Amirhadi Anvari

در خصوص عملکرد احمدی‌نژاد هر نقدی هم که بشود، در مساله گرفتن مالیات نمی‌شود از دولت او انتقاد کرد‌‌ زیرا دولت عدالت‌محور وی کاری که دولت‌های قبلی هرگز جرات انجام آن را نداشتند، آرام‌آرام انجام داد‌‌به طوری که تنها درآمد دولت در سال گذشته بیشتر از مجموع درآمدهای دولت دوم اصلاحات طی سال‌های 1380 تا 1384 است‌.

اگر سال 1380 (سال آغاز آمار مورد استناد این گزارش) را محور قرار بدهیم، در سال 1388 میزان درآمد دولت از محل مالیات‌ها هفت برابر رشد داشته است تا یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای اقتصادی دولت‌های مختلف در ایران به واقعیت نزدیک‌تر شود‌‌.
بر اساس گزارش‌های سالانه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و با یک محاسبه کوچک می‌توان نتیجه گرفت از سال 1384 تا پایان سال 1388، دولت بیش از 101 هزار و 778 میلیارد تومان از مردم مالیات گرفته است‌‌. برای تایید دریافت بزرگی این عدد به مصاحبه تلویزیونی اخیر آقای احمدی‌نژاد مراجعه کنید؛ او که از یارانه‌های کمرشکنی که دولت می‌دهد گله می‌کرد، رقم این یارانه‌ها را 100 هزار میلیارد تومان اعلام کرد‌‌.
البته این را هم بگوییم که در کشورهای توسعه‌یافته تامین هزینه‌های کشور از محل اخذ مالیات امری معمول است و در همه جای دنیا پذیرفته شده و البته امتحان خود را هم پس داده و نشان داده که راهی است برای بسط عدالت‌های اجتماعی‌‌. اما با این حال گرفتن مالیات در نظام اقتصادی شفاف و مبتنی بر بازار آزاد امری معمول و رایج است و جواب هم می‌دهد اما در ایران با این نظام اقتصادی، عدم شفافیت وضعیت کسب و کار، اقتصاد نیمه‌دولتی، نیمه آزاد ، شرایط پیچ در پیچ و‌.‌.‌. باعث می‌شود که وقت گرفتن مالیات اوضاع همان طور به هم ‌ریزد که در ماجرای گرفتن مالیات بر ارزش‌افزوده رخ داد‌‌. این را هم بگوییم، خیلی وقت است که دیگر دولت آن درآمد افسانه‌ای از محل فروش نفت را ندارد و به قول آقای احمدی‌نژاد، چاره‌ای برای تامین هزینه‌های خود و کشور از همین شیوه‌ها برایش باقی‌نمانده است‌.
مالیات بر درآمد شرکت‌ها

از مجموع عواید شرکت، مخارج و هزینه‌های مختلف کسر می‌شود و درآمد ویژه باقی می‌ماند که به نرخ‌های تصاعدی مشمول مالیات قرار می‌گیرد‌‌. اما محاسبه درآمد ویژه شرکت‌ها و نوع هزینه‌هایی که باید کسر شود به سادگی امکان‌پذیر نیست‌‌. از طرف دیگر باید میان مالیات و سرمایه اولیه تشکیل شرکت‌ها تناسب معقولی برقرار گردد تا عدالت مالیاتی رعایت شود به گونه‌ای که شرکت‌های با سرمایه اولیه کمتر مالیات‌ کمتری نسبت به شرکت‌های با سرمایه اولیه بیشتر بپردازند‌‌. برای حل این مسایل روش‌های مختلف مالی و حسابداری به کار گرفته می‌شود‌.
شرکت‌های بازرگانی سعی می‌کنند که قیمت و میزان تولید خود را به نحوی تنظیم کنند که منافع آنها حداکثر شود، پس همیشه این امکان وجود دارد که شرکت‌های یادشده از طریق افزایش قیمت کالای خود قسمتی از مالیات متعلقه را به مصرف‌کنندگان انتقال دهند‌‌. چنانچه تقاضا برای کالای مزبور درمقابل افزایش قیمت چندان تغییر نکند (مردم مجبور باشند آن کالا را تهیه کنند و کالا ضروری باشد) امکان انتقال مالیات بیشتر است‌.
مالیات بر درآمد شرکت‌ها از مقدار وجوهی که در سرمایه‌گذاری جدید به کار می‌افتد، می‌کاهد زیرا این نوع مالیات باعث می‌گردد که از سرمایه‌گذاری مجدد مقدار وجوهی که به عنوان مالیات به دولت پرداخت می‌شود، جلوگیری به عمل آید و سود قابل توزیع بین صاحبان سهام نیز کاسته شود‌‌. واضح است که کاهش پس‌انداز شرکت و همچنین تنزل پس‌انداز صاحبان سهام به علت تقلیل سود سهام که در نتیجه وضع مالیات حاصل شده است، در بازار پول و سرمایه اثر می‌گذارد و در نتیجه درکاهش سرمایه‌گذاری موثر واقع می‌شود‌‌. به همین جهت در بسیاری از کشورها سود توزیع نشده شرکت‌ها از پرداخت مالیات معاف می‌گردد و درتعیین نرخ‌های مالیات بردرآمد شرکت‌ها نیز جانب اعتدال رعایت می‌شود‌.
مالیات بر واردات‌

افزایش درآمدهای دولت از محل مالیات بر واردات، تناسب چندانی با افزایش واردات به کشور ندارد‌‌به طوری که در سال 1384، واردات کالا به کشور براساس اعلام گمرک جمهوری اسلامی 11 درصد رشد نشان می‌دهد، حال اینکه در این سال بر اساس اعلام بانک مرکزی درآمدهای دولت از محل مالیات بر واردات هشت درصد رشد داشته است‌‌.
در سال 1385 که واردات به کشور با 4/2 میلیارد دلار رشد به 5/41 میلیارد دلار می‌رسد و افزایش شش درصدی دارد، درآمدهای دولت از محل مالیات بر واردات 10 درصد رشد دارد و به 39806 میلیارد ریال می‌رسد‌‌.
در سال بعد یعنی سال 1386، درآمد دولت از محل مالیات بر واردات 22 درصد رشد دارد اما در همین سال واردات رشد 16 درصدی دارد، در سال 1387 که دولت مجموعا با 56689 میلیارد ریال درآمد از مالیات بر واردات، عایداتش از این محل 16 درصد رشد نشان می‌دهد، واردات به بیشترین رقم در طول دهه فعلی می‌رسد، یعنی با 14 درصد رشد به  6/55 میلیارد دلار می‌رسد‌‌. حال اینکه در همین سال کل درآمد دولت از مالیات بر واردات با 16 درصد رشد به 56689 میلیارد ریال رسیده است‌‌.
مالیات بر درآمد

میانگین رشد این نوع مالیات در سال‌های 1380 تا 1384 حدودا 14 درصد به صورت سالانه بوده است‌‌. این رقم هم بیشتر به خاطر افزایش ناگهانی 30 درصدی در سال 83 به این شکل درآمده است‌‌.    اما میانگین رشد این نوع مالیات در سال‌های 1384 تا 1387، 27 درصد بوده است‌‌. این مالیات ممکن است برانواع درآمد شخص یا برمجموع درآمد وی وضع شود‌‌. درمالیات برانواع درآمد، هریک از منابع متعدد درآمد شخصی (مانند حقوق، بهره پول، درآمد املاک، اجاره‌بهای مستغلات، درآمد حاصل از تصدی مشاغل آزاد مانند درآمد پزشکان، وکلای دادگستری و‌.‌.‌.) معمولا به طرق و نرخ‌های مختلف مشمول مالیات قرارمی‌گیرد‌.
در مالیات بر مجموع درآمد تمامی عواید شخص از منابع مختلف درآمد روی هم محاسبه می‌شود و معمولا پس از کسر بخشودگی‌های مقرر درقانون با نرخ‌های تصاعدی مشمول مالیات قرارمی‌گیرد‌‌. به‌طورکلی وصول مالیات برانواع درآمد سهل‌تراست ولی مالیات برمجموع درآمد بیشتر منطبق با عدالت مالیاتی است‌.
در این بخش دولت در سال 1384، مجموعا 29 درصد بیشتر نسبت به سال قبل درآمد داشته است‌‌. در سال 1385، دولت مجموعا 19 هزار و 451 میلیارد ریال از محل مالیات بر درآمد، درآمد کسب کرده که نسبت به سال قبل، افزایش 27 درصدی را نشان می‌دهد‌.

در سال 1386، دولت مجموعا از محل مالیات بر درآمد، 25 هزار و 960 میلیارد ریال درآمد کسب کرده است که افزایش 33 درصدی نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد‌‌. در سال 1387 نیز باز این منبع درآمد دولت، افزایش داشته و با 21 درصد رشد به رقم 31 هزار و 587 میلیارد ریال می‌رسد‌‌. آمار سال 1388 موجود نیست!

مالیات بر ثروت‌

این نوع مالیات می‌تواند معیار مناسبی در سنجش عملکرد دولت‌ها در نیل به عدالت اجتماعی قرار گیرند‌‌. در واقع این یک راه و ساز و کار سنتی برای توزیع عدالت در جامعه است‌‌.
با توجه به تورم بی‌سابقه در بازار مسکن طی سال‌های 1383 تا 1388 به نظر می‌رسد باید در این بخش درآمدهای دولتی رشد بیشتری داشته باشد چراکه نقل و انتقال املاک یکی از موضوعات اصلی این بخش است اما در کمال تعجب در جدول مشاهده می‌کنید که در این بخش‌ها، نه تنها افزایشی به چشم نمی‌خورد، بلکه در اولین سال آغاز به کار دولت نهم، درآمد‌های دولت در این بخش، کاهش حدودا 50 درصدی نیز داشته است‌‌.
از طرفی، از آنجا که شعار اصلی دولت نهم بر گسترش عدال بنیان نهاده شد به نظر می‌رسد در این بخش باید رشد بیشتری نسبت به سایر بخش‌ها مشاهده شود.
مالیات بر دارایی به انواع مختلفی مانند مالیات بر ارزش اراضی، مالیات بر ارث و نقل و انتقالات بلاعوض و مالیات نقل و انتقالات قطعی تقسیم می‌شود‌‌. مالیات بر ارث و نقل و انتقالات بلاعوض در تعدیل توزیع غیرعادلانه ثروت موثر است‌. مالیات براراضی ممکن است بر قیمت اراضی یا افزایش ارزش اراضی وضع شود‌‌.
معمولا هرقدر فاصله بین خرید و فروش کمتر باشد نرخ مالیات بیشتر است و به این‌ ترتیب مبلغ مالیات با فاصله زمانی بین خرید و فروش اموال و مقدار منفعتی که درنتیجه معامله حاصل شده ارتباط پیدا می‌کند‌‌. مالیات‌های مزبور وسیله موثری برای جلوگیری از سفته‌بازی درمعاملات غیرمنقول به شمار می‌رود و ممکن است درتجهیز پس‌انداز خصوصی برای سرمایه‌گذاری مولد موثر واقع شود‌‌. دربسیاری از کشورها، مالیات بر اراضی و منازل مسکونی مهم‌ترین منبع درآمد برای شهرداری‌ها و حکومت‌های محلی به‌شمار می‌رود‌.

مالیات بر مصرف و فروش‌

از جمله مالیات‌هایی است که مصرف کنندگان و مردم عادی آن را می‌پردازند اما به طور مستقیم از پرداخت آن آگاه نیستند‌‌. بر اساس آمار بانک مرکزی، در این بخش، در آمد‌های دولت از سال 84 تا 87، به ترتیب 54، 3-، 17 و 4-‌درصد رشد و کاهش داشته است‌.   مالیات برمصرف که نوعی مالیات غیرمستقیم است، روی قیمت کالاهای مورد مصرف عمومی کشیده می‌شود و از تولید‌کننده کالاها و خدمات مزبور وصول می‌شود‌‌.

بنابراین مالیات برمصرف جزیی از قیمت کالا را تشکیل می‌دهد به نحوی که معمولا مصرف‌کننده نمی‌تواند تشخیص دهد چه مقدار از قیمت کالا بابت مالیاتی است که تولید‌کننده یا فروشنده به دولت می‌پردازد‌‌. مالیات برمصرف اغلب به کالاها و خدماتی تعلق می‌گیرد که درمقابل تغییرات قیمت حساسیت کمی دارند و به همین جهت این نوع مالیات یکی از منابع مهم درآمد دولت را تشکیل می‌دهد‌‌. کالاها و خدماتی که دراغلب کشورها مشمول مالیات برمصرف قرار می‌گیرند، عبارتند از: دخانیات، بنزین، قند و شکر و بعضی دیگر از کالاهای تجملاتی و ضروری، چون اگر این مالیات برکالاهای ضروری وضع ‌شود، سنگینی آن را طبقات کم‌بضاعت بیشتر احساس می‌کنند‌.
مالیات برفروش به کالاهایی تعلق می‌گیرد که در مرحله خرده‌فروشی به دست مصرف‌کننده می‌رسد‌‌. دراین نوع مالیات فروشگاه‌ها موظف هستند که مبلغ مالیات را مجزا از قیمت کالا حساب کرده و در یک رقم جداگانه به نحوی که مصرف‌کننده از مبلغ آن اطلاع حاصل کند، دریافت دارند‌‌. غرض از این نوع محاسبه آن است که مصرف‌کننده مالیات را بپردازد‌‌. در ایران این نوع مالیات وجود ندارد.

——————-

این مطلب در روزنامه جهان صنعت صفحه اول / مورخ : دوشنبه 17 آبان 1389 در شماره: 1825  به چاپ رسید.

روز گذشته آقای دکتر پژویان در برنامه تلوزیونی سیمای حاضر و با هرمز شجاعی مهر، در مورد هدفمندی یارانه ها و ادله مجریان برای اجرای آن سخن می گفت.

مجری برنامه به دفعات از تجار و ملاک ها و ثروتمندانی می گفت که حق سایر مردم (از محل یارانه ها) را می خورند و با این استدلال پیش می رفت که این طرح قرار است دست آنها را از این یارانه ها قطع کند.

جالب آنجا که مثالی که این مجری و مجریان همتراز وی میزنند غالبا «ماشین های آخرین مدل در پارکینگ» است. از مجری که در برنامه ای عامه پسند صحبت می کند انتظاری نیست، اما ای کاش آقای پژویان جای ادامه بحث وی، در این خصوص روشنگری می کردند.

گیریم، عده ای ثروتمند شکم گنده زالو صفت در ایران نشستند و چندین ماشین آخرین مدل هم در پاکینگ دارند، آیا هدفمندی یارانه های فقط قرار است سراغ این قشر برود، خب فاتحه چنین طرحی را از همین حالا بخوانید.

هر کسی هر قدر هم ثروتمند باشد، به گمان نگارنده ماهانه بیشتر از 1000 لیتر که بنزین مصرف نمی کند! حالا از این 1000 لیتر بنزین، حدودا 75 درصد را دولت ارانه بدهد، یعنی یارانه دولت به این قشر، از محل «ماشین های آخرین مدل در پارکینگ» که ظاهرا خار چشم بعضی هاست، نهایتا ماهانه 300 هزار تومان خواهد شد. یعنی یک خانواده ثروتمند زالو صفت 4 نفره، نهایتا 300 هزار تومان با ماشین های آخرین مدلشان از این  بیت المال مصرف می کنند.

اگر بحث حذف یا هدفمندی یارانه ها در دستور کار نظام اقتصادی کشور قرار گرفته است، که این را هر دانشجوی ترم اولی علوم انسانی می داند، که چنین طرحی، بیشتر از آنکه با نگاه چپ گرایانه هماهنگی داشته باشد، از نوعی نگاه با شالوده تفکر اقتصاد آزاد و لیبرالیستی سرچشمه گرفته است.

حالا جالب است، طرحی که خود مشروعیتش را از تفکر لیبرالیستی و بازار آزاد و سرمایه داری اخذ کرده است، با توجیهات سویالیستی و کمونیستی و تنگ نظرانه ای این چنین، قرار است اجرا شود؛ بعد هم سوال می شود که چرا در ایران عموما طرح ها با هدف هایی که برایشان در نظر گرفته شده در عمل 180 درجه متفاوت است!

البته ممکن است، دل کارگر بدبختی که نظام مالی غلط و بیمار ایران در چند ساله گذشته و تورم افسار گسیخته، خانه اش را ویران کرده، با این استدلال های عوام گرایانه و پوپولیستی (در همانجا هم که محل بحث هست، یعنی سیمای خانواده و اجرای هرمز شجاعی مهر) کمی خنک شود، اما به چه قیمتی؟ ایا هر چه دلشنشین بود، لزوما کارکرد هم خواهد داشت؟

یقین بدانید، کارشناسان برنامه های این چنینی، از نگارنده کم سواد این سطور، بیشتر می فهمند، پس تعمدی در کار است. تعمدی برای شکل دادن به یک نوع طرز فکر.

خدا این فاصله طبقاتی و طبقه و تنفری که در حال ایجاد شدن بین طبقات جامعه ماست را از برخی مسئولان نگیرد! صرفنظر از اینکه این استدلال درست است یا خیر و اینکه مگر تاجر و ملاک چقدر می تواتند از یارانه ها استفاده کند و… بحث اقتصادی را کنار بگذاریم، به چه بهایی، از این فاصله طبقاتی و این نگاه پایین به بالا، برای توجیه عملکردها استفاده می کنند. این در واقع نوعی مشروعیت دادن به این تفکر است.

در حالی که اخلاق ایرانی و شرع اسلامی و احادیث ائمه اطهار، مدام ما را به دوری از حسادت، چشم داشتن به دارایی و مواهبی که دیگران از آن به طور مشروع برخوردار شدند و… توصیه شده است و به نظر توصیه های مترقی و به جایی نیز هستند، در رسانه ملی ما، عملا، این نوع نگاه تبلیغ می شود.

کسی نمی گوید، مگر 80 هزار تومان یارانه برای هر نفر، به ثروتمندی که ماهانه چند ده میلیون تومان درآمد دارد، چه سودی می رساند که گرفتنش او را بی بهره کند و اصلا مگر این قشر در جامعه ما چند نفر هستند؟

مگر تکلیف مفاسد اقتصادی، وام های میلیاردی، مافیای نفتی و سیگاری و … مشخص شده که حالا به یارانه های 80 هزار تومانی برسیم.

مدام گفته می شود اینها چند ده سال است دارند می خورند، می خورند، می خورند… خب مگر از این محل اینها چقدر توانستند بخورند، به گفته مسئولان کارگروه تحول که نهایتا هر نفر 80 هزار تومان می تواند بخورد، یعنی همه ثروت، ثروتمندان، از محل بنزین یارانه ای و گاز و برق تامین شده است.

ممکن است اجرای این طرح، بتواند در کوتاه مدت به داد اقتصاد بیاید، اما تاثیر این نوع تبلیغات که از رسانه ای چون رسانه ملی و در سخنرانی ها و… تبلیغ و ترویج داده می شود، به سادگی از بین نخواهد رفت!

شما را بخدا، برای صاف کردن ابروی این شازده اقتصاد، دهن و بینی و فک ته مانده های فرهنگ اصیلمان را کج و کوله نکنید.

متهم‌مفاسد اقتصادی دیروز، پشت صحنه وایمكس وفیلتر امروز!

ریاست وقت قوه قضاییه :” رییس مجتمع قضایی ویژه اقتصادی این مورد از پرونده مفاسد كه نبوده، اصلاً جرمی واقع نشده است و تخلفی كه بوده است نیز منجر به درخواست عفو شده است.لهذا به این شخص (رضا ر.م) ظلم و اجحاف شده است و تكذیبیه نسبت به این شخص شایسته است اعلان كنید تا حقوق شهروندی تضییع نشود”