اینجا تهران است

محرم

نشست از ما بهتران

که در آن:

گشت ارشادی نیست….

اینجا تهران است

روزهای عادی

خیابان های ما (ما منظورم ایرانی ها است)

و زنان بد حجاب سرزمین من، با صورت های شطرنجی

شرحی هم ندارم، خودتان قضاوت کنید.

اجازه دهید از اول شروع کنیم. نخستين اتومبيل سواري كه وارد ايران شد يك اتومبيل فورد بود كه در اوايل قرن بيستم به دستور مظفرالدين شاه قاجار از كشور بلژيك، خريداري شد. اين اتومبيل كه دود زيادي از آن خارج مي‌شد به «كالسكه دودي» معروف شد. پس از آن و به دنبال گسترش شهرنشيني، ميزان واردات خودرو از سال1300 هجري شمسي (1920ميلا‌دي) افزايش يافت. اغلب اتومبيل‌ها در آن سال‌ها از كشور‌هاي آمريكا و انگليس وارد مي‌شدند.

خودرو در آن روزگار یعنی سال های بعد از 1300 شمسی، برابر با خودروی خارجی بود

از ابتدا تا پیکان

می توان تاریخچه خودرو در ایران را (حداقل قسمت اقتصادی آن را ) به دو بخش پیش و پس از پیکان تقسیم کرد! خودرو در آن روزگار یعنی سال های بعد از 1300 شمسی، برابر با خودروی خارجی بود. آرام آرام انتقاد ها شروع شد، مطبوعات و برخی چهره ها به واردات بی رویه خودروهای خارجی انتقاد کردند. در اردیبهشت ماه 1338 نشریه «اندیشه مردم» در مطلبی تحت عنوان «تهران نمایشگاه انواع اتومبیل‌های جهان» به این موضوع انتقاد می کند. نگارنده در این تحلیل ابتدا به موضوع عدم تقاضای بالا برای خرید این اتومبیل‌ها اشاره و بعد نسبت به خروج ارز به واسطه واردات این کالا اشاره می کند و مینویسد: «فرض کنیم نماینده جدید التاسیس یکی از کارخانجات اتومبیل‌سازی در ایران برای اولین مرتبه پنجاه دستگاه اتومبیل سواری سفارش دهد و قیمت هر دستگاه مبلغ یکصد و پنجاه هزار ریال است، لازم است به موازات سفارش اتومبیل مبلغی معادل جمع پنجاه دستگاه اتومبیل یعنی هفت و نیم میلیون ریال لوازم یدکی سفارش داده شود به علاوه باید در حدود 2 میلیون ریال نیز صرف ساخت و تجهیز نمایندگی شود. تازه سر و کله خارجی به عنوان متخصص اتومبیل پیدا می شود و نماینده مجبور است حقوق این عده را مقداری بارز پرداخت نمایند.» نویسنده در پایان با ذکر نمونه هایی از جمله مصر خواهان آن می شود که یا دو تا سه نمایندگی قدرتمند در ایران راه اندازی شود و یا مثل برخی از کشورهای توسعه نیافته، این خودروسازان در ایران خطوط تولیدی را راه اندازی کنند.

در اردیبهشت ماه 1338 نشریه «اندیشه مردم» در مطلبی تحت عنوان «تهران نمایشگاه انواع اتومبیل‌های جهان» به این موضوع انتقاد می کند.

موضوع راه اندازی کارخانه خودروسازی در ایران و کاهش واردات آن عملا نزدیک به ده سال مسکوت می ماند تا اینکه «ایران ناسیونال» تاسیس می شود. اولين اتومبيل ساخته شده در ايران، اتومبيل «پيكان» بود كه در شركت سهامي‌عام «كارخانه‌‌هاي ‌‌صنعتي ايران ناسيونال» تحت ليسانس كارخانه تالبوت انگلستان ساخته و در سال 1346وارد بازار شد. توليد وانت، ميني‌بوس، اتوبوس نيز به تدريج در سال‌هاي بعد در اين كارخانه شروع شد.در همان سال سواري‌‌هاي «آريا» و «شاهين» نيز در كارخانه پارس خودرو و در سال 1347 سواري «ژيان» در كارخانه سايپا توليد و به بازار عرضه شد. در سال 1351با تبديل كارخانه پارس خودرو به شركت «جنرال موتورز ايران» توليد اتومبيل‌هاي آريا و شاهين متوقف و توليد سواري‌هاي شورولت(اپل) 2500 و2800 سي‌سي همچنين تا سال 1360 توليد سه نوع اتومبيل سواري «بيوك»، «كاديلا‌ك» و «شورولت نوا» تحت ليسانس جنرال موتورز ادامه داشت. در سال 1359، توليد سواري ژيان در كارخانه سايپا متوقف و به جاي آن توليد سواري «رنو5» كه از سال 1354 در كنار توليد ژيان آغاز شده بود ادامه يافت.

پس از پیکان

پس از تولید پیکان و سایر محصولات داخلی بازهم چیزی عوض نشد. اگرچه در سال ها 1348 تا 1351 شاهد کاهش سالانه واردات خودرو هستیم، اما از سال 1352 تا 1355 مجددا شاهد رشد واردات هستیم و در سال 1355 کاهش، در سال 1356 افزایش و در سال 1357 مجددا با کاهش واردات خودرو رو برو هستیم و پس از آنهم انقلاب اسلامی رخ داد.

نمونه‌اي از تبليغات خودرو‌هاي خارجي پيش از انقلاب

از سال 1348 تا سال 1358 که آمار واردات خودرو در دسترس است، جمعا 488 هزار و 400 دستگاه خودرو خارجی به کشور وارد شده است به عبارتی به طور میانگین سالانه نزدیک به 49 هزار دستگاه خودرو به کشور وارد شده است. میانگین رشد سالانه واردات خودرو نیز در این سال ها نزدیک 43 درصد است.

از سال 1358 به بعد نیز شاهد واردات انواع خودرو به کشور هستیم. به طوری که از سال 1358 تا 1372 جمعا 291 هزار و 935 دستگاه خودرو به کشور وارد شده است. به عبارتی به طور میانگین نزدیک 19 هزار دستگاه خودرو به کشور وارد شده و میانگین رشد سالانه واردات خودرو در این سال ها نزدیک به 123 درصد است. نباید فراموش کرد که بخش عمده ای از این درصد رشد قابل توجه مربوط به سال های بعد از 1368 است که با انفجار ناگهانی واردات خودرو مواجه هستیم. به طوری که در سال 1369 واردات خودرو 1345 درصد نسبت به سال 1368 رشد داشته است.

از سال 1372 به بعد واردات خودرو مسکوت می ماند تا اینکه در سال 1384 مجددا بحث واردات خودرو داغ می شود. از سال 1384 تا کنون(7 ماهه نخست سال 1391) نزدیک به 238 هزار دستگاه خودرو به کشور وارد شده است. به عبارتی طی این مدت به طور میانگین سالانه 30 هزار دستگاه خودرو به کشور وارد شده است. میانگین رشد سالانه واردات خودرو در این سال ها نزدیک به 130 درصد بوده است.

واردات خودرو از 1348 تا کنون/*آمار مربوط به سال 1391 تا آبان ماه 1391 لحاظ شده است

واردات در وقت اضافه

از ابتدای سال جاری با مطرح شدن مشکلات شرکت های خودرو سازی، همچنین لزوم برنامه ریزی برای عدم خروج ارز از کشور، بحث توقف واردات خودرو نیز مطرح شد. هفته گذشته لیست برخی کالاها که لوکس و غیر ضروری تشخیص داده شده بودند و وزارت بازرگانی واردات آنها را ممنوع اعلام کرده بود منتشر شد که در صدر آنها «خودروی سواری» جای گرفته بود.

انتشار این لیست سوت پایان واردات خودروهای خارجی به کشور بود، با این حال این سوت در پایان وقت اضافه زده شد، شاید نود دقیقه واردات خودرو همان فروردین 91 به اتمام رسیده بود، اما ببینیم در این وقت اضافه چقدر خودرو به کشور وارد شده است؟ بر اساس آمار گمرک از فروردین تا مهر ماه امسال(هفت ماه نخست سال جاری) جمعا 23 هزار و 162 دستگاه خودرو به ارزش نیم میلیارد دلار(7/515میلیون دلار) به کشور وارد شده است. به ترتیب در فروردین 1573 دستگاه به ارزش 31 میلیون دلار، اردیبهشت 2890 دستگاه به ارزش 61 میلیون دلار، خرداد 3780 دستگاه به ارزش 81 میلیون دلار، تیرماه 3714 دستگاه به ارزش 83 میلیون، مرداد 3723 به ارزش 83 میلیون دلار، شهریور 3582 به ارزش 85 میلیون دلار و در مهر ماه 3900 دستگاه به ارزش 90 میلیون دلار خودرو به کشور وارد شده است. میزان واردات خودرو در هفت ماهه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل از نظر تعداد 35/13درصد و از نظر ارزش 22/20درصد افزایش داشته است.

سال گذشته سهم خودروی سواری از کل واردات در هفت ماه نخست 26/1درصد بود که این سهم از واردات کل با رشد بیش از 30 درصدی درهفت ماه نخست سال جاری به 64/1درصد افزایش یافت.

با توجه به اینکه از ابتدای امسال تاکنون بازار آزاد ارز دستخوش نوساناتی شده است، با نگاهی به قیمت ارزش در بازار غیر رسمی و واردات خودرو با ارز 1226 تومانی در واردات خودروی هفت ماهه نخست امسال 500 میلیارد تومان(رقم دقیق 488,165.000.000 تومان) رانت هم ایجاد شده است که خود جای بحث دارد.

واردات خودرو در هفت ماهه نخست سال جاری

به ازای هر 311 نفر ایرانی یک خودروی خارجی

اطلا‌عات آماري نشان مي‌دهد كه در سال 1355 در مقابل هر 202 نفر، يك خودرو در كشور موجود بوده است. به عبارتي مي‌توان گفت تعداد خودروي موجود در كشور به ازاي هر هزار نفر، پنج دستگاه بوده كه اين نسبت در سال 1375 به تعداد يك دستگاه به ازاي هر 483 نفر يا دو دستگاه به ازاي هر هزار نفر رسيد. با اين همه، با وجود افزايش توليد خودرو، اين مسأله دليل بر كم بودن خودرو‌هاي موجود نسبت به نياز جامعه بود.

پس از سال 1375 با افزايش و جهش در توليد خودرو (از 51 هزار و 723 دستگاه در سال 1350 به 278 هزار و 62 دستگاه در پايان سال 1378) نسبت سرانه آن (تعداد خودرو به ازاي هر هزار نفر) رو به افزايش گذاشته است، به طوري كه اين نسبت در سال 1380، 62 دستگاه، در سال 1381، 69 دستگاه، در سال 1382، 79 دستگاه، در سال 1383، به 90‌دستگاه ، در سال 1384، 113 دستگاه و در سال 1385به 127 دستگاه به ازاي هر هزار نفر رسيده است.

در سال 1384 نزدیک به 29 درصد خانوارهای شهری ایران، در سال 1385 نزدیک به 31 درصد، در سال 1386 نزدیک به 33 درصد، در سال 1387 نزدیک به 35 درصد، در سال 1388 نزدیک به 37 درصد و در سال 1389 نزدیک به 40 درصد خانوارهای شهری ایران دارای خودروی شخصی بودند(منبع: بانک مرکزی، نتايج بررسي بودجه خانوار در مناطق شهري ايران ، جدول شماره 28، صفحه 57)

تقریبا 43 میلیون نفر از جمعیت ایران را جمعیت شهری تشکیل می دهند، این به آن معناست که به ازای هر 180 نفر ایرانی شهر نشین یک خودروی خارجی به کشور (از سال 1384 تا کنون) وارد شده است. همچنین به ازای هر 311 نفرایرانی(شهری-روستایی) یک خودروی خارجی به کشور وارد شده است.

از دیگر سو در سال 1384 برای هر 6 هزار و 400 نفر، در سال 85 برای هر 3 هزار و 300 نفر، در سال 86 برای هر 12 هزار و 700 نفر، در سال 87 برای هر هزار و 400 نفر، در سال 88 برای هر هزار و 800 نفر، در سال 89 برای هر هزار و 700 نفر و در سال 1390 برای هر هزار و 900 نفر ایرانی یک خودروی خارجی به کشور وارد شده است.

اکنون با انتشار رسمی لیست کالاهای ممنوع الورود به کشور، به نظر می رسد دیگر در بزرگراه ها و جاده های ایران از آن کامیون های بزرگ که بارشان لوکس ترین خودروهای روز دنیا بود نخواهیم دید.

اما آن 238 هزار دستگاهی که از سال 84 تاکنون به بازار ایران وارد شدند که دور ریخته نمی شوند و احتمالا از امروز به بعد باید منتظر آن شاگر بنگاه های لنگ بدست در نمایشگاه‌های خیابان خرمشهر بود، همان ها که ماشین های گران قیمت خارجی را با لنگشان برق می انداختند. این سوت پایان واردات خودروی صفر بود، اما سوت آغاز مسابقه نمایشگاه داران هم بود.

—————-

این مطلب در ضمیمه آخر هفته دنیای اقتصاد شماره 18 مورخ 25 آبان منتشر شد

واقعا مشکل کشوری مثل ایران، فقط 3 میلیارد کاندوم وارداتی است؟ با چه منطقی این ارزش در کنار واردات تعرفه ای مثل خودروی سواری که ارزش آن در هفت ماهه نخست امسال بالغ بر 521 میلیون دلار (یعنی 193 برابر واردات کاندوم در همین مدت) بوده قرار گرفته است؟

لیست تازه کالاهای ممنوع الورود به کشور از سوی وزارت بازرگانی اعلام شد. (اینجا) البته اینکه باید در شرایط خاص واردات غیر ضروری متوقف شود، موضوع غیر عادی نیست، اما درج برخی از کالاها در این بین، بیشتر به طنز شبیه است.

یکی از این اقلام شماره 65 این لیست، یعنی محافظ بهداشتی است. محافظ بهداشتی که احتمالا در بین عوام به نام “کاپوت” یا “کاندوم” شناخته می شود.

سوال اینجاست:

اولا:  که واقعا واردات یا عدم واردات کاندوم به کشور دقیقا به کجای اقتصاد کشور اسیب یا منفعت می رساند؟

دوما: مگر کاندوم کالای لوکس و غیر ضروری است؟

در شرایطی که مسئولان مربوطه و اتفاقا دولتی و شبه دولتی و کلا رسمی، مدام از شیوع بیماری های خطرناک جنسی به خصوص ایدز در کشور خبر می دهند و با توجه به اینکه استفاده از کاندوم یکی از اصلی ترین راهکارهای مبارزه با این بیماری های مهلک است، واقعا باید این کالا در گروه کالاهای ممنوع الورود قرار داده شود؟

آنچه در آمارها مشخص است البته ما شرح تعرفه ای تحت عنوان محافظ بهداشتی نداریم، اما شرح “کاپوت  (محافظ) براي بهداشت …”  با کد تعرفه 40141000 داشتیم و داریم.

در کل سال 1390 ذیل دو تعرفه 40141000 نزدیک به  5.4 (5ممیز4) میلیون دلار که معادل ریالی آن 6 میلیارد تومان ذکر شده است. همچنین در هفت ماهه نخست امسال نیز کلا ذیل این تعرفه 2.7 (2 ممیز 7) میلیون دلار با ارزش ریالی نزدیک به 3.3(3ممیز3) میلیارد تومان کاندوم به کشور وارد شده است.

واقعا مشکل کشوری مثل ایران که فقط یک فقره اختلاس آن بالغ بر 3.000.000.000.000 (3هزار میلیارد) تومان بوده، فقط 3 میلیارد کاندوم وارداتی است؟

با چه منطقی این ارزش در کنار واردات تعرفه ای مثل خودروی سواری که ارزش آن در هفت ماهه نخست امسال بالغ بر 521 میلیون دلار (یعنی 193 برابر واردات کاندوم در همین مدت) بوده قرار گرفته است؟

اقدامات عملی در حمایت از تولید بدون شک خواسته همه است، اما چنین اقداماتی که می تواند دستاویز تمسخر هم قرار بگیرد، به نظر نمی رسد نه تنها سودی داشته باشد، که با گرانی چنین وسایلی، آسیب های جدی در آینده گریبانگیر کشور خواهد شد که نتیجه آن مشخص است.