Amirhadi Anvari

این رقم حاصل رشد ـ متوسط سالانه ـ 28.3 درصدی طی 5 سال اخیر بوده و اگر رشد دارایی بانک ها به همان میزان سال قبل باشد، در پایان امسال باید شاهد بانک هایی باشیم که دارایی آنها به نزدیک 10 بیلیارد ریال است.

برای دیدن نمودار در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

دارایی های یک بانک را دارایی های نقد ، مطالبات از بانك‌هاي مركزي، مطالبات از بانك‌ها و مؤسسات اعتباري، تسهیلات اعطایی و مطالبات از بخش های خصوصی و دولتی، اوراق مشاركت و ساير اوراق مشابه، سرمايه‌گذاري‌ها و مشاركت‌ها، دارايي‌هاي ثابت و … تشکیل می دهد.  هفت بیلیارد و 600 بیلیون ریال (رقم دقیق: 7.626.125.000.000.000 ) مجموع دارایی 29 بانک و موسسه مالی و اعتباری در پایان سال 1391 است.

این رقم حاصل رشد ـ متوسط سالانه ـ 28.3 درصدی طی 5 سال اخیر بوده، در سال 1387مجموعه دارایی بانک های کشور نزدیک 2.8 بیلیارد ریال بوده که با رشد 18.7 درصدی در سال 1388 به بیش از 3.4 بیلیارد ریال رسید، در سال 1389 شاهد رشد 38.2 درصدی بودیم که جمع دارایی بانک ها را به 4.6 بیلیارد رساند و در سال 1390 با رشد 25.3 درصدی جمع دارایی های بانک ها به 5.8 بیلیارد ریال رسید. نهایتا در سال 1391 شاهد رشد 30.9 درصدی بودیم که دارایی بانک ها و موسسات اعتباری را به رقم 7 بیلیارد و 626 بیلیون و 125 میلیارد ریال رساند.

اگر رشد دارایی بانک ها به همان میزان سال قبل باشد، در پایان امسال باید شاهد بانک هایی باشیم که دارایی آنها به نزدیک 10 بیلیارد ریال است.

در پایان سال 1391 بیشترین دارایی های شبکه بانکی کشور به ترتیب در اختیار بانک های: ملت، ملی، مسکن، صادرات، تجارت، کشاورزی، پارسیان، سپه،پاسارگاد،قوامین،اقتصاد نوین،صنعت و معدن،رفاه کارگران،سامان،انصار،سینا،آینده،سرمایه،شهر،کارآفرین،توسعه صادرات، دی،مهر ایرانیان،توسعه تعاون،پست بانک،گردشگری،ایران زمین و حکمت ایرانیان بوده است.

پنج بانک اول این لیست یعنی: ملت،ملی،مسکن،صادرات و تجارت جمعا نزدیک 57 درصد دارایی های کل شبکه بانکی را به خود اختصاص دادند.

در سال 1391 بیشترین رشد سالانه دارایی ها به ترتیب به بانک های: دی،ایران زمین،حکمت ایرانیان،گردشگری،شهر،آینده،صنعت و معدن،ملت،قوامین،رفاه کارگران،انصار،سرمایه،سینا،پاسارگاد،مسکن،مهر ایرانیان،جمع،کارآفرین،اقتصاد نوین،سامان،کشاورزی،صادرات،توسعه تعاون،تجارت،ملی،پارسیان،سپه،پست بانک و توسعه صادرات اختصاص دارد.

مجموع دارایی بانک ها و موسسات مالی و اعتباری طی 5 سال گذشته(میلیارد ریال)  

برای دیدن جدول در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

تفاوت سود سپرده‌گذاری در بانک‌ها و سود تسهیلات، اقدامات دستوری و بخشنامه‌ها که بانک‌ها را ملزم به ارایه خدماتی که اصولا زیان‌ده هستند طی سال‌های گذشته و معوقات بانکی که به طرز عجیبی طی سال‌های پایانی دولت دهم بانک‌ها قادر به وصول آنها نشدند سبب شده تا بانک‌های باسابقه و قدیمی کشور عملا زیان‌ده شوند.  اگرچه طی سال‌های گذشته به این موضوع پرداخته نشده، اما در اینجا نگاهی داریم به وضعیت سود خالص بانک‌ها که پس از کسر مالیات و هزینه‌ها محاسبه شدند. در اینجا خواهید دید که چطور بانک پرسابقه‌ای مثل بانک سپه در سال‌های 89 و 90 نه‌تنها سوددهی نداشته، بلکه عملا زیان‌ده هم بوده است. در مقابل چطور برخی بانک‌های خصوصی و شبه خصوصی در این مدت توانستند به سود‌های قابل‌توجه دست یابند.  سود خالص شبکه بانکی کشور طی سال‌های 1387 تا 1392 برابر 000/000/000/198/230 (230هزارو198میلیارد) ریال بوده است. رشد سالانه سود خالص بانک‌ها در سال 1388 برابر 2/2درصد، در سال 89 بیش از 60‌درصد، در سال 90 نزدیک 25/5درصد و در سال 91 بیش از 31‌درصد بوده است.

برای دیدن نمودار در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

بانک‌های: پاسارگاد 34,865، ملت 34,762، پارسیان 28,062، صادرات 26,582، تجارت 24,057، اقتصادنوین 15,886، کارآفرین 9,844، مهر ایرانیان 6,675، مسکن 6,306، سینا 5,974، توسعه صادرات 5,034، انصار 4,821، سامان 4,713، سرمایه 3,697، شهر 3,452، رفاه کارگران 2,376، صنعت‌ومعدن 2,328، دی 2,272، ملی 2,241، آینده 2,016، قوامین 1,488، گردشگری 900، حکمت ایرانیان 708، پست‌بانک 580، ایران‌زمین 463، کشاورزی 352 و توسعه تعاون 262میلیاردریال جمعا طی پنج‌سال سود خالص داشتند. زیان 517‌میلیارد‌ریالی بانک سپه طی پنج‌سال مورد بررسی در اینجا ناشی از زیانی بوده که در سال‌های 89 و 90 متحمل شده است. علاوه بر این بانک، بانک کشاورزی نیز در سال 88 برابر 582‌میلیارد‌ریال زیان داشته اما در سال‌های بعدی این زیان را جبران کرده است.
1387: در این سال 10 بانک: صادرات، پارسیان، تجارت، ملت، پاسارگاد، اقتصادنوین، مسکن، توسعه صادرات، رفاه کارگران و کارآفرین به‌ترتیب: 4,213، 3,324، 2,785، 2721، 2,345، 1843، 1,795، 1555، 1,414 و 1,165‌میلیارد‌ریال سود خالص کسب کردند. پس از این 10 بانک، مهرایرانیان 911، بانک صنعت‌ومعدن 624، بانک سرمایه 553، بانک کشاورزی 535، بانک سینا 490، بانک سامان 439، بانک ملی 425، بانک سپه 128 و پست‌بانک 109‌میلیارد‌ریال سود خالص داشتند. در این سال هیچ بانک زیاندهی ثبت نشده است.
1388: در سال 88 دیگر صادرات صدرنشین بانک‌ها نیست، در این سال بانک پارسیان 3922، بانک ملت 3736، بانک صادرات 3688، بانک پاسارگاد 3372، تجارت 3354، اقتصاد نوین 2150، کارآفرین 1671، مهر ایرانیان 1112، ملی 838 و سامان با 788‌میلیارد‌ریال سود خالص 10 بانک پرسود کشور بودند. پس از آنها به‌ترتیب سینا با 700، سرمایه با 668، توسعه صادرات با 638، مسکن با 524، صنعت‌ومعدن با 494، شهر با 455، رفاه کارگران با 161، سپه با 141، پست‌بانک با 124 و توسعه تعاون با 20‌میلیارد‌ریال سود در رده‌های بعدی قرار دارند. گفتنی آنکه بانک آینده در این سال پنج‌میلیارد‌ریال زیان داده است.
1389: در این سال بار دیگر بانک صادرات به رده اول بازگشته، سود خالص بانک صادرات در سال 89 برابر 7526‌میلیارد‌ریال ثبت شده است، پس از صادرات، ملت با 6590‌میلیارد‌ریال، پاسارگاد با 6064، پارسیان با 5510، تجارت با 4506، اقتصاد نوین با 3003، کارآفرین با 1813، سامان با 1355، سینا با 1181 و آینده که سال قبل‌تر یعنی 588میلیارد‌ریال زیان داده بود با 1147‌میلیارد‌ریال قرار دارند و ترکیب 10 بانک اول را تشکیل می‌دهند.
پس از آنها به‌ترتیب بانک‌های: مهر ایرانیان با 1,106، انصار با 1,026، شهر با 933، مسکن با 892، سرمایه با 889، توسعه صادرات با 551، ملی با 445، کشاورزی با 298، دی با 229، پست‌بانک با 204، رفاه کارگران با 176، صنعت‌ومعدن با 168، حکمت ایرانیان با 79، توسعه تعاون با 56 و ایران زمین با یک‌میلیارد‌ریال سود خالص قرار دارند.
گفتنی آنکه در این سال بانک سپه نه‌تنها سود‌ده نبوده، بلکه با زیان 979‌میلیارد‌ریالی نیز مواجه بوده است.
1390: بانک‌های: پاسارگاد، پارسیان، تجارت، ملت، صادرات، اقتصاد نوین، کارآفرین، انصار، سینا و مهر ایرانیان به‌ترتیب: 9,836، 7,333، 7,213، 7,009، 5,136، 4490، 2,401، 1,694، 1,642 و 1,529‌ میلیارد‌ریال سود خالص کسب کردند.
به‌ترتیب بانک‌های: مسکن با 1,343، توسعه صادرات با 919، شهر با 912، سامان با 842، دی با 803، آینده با 752، قوامین با 533، گردشگری با 415، رفاه کارگران با 339، صنعت‌ومـعدن با 308، ملی با 249، ایران‌زمین با 224، حکمت ایرانیان با 136، سرمایه با 121، پست‌بانک با 73، کشاورزی با 70 و توسعه تعاون با 58‌میلیارد‌ریال سود خالص در رده‌های بعدی قرار گرفتند.
بانک سپه همچنان نتوانسته به سوددهی برسد، این بانک در سال 1390 زیانی برابر 183‌میلیارد‌ریال داشته است.
1391: بانک ملت برای اولین‌بار در این دوره به سود‌ده‌ترین بانک می‌رسد. روند زیان‌ده‌بودن بانک سپه متوقف شده و به‌طور کلی سود بانک‌ها با افزایش چشمگیری مواجه شده است. بر این اساس طی سال 1391 به‌ترتیب بانک‌های: ملت با 14,706، پاسارگاد با 13,247، پارسیان با 7,972، تجارت با 6,200، صادرات با 6,019، اقتصاد نوین با 4400، کارآفرین با 2,795، انصار با 2,101، مهر ایرانیان با 2,018، سینا با 1,961، مسکن با 1,752، سرمایه با 1466، توسعه صادرات با 1371، سامان با 1,289، دی با 1,240، شهر با 1,152، قوامین با 955، صنعت‌ومعدن با 736، حکمت ایرانیان با 493، گردشگری با 485، سپه با 376، رفاه کارگران با 286، ملی با 284، ایران‌زمین با 237، توسعه تعاون با 128، آینده با 122، پست‌بانک با 70 و کشاورزی با 31میلیون‌ریال بیشترین و کمترین سود خالص را کسب کردند.  با نگاهی به بیلان بانک‌ها مشخص می‌شود که تفاوت نرخ سود سپرده‌گذاری و نرخ سود تسهیلات از یک طرف و انباشته‌شدن معوقات و عدم توانایی بانک‌ها در وصول این معوقات از طرف دیگر دلایل اصلی زیان بانک‌ها به‌شمار می‌رود.

برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

•  در سال های 87 تا 91 کل خدمات ارزی مورد نیاز مبادلات تجاری توسط کل بانک ها و موسسات مالی اعتباری معتبر کشور به ترتیب: 71، 79، 76، 59 و 34 درصد  ارزش مبادلات تجاری کشور بوده است. این یعنی با همین اطلاعات ناقص و نصفه و نیمه، چیزی حدود 66 درصد مبادلات تجاری ما در آخرین سال مورد ذکر در این گزارش، توسط منابعی جز بانک ها تامین شده اند.

• در سال 1390 بانک صادرات به خاطر انجام مبادلات ارزی دچار زیان 2 هزار و 970 میلیارد ریالی شد.

•  در بخش مبادلات ارزی بانک شهر(جدول شماره 5) که خود این بانک در همایش بانکداری اسلامی منتشر کرده است، هیچ مبادله ای وجود ندارد و تمامی بخش ها برابر صفر ذکر شدند. اما در بیلان مالی این بانک در بخش درآمدهای غیر مشاع ذیل ردیف نتیجه مبادلات ارزی در سال 1391 سود 230 میلیارد ریالی درج شده است

 شفافیت و فساد همیشه با هم رابطه منفی داشتند. در سال های گذشته تحریم ها(یا به قول رئیس دولت سابق کاغذ پاره ها) کاری کردند که رابطه تجاری ما و جهان با مشکلاتی روبرو شود. قطع خدمات سوئیفت، تحریم بانک مرکزی و تحریم بانک ها و… همگی از جمله آن مشکلات بودند. برای وضوح بیشتر این مشکلات نگاهی کنید به حجم مبادلات ما و جهان، که در آخرین سال طبق اعلام گمرک ج.ا.ا به بیش از 86 میلیارد دلار (برابر 258 هزار میلیارد تومان) بوده، تازه این به جز ارزش نفتی است که صادر کردیم.

ما با چنین حجمی از پول مواجه هستیم و جابجایی این پول قطعا معمولی نیست. برای جابجایی آن و داشتن رابطه تجاری با جهان، میبایست از خدماتی بهره برد. در کشورهایی که علیه آنها “کاغذ پاره” صادر نشده باشد، عموما عمده این خدمات توسط بانک ها ارایه می شوند.

بانک ها از محل دادن این خدمات سودهای کلانی دارند، مشتری ها با دریافت این خدمات اطمینان خاطر دارند و عموم مردم هم در صورت لزوم می توانند شاهد و ناظر ماجرا باشند. این یعنی شفافیت.

اما در کشوری مثل ما که 8 سال گذشته درگیر کاغذ پاره ها بود، وضع کمی فرق می کند، اول شعب بانک های ما در خارج کشور تعطیل شدند، بعد  خدمات سوئیفت قطع شد. بازار داخل اما همچنان نیازمند مبادلاتی بود که سال ها به آن عادت کرده و نتیجه نفت 100 دلاری و سیاست های دولت نهم و دهم بود.

بانک ها که از ارایه خدمات ناتوان بودند، اگرهم نبودند احتمالا با آن بلبشو در بازار ارز که شب تا صبحی قیمت دلار از زمین تا آسمان فرق می کرد تمایلی به ورود به این حوزه نداشتند، در همین گزارش نگاهی کنید به بیلان بانک صادرات که احتمالا یک نمونه از همان بالا و پایین شدن های قیمت دلار است.

باری؛ بانک ها که خدمات نمی دادند پس باید این پول به نحو دیگری جابجا می شد، در این شرایط صرافی های مطمئن و شرکت های تابع بانک ها مثل قارچ هر روز سبز شدند و اختیار ارز کشور را در دست گرفتند.

بانک ها که عملیاتی انجام دهند، می شود از طریق بررسی بیلان و نوع خدمات ارایه شده و… آن را عمومی کرد و کمی شفافیت ایجاد کرد، اما وقتی شما با تعداد کثیری از صرافی ها و افراد طرف هستید، دیگر فضا غبار آلود می شود.

در این فضا هم اشخاصی پیدا می شوند که نام خود را سرباز اقتصادی می گذارند و بررسی حساب آنها کار ساده ای نیست، گیریم که یکی از آنها به دام رسانه ها بیافتد، اما ما فقط با آن یکی آشنا هستیم.

بانک ها هم سرگرم خرید و فروش ارز می شوند و با نوسانات قیمت ارز، مواردی نظیر بانک صادرات یا ماجرای بانک سرمایه پیش می اید. یا این وسط بانک های جدیدی مثل بانک شهر، طبق خود اظهاری که داشته، هیچ فعالیت ارزی نداشته، اما ناگهان در بیلان مالی این بانک سود نتیجه مبادلات ارزی سبز می شود!

در اینجا نگاهی داریم به فعالیت ارزی 28 بانک و موسسه اعتباری بزرگ کشور  طی سال های 1387 تا 1391 طبق اعلام خود این بانک ها و موسسات یعنی دولت دهم و اوج وضع تحریم ها علیه کشورمان.

برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

حجم مبادلات

جمع مبادلات ارزی همه 29 بانک و موسسه مالی و اعتباری کشور در سال 1387 برابر 120017 میلیون دلار بوده که در سال 1388 با 7.55 درصد افزایش به 129088 میلیون دلار رسیده است در سال 1389 جمعا 125359 میلیون دلار حجم مبادلات ارزی بانک ها بوده که از کاهش 2.88 درصدی حجم مبادلات نسبت به سال 88 خبر میدهد.

در سال 1390 مبادلات ارزی نسبت به سال قبل تر یعنی 89 کاهشی برابر 3.83 درصدی داشته و به 120546 میلیون دلار رسیده است. روند کاهش حجم مبادلات ارزی در سال 91 هم ادامه دارد، در این سال مجموع مبادلات ارزی بانک ها برابر 111205 میلیون دلار بوده که نشان دهنده کاهش 7.74 درصدی نسبت به سال قبل است.

1387: در این سال مجموعا 26137 میلیون دلار اعتبارات اسنادی(lC) ، 2940 میلیون دلار ضمانت نامه های ارزی، 21037 میلیون دلار خرید ارز، 21925 میلیون دلار فروش ارز، 23691 میلیون دلار حوالجات ارزی و 22900 میلیون دلار سایر فعالیت های ارزی توسط 29 بانک و موسسه مالی فعال کشور انجام شده است.

1388: در سال 88  جمعا 25827 میلیون دلار ال سی، 2978 میلیون دلار ضمانت نامه، 25528 میلیون دلار خرید ارز، 21662 میلیون دلار فروش ارز، 32020 میلیون دلار حوالجات ارزی و 19685 میلیون دلار سایر فعالیت های ارزی جمع مبادلات ارزی بانک های کشور را به خود اختصاص داده است.

1389: جمعا 25915 میلیون دلار اعتبارات اسنادی، 3086 میلیون دلار ضمانت نامه، 15761 میلیون دلار خرید ارز، 20163 میلیون دلار فروش ارز، 40000 میلیون دلار حوالجات ارزی  و 19045 میلیون دلار سایر فعالیت های ارزی، جمع مبادلات ارزی سال 1389 را به خود اختصاص داده است.

1390: در این سال بانک ها و موسسات مالی روی هم رفته 21631 میلیون دلار اعتبارات ارزی و 3063 میلیون دلار ضمانت نامه ارزی صادر کردند. 14585 میلیون دلار ارز خریدند و 22907 میلیون دلار ارز فروختند. 31902 میلیون دلار حواله صادر کرده و 25068 میلیون دلار هم سایر فعالیت های ارزی داشتند.

1391: سال گذشته نیز جمعا 8602 میلیون دلار ال سی صادر شده، 2629 میلیون دلار ضمانت نامه ارزی صادر شده است، 10382 میلیون دلار ارز خریداری شد و 14726 میلیون دلار ارز فروخته شده است. 17748 میلیون دلار حوالجات ارزی و 55727 میلیون دلار سایر فعالیت های ارزی، دیگر سر فصل های مبادلات ارزی در این سال بودند.

برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

مجموع در آمد ها

در سال های 1387 تا 1391 سود ثبت شده بانک ها از محل فعالیت های ارزی جمعا برابر 32322.8 میلیارد ریال ثبت شده است. 29 بانک و موسسه مالی و اعتباری کشور در سال 1387 جمعا 8577.69 میلیارد ریال از این محل سود کسب کردند که در سال 1388 این رقم با 75.01 درصد کاهش به 2142.89 میلیارد ریال رسیده است. در سال 1389 بانک ها با افزایش 312.68 درصدی سود خود از محل فعالیت های ارزی را به 8843.43 میلیارد ریال رسانده و در سال 1390 مجددا با کاهش 47.11 درصدی این سود به 4677.07 میلیارد ریال می رسد. طبق خود اظهاری بانک ها و موسسات مالی کشور، جمع 29 مجموعه یاد شده در سال 1391 با 72.79 درصد رشد نسبت به سال 1390 سودی برابر 8081.74 میلیارد ریال از محل فعالیت های ارزی داشتند.

بانک ها به ترتیب در آمد

طبق خود اظهاری بانک ها در بیلا سالانه شان، طی پنج سال گذشته به ترتیب بانک های: ملت (8975)، تجارت(5819)، رفاه کارگران(4960)، ملی(3180)، سامان(2908)، توسعه صادرات(1507)، پارسیان(1490)، پاسارگاد(879)، مسکن(669)، کارآفرین(635)، سپه(506)، اقتصاد نوین(490)، سرمایه(239)، شهر(230)،سینا(127)، پست بانک(117)، موسسه انصار(50)، توسعه صادرات(20) و دی(2) میلیارد ریال از محل مبادلات ارزی سود کسب کردند و بانک صادرات نیز اظهار داشته که طی این پنج سال 480 میلیارد ریال از این محل زیان دیده است. این زیان نتیجه سال 1390 است، در این سال این بانک طبق اطلاعاتی که منتشر کرده است، 2970 میلیارد ریال از محل مبادلات ارزی دچار زیان شده است. البته بانک سرمایه نیز در سال 87 با زیان 4 میلیارد ریالی و در سال 90 با زیان 17 میلیارد ریالی، بانک پارسیان در سال 88 با زیان 93 میلیارد ریال، بانک اقتصاد نوین در سال 88 با زیان 71 میلیارد ریالی  نیز مواجه بودند.

برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

بانک شهر: بدون فعالیت اما صاحب سود!

متاسفانه اطلاعات ارایه شده توسط موسسات بعضا ناقص هستند، برای مثال در بخش مبادلات ارزی بانک شهر(جدول شماره 5) که خود این بانک در همایش بانکداری اسلامی منتشر کرده است، هیچ مبادله ای وجود ندارد و تمامی بخش ها برابر صفر ذکر شدند. اما در بیلان مالی این بانک در بخش درآمدهای غیر مشاع ذیل ردیف نتیجه مبادلات ارزی در سال 1391 سود 230 میلیارد ریالی درج شده است، اگرچه در مقایسه با سایر درآمد ها این رقم چندان پر اهمیت نمی نماید، اما به نظر می رسد یک بانک در ارایه آمار و ارقام باید دقت بیشتری به خرج دهد تا راه هرگونه سوء تفاهم از بین برود.

برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید

66 درصد مبادلات تجاری در ابهام

در اینجا یک مقایسه ساده انجام خواهیم داد. برای واردات و صادرات(در ایران به جز صادرات نفتی که حجم بسیاری بزرگی را در مبادلات تجاری به خود اختصاص می دهد) یا به ال سی، یا ضمانت نامه و یا حواله نیاز است. جمع حجم خدمات ارایه شده در این سه فصل توسط بانک ها و موسسات کشور در سال های 1387، 1388، 1389، 1390 و 1391 به ترتیب عبارت است از: 53، 61، 69،57 و 30 میلیارد دلار، از دیگر سو جمع واردات و صادرات غیر نفتی ما طبق اطلاعات ارایه شده توسط گمرک ج.ا.ا در همین سال ها به ترتیب عبارت است از: 74، 77، 91، 96 و 86 میلیارد دلار.

به عبارتی در سال های 87 تا 91 کل خدمات ارزی مورد نیاز مبادلات تجاری توسط کل بانک ها و موسسات مالی اعتباری معتبر کشور به ترتیب: 71، 79، 76، 59 و 34 درصد  ارزش مبادلات تجاری کشور بوده است. این یعنی با همین اطلاعات ناقص و نصفه و نیمه، چیزی حدود 66 درصد مبادلات تجاری ما در آخرین سال مورد ذکر در این گزارش، توسط منابعی جز بانک ها تامین شده اند.

این موضوع زمانی که بدانیم هر بانک کشور هم اکنون شرکت های صرافی وابسته به خود دارد و طرف های معامله در خارج از کشور برای خود ایجاد کرده پر بیراه هم نیست.

کشور به خاطر آن کاغذ پاره ها ناگزیر از ایجاد این منابع است چون به صورت شفاف نمی تواند معامله کند، اما در سوی دیگر این رویه، ما با حجم بزرگی از پول طرف هستیم که به دست منابعی سپرده شده که عموم مردم از آنها مطلع نیستند.  این عدم اطلاع شفافیت را از بین برده و خود زمینه و بستر مناسب برای ایجاد فساد را فراهم می کند. در این شرایط باید به امانت داری این منابع و یا محافل امیدوار بود و چاره ای دیگر نیست. یعنی کاغذ پاره ها، خود بستر لازم ایجاد فساد را فراهم کردند.

————-

این گزارش در روزنامه شرق مورخ 23 بهمن 1392 صفحه 4 با تغییراتی منتشر شد