گاز مثل نفت نیست؛ مصرف کننده گاز در ایران همیشه هست، مصارف صنعتی و خانگی همیشه گنجایش استفاده از تولید داخل را داشتند. مصرف گاز تولیدی رابطه مستقیمی با زیر ساخت انتقال گاز به مناطق صنعتی و مسکونی داشته است.
هفته قبل سخنگوی كميسيون انرژی مجلس گفته است: يک ميليون و 600 هزار مشترک خانگی قبوض گاز خود را پرداخت نكرده و به شركت گاز بدهكارند. سيد عماد حسينی، نماينده قروه در مجلس با اشاره به تعهد دولت برای پرداخت یارانه های نقدی به مردم ادامه داده است: از آنجا كه بسياری از مردم قبوض آب، برق و گاز خود را پرداخت نكردهاند دولت با كسری اعتبار مواجه شده است.
به نظر میرسد شرکت ملی گاز راه دشواری در پیش دارد، چون این عدم پرداخت قبوض گاز در ماه های گرم سال اتفاق افتاده است، بررسی نمودار های مصرف گاز داخلی در سال قبل(1389) نشان می دهد مصرف روزانه گاز از 372 میلیون متر مکعب در 28 مهرماه به 486 میلیون متر مکعب در 28 آذرماه رسیده است. میانگین مصرف در شهریور ماه امسال، نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز افزایش قابل توجهی داشته است(در همین زمینه نمودار مصرف گاز در 30 روز منتهی به 31 شهریور در همین صفحه را ملاحظه کنید) اگر همین شیب مصرفی امسال هم اتفاق بیافتد، قاعدتا مبلغ قبوض گاز مردم بیشتر خواهد شد. از دیگر سو، گاز بها در ماه های گرم سال، بسیار بالاتر از ماه های سرد سال است، که این نیز نکته دیگری است که قابل توجه است.
اگرچه دریافت گاز بها از مشترکان خانگی و صنعتی داخلی کاری اسان به نظر می رسد، اما بد نیست دولت که ادعای پر توان ترین دولت ها پس از انقلاب را نیز یدک می کشد، آماری از رشد صادرات گاز در سال های اخیر بدهد؛ البته رشد صادرات در برابر رشد واردات گاز. بی شک ایران با دارای بودن ذخایر عظیم انرژی به خصوص گاز، می تواند به کشورهای همسایه خود، به خصوص ترکیه و پاکستان و حتی کشورهای دورتر نظیر هند از راه پاسکتان و اروپا از راه ترکیه گاز صادر کند. زیر ساخت های صادرات وجود دارد، در سال 1357 این زیر ساخت ها وجود داشته، چون در آن سال ها ما صادرات گاز داشته ایم، کم هم نبوده.
به جز در دهه 60 شمسی نوسان قابل توجهی در تولید گاز به چشم نمی خرد. طبیعی هم هست، در سال هایی دهه 60، جنگ و ناامنی تولید انرژی روی صنعت نفت کشور سایه انداخته، اما از ابتدای دهه 70 تا کنون تولید گاز با رشد نسبی همه ساله ادامه دارد. آنچه در زمینه گاز ایران قابل توجه است، صفر شدن صادرات گاز پس از سال های 1357 و 1358 است. طبیعتا انتقال و صادرات گاز نیاز به زیر ساخت و خطوط انتقال دارد، صادراتی که در سال های پایانی دهه 50 به چشم می خورد خود گواه آن است که در این سال ها زیر ساخت ها وجود داشته، زیر ساخت هایی که صادراتی بیش از 5 میلیارد مترمکعب در سال را مقدور کرده بوده است، این حجم از صادرات در تمام سه دهه اخیر بار دیگر در سال های میانی دهه 80 تکرار شده است. متاسفانه 17 سال صادرات گاز ایران «صفر» بوده است و از سال 1376 به این سو، ایران به وارد کننده گاز نیز تبدیل شده است.
تولید گاز زیر راکت دشمن
در سال 1357 مجموعا 4/44 میلیارد مترمکعب تولید شده است. در سال بعد، یعنی 1358، تولید سالانه گاز ایران با حدود 3 ملیارد مترمکعب کاهش، به 7/41 میلیارد مترمکعب می رسد.
در سال 1359، تولید گاز ایران بیش از 60 درصد نسبت به سال قبل کاهش نشان داده و به 6/16 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1360، تولید گاز ایران بازهم کاهش دارد و به 7/15 میلیارد مترمکعب می رسد.
در سال 1361، تولید گاز ایران افزایش قابل توجهی دارد وبا نزدیک به 94 درصد رشد به 4/30 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. سال بعد، یعنی 1362، با کاهشی اندک، تولید گاز ایران به 8/27 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
در سال 1363، رشد نسبی در تولید گاز ایران به چشم می خورد، تولید از 8/27 میلیارد مترمکعب در سال قبل، به 9/30 میلیارد مترمکعب، در سال 63 می رسد. در سال بعد، یعنی 1364، باز متوسط تولید مجموعا گاز ایران افزایش کمی دارد و به 4/34 میلیارد مترمکعب در روز می رسد.
سال 1365، باز هم شاهد کاهش تولید هستیم، در این سال مجموع تولید سالانه گاز برابر 3/25 میلیارد مترمکعب بوده است. در 1366 رشد نسبی تولید سالانه را شاهدیم، بر این اساس تولید گاز طبیعی در این سال به 9/30 میلیارد مترمکعب می رسد، این در واقع بازگشت به سال 1363 هم محسوب می شود!
در سال 1367، تولید سالانه گاز طبیعی ایران به 7/30 میلیارد مترمکعب در روز میرسد. در 1368 تولید سالانه گاز ایران به 2/32 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1369، که آخرین سال دهه 60 شمسی است، تولید سالانه گاز ایران به 37 میلیارد مترمکعب در روز می رسد. به این ترتیب در سال هایی ده 60 مجموعا 3/295 میلیارد متر مکعب گاز در کشور تولیده شده است و میانگین تولید سالانه گاز ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 5/29 میلیارد مترمکعب در سال بوده است.
پیش به سوی سازندگی در دهه 70
اما در سال 1370، سیر صعودی تولید گاز ایران ادامه دارد و تولید سالانه گاز طبیعی با جهشی قابل توجه به 2/46 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1371، تولید گاز ایران به 48 میلیارد مترمکعب درسال می رسد و در سال 1372، این رقم به 4/48 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
مجموع تولید سالانه گاز در 1373 برای اولین بار از 1357 به این سو از مرز 50 میلیارد مترمکعب در سال گذشته و به 9/54 میلیارد متر مکعب می رسد.
در سال 1374، باز هم شاهد رشد هستیم،در این سال تولید سالانه گاز ایران به 4/59 میلیارد مترمکعب میرسد. در سال 1375، رشد تساعدی تولید گاز طبیعی ادامه دارد، به این ترتیب تولید سالانه گاز به 2/64 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1376، بازهم تولید گاز ایران افزایش دارد و بالغ بر 5/69 میلیارد مترمکعب است.
در 1377، تولید سالانه گاز ایران اینبار از مرز 70 میلیارد مترمکعب گذشته و به 5/72 میلیارد مترمکعب می رسد که این رقم در سال 1378 با جهشی فوق العاده بالغ بر 80 میلیارد مترمکعب است.
در سال 1379 متوسط تولید گاز ایران برابر 2/83 میلیارد مترمکعب در سال است، به این ترتیب متوسط تولید سالانه گاز ایران در دهه 70 شمسی چیزی نزدیک به 6/62 میلیارد مترمکعب در سال برآورد می شود و با این حساب مجموعا طی این دهه 3/626 میلیارد مترمکعب گاز تولید شده است.
دهه 80، ادامه رشد تولید
در سال 1380 تولید سالانه گاز ایران برابر 5/86 میلیارد مترمکعب بوده، این رقم در سال بعد از مرز 90 میلیارد مترمکعب گذشته و به 1/96 میلیارد مترمکعب در سال 1381 می رسد.
در سال 1382 مجموع تولید سالانه گاز ایران برای اولین بار در تاریخ از مرز 100 میلیاردمترمکعب گذشته و به 4/115 میلیارد مترمکعب در سال می رسد که این رقم در سال 1383 برابر با 4/119 میلیارد مترمکعب در سال است.
اما در سال 1384، تولید سالانه گاز به 6/130 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1385، مجموع تولید سالانه گاز ایران برابر 2/141 میلیارد مترمکعب ثبت شده است که در سال 1386 به 2/144 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
«سایر» کجا هزینه شده؟
در آمارها، یک ستون تحت عنوان «سایر» به چشم می خورد. این سایر نه مصرف داخلیست، نه صادرات. اینکه این سایر چیست، مشخص نشده است، آنچه مشخص است، حجم «سایر» از 1357 تا 1386 برابر با 484 میلیارد مترمکعب بوده است. مجموع تولید گاز ما در این سال ها برابر 1857 میلیارد مترمکعب بوده است و مجموع مصرف داخلی ما(اعم از خانگی و صنعتی) 1344 میلیارد مترمکعب بوده است. صادرات گاز ما طی این مدت نیز برابر 39 میلیارد متر مکعب بوده است. مجموع مصرف داخلی و صادرات برابر 1383 میلیارد متر مکعب است.
صادراتی که صفر می شود
صادرات گاز ایران در بسیاری از سال های مورد بررسی در اینجا برابر صفر است. در سال 1357 مجموعا 3/5 میلیارد متر مکعب از ایران به کشورهای جهان گاز صادر شده است. صادرات گاز در سال بعد برابر 5/3 میلیارد متر مکعب است. در سال های 1359 تا 1369 به مدت یک دهه، هیچ صادراتی گازی در آمارها ثبت نشده است. تا اینکه در سال 1369، چیزی حدود 1/2 میلیارد مترمکعب صادرات گاز داشتیم. این رقم در سال 1370 به 9/2 میلیارد مترمکعب در سال می رسد و در 1371، نزدیک به 5/0 میلیارد مترمکعب گاز به کشورهای دیگر صادر کردیم.
در سال 1372، صادرات گاز ما برابر با صفر است، در سال 1373، صادرات 1/0 میلیارد مترمکعبی را تجربه می کنیم و دوباره صادرات صفر آغاز می شود، به این ترتیب از 1373 تا 1380 بازهم هیچ صادراتی در این بخش نداشتیم. تا اینکه در سال 1380، 5/0 میلیاردمتر مکعب صادرات گاز در آمارها ثبت می شود.
در 1381 صادرات گاز ایران رشد چشمگیری دارد و به 3/1 میلیاردمترمکعب در سال می رسد. در سال 1382 صادرات گاز ایران برابر 4/3 میلیاردمترمکعب است. در سال 1383 به 5/3 میلیارد مترمکعب می رسد و در سال 1384 این رقم به 8/4 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
در سال 1385، مجموع صادرات گاز ایران برابر 7/5 میلیاردمترمکعب است که با کاهشی نسبی این میزان در سال 1386 به 6/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
تراز منفی اینبار در گاز
در مورد واردات گاز زیاد افت و خیز مشاهده نمی شود. در واقع از 1357 به این سو، اول بار در سال 1376 گاز وارد کردیم که این واردات کمابیش در سال های بعد ادامه میابد. در 1376 برای اولین بار 6/1 میلیارد مترمکعب گاز به کشورارمان وارد می شود. این واردات در سال 1377 به 9/1 میلیارد مترمکعب می رسد. در 1378 واردات گاز ایران بالغ بر 1/2 میلیاردمتر مکعب است که این رقم در سال 1379 به 3/3 میلیاردمترمکعب می رسد. در تمام این سالها، هیچ صادرات گازی در مقابل حجم قابل توجه واردات نداشتیم!
در سال 1380 کل صادرات گاز ایران 5/0 میلیارد متر مکعب بوده که در مقابل شاهد واردات 5/4 میلیارد متر مکعبی طی این سال هستیم. در 1381 افتراق واردات از صادرات برابر 4 میلیارد مترمکعب است، به بیانی در برابر 3/1 صادرات گاز، ایران چیزی حدود 3/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز داشته است!
در 1382 تراز واردات و صادرات گاز کمی آبرومندانه تر است! در این سال در برابر 7/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز، 4/3 میلیارد متر مکعب صادرات گاز داشتیم. در سال 1383 نیز مجموعا 9/5 میلیارد مترمکعب گاز به کشور وارد شده و در مقابل صادرات گاز چیزی نزدیک به 5/3 میلیارد مترمکعب بوده است.
در 1385 و زمانی که واردات گاز به کشور برای اولین بار بالغ بر 3/6 میلیارد مترمکعب شده است، صادرات گاز هم به 7/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1386 نیز در برابر 2/6 میلیارد متر مکعب گاز وارداتی، 6/5 میلیارد متر مکعب صادرات داشتیم.
در این میان نکاتی نیز حائز توجه است. صادرات یا به بیان بهتر انتقال گاز، مثل نفت با بشکه و نفت کش اتفاق نمی افتد، یقینا خطوط انتقال گاز برای صادرات در سال های 1357 و 1358 وجود داشته که در این سال ها شاهد صادرات گاز بودیم. در سال 1357 ما 3/5 میلیارد مترمکعب در سال صادرات گاز داشتیم، که تازه پس از سه دهه در سال 1385، به آن صادرات بار دیگر نزدیک شدیم.
به نظر می رسد در اینجا مسائل دیپلماتیک برای بازاریابی گاز ایران موثر بوده است و صرفا عرضه و تقاضا این مبادله را رقم نزده باشد!
در سال ها 57، 58، 69، 70، 71 و 73 شاهد صادرات گاز هستیم، هر چند میزان این صادرات به خصوص در سال های دهه 60 و ابتدای دهه 70 چندان قابل توجه نیست، اما در این سال ها هیچ گازی هم به کشور وارد نشده و بنابراین تمام این مبادله در نگاهی کلان عین سود بوده است!
در سال های 1376 تا 1380، واردات بدون صادرات اتفاق افتاده که قاعدتا کشور در این حالت ضرر کرده است. اما آنچه از سال 1380 به این سو شاهد هستیم، مبادله ای است دو سویه که در سال هایی کمتر به زیان کشور بوده و در سال های دیگر زیان بیشتری را به کشور تحمیل کرده است.
گاز مثل نفت نیست؛ مصرف کننده گاز در ایران همیشه هست، مصارف صنعتی و خانگی همیشه گنجایش استفاده از تولید داخل را داشتند. مصرف گاز تولیدی رابطه مستقیمی با زیر ساخت انتقال گاز به مناطق صنعتی و مسکونی داشته است.
هفته قبل سخنگوی كميسيون انرژی مجلس گفته است: يک ميليون و 600 هزار مشترک خانگی قبوض گاز خود را پرداخت نكرده و به شركت گاز بدهكارند. سيد عماد حسينی، نماينده قروه در مجلس با اشاره به تعهد دولت برای پرداخت یارانه های نقدی به مردم ادامه داده است: از آنجا كه بسياری از مردم قبوض آب، برق و گاز خود را پرداخت نكردهاند دولت با كسری اعتبار مواجه شده است.
به نظر میرسد شرکت ملی گاز راه دشواری در پیش دارد، چون این عدم پرداخت قبوض گاز در ماه های گرم سال اتفاق افتاده است، بررسی نمودار های مصرف گاز داخلی در سال قبل(1389) نشان می دهد مصرف روزانه گاز از 372 میلیون متر مکعب در 28 مهرماه به 486 میلیون متر مکعب در 28 آذرماه رسیده است. میانگین مصرف در شهریور ماه امسال، نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز افزایش قابل توجهی داشته است(در همین زمینه نمودار مصرف گاز در 30 روز منتهی به 31 شهریور در همین صفحه را ملاحظه کنید) اگر همین شیب مصرفی امسال هم اتفاق بیافتد، قاعدتا مبلغ قبوض گاز مردم بیشتر خواهد شد. از دیگر سو، گاز بها در ماه های گرم سال، بسیار بالاتر از ماه های سرد سال است، که این نیز نکته دیگری است که قابل توجه است.
اگرچه دریافت گاز بها از مشترکان خانگی و صنعتی داخلی کاری اسان به نظر می رسد، اما بد نیست دولت که ادعای پر توان ترین دولت ها پس از انقلاب را نیز یدک می کشد، آماری از رشد صادرات گاز در سال های اخیر بدهد؛ البته رشد صادرات در برابر رشد واردات گاز. بی شک ایران با دارای بودن ذخایر عظیم انرژی به خصوص گاز، می تواند به کشورهای همسایه خود، به خصوص ترکیه و پاکستان و حتی کشورهای دورتر نظیر هند از راه پاسکتان و اروپا از راه ترکیه گاز صادر کند. زیر ساخت های صادرات وجود دارد، در سال 1357 این زیر ساخت ها وجود داشته، چون در آن سال ها ما صادرات گاز داشته ایم، کم هم نبوده.
به جز در دهه 60 شمسی نوسان قابل توجهی در تولید گاز به چشم نمی خرد. طبیعی هم هست، در سال هایی دهه 60، جنگ و ناامنی تولید انرژی روی صنعت نفت کشور سایه انداخته، اما از ابتدای دهه 70 تا کنون تولید گاز با رشد نسبی همه ساله ادامه دارد. آنچه در زمینه گاز ایران قابل توجه است، صفر شدن صادرات گاز پس از سال های 1357 و 1358 است. طبیعتا انتقال و صادرات گاز نیاز به زیر ساخت و خطوط انتقال دارد، صادراتی که در سال های پایانی دهه 50 به چشم می خورد خود گواه آن است که در این سال ها زیر ساخت ها وجود داشته، زیر ساخت هایی که صادراتی بیش از 5 میلیارد مترمکعب در سال را مقدور کرده بوده است، این حجم از صادرات در تمام سه دهه اخیر بار دیگر در سال های میانی دهه 80 تکرار شده است. متاسفانه 17 سال صادرات گاز ایران «صفر» بوده است و از سال 1376 به این سو، ایران به وارد کننده گاز نیز تبدیل شده است.
برای دیدن نمودار در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید
تولید گاز زیر راکت دشمن
در سال 1357 مجموعا 4/44 میلیارد مترمکعب تولید شده است. در سال بعد، یعنی 1358، تولید سالانه گاز ایران با حدود 3 ملیارد مترمکعب کاهش، به 7/41 میلیارد مترمکعب می رسد.
در سال 1359، تولید گاز ایران بیش از 60 درصد نسبت به سال قبل کاهش نشان داده و به 6/16 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1360، تولید گاز ایران بازهم کاهش دارد و به 7/15 میلیارد مترمکعب می رسد.
در سال 1361، تولید گاز ایران افزایش قابل توجهی دارد وبا نزدیک به 94 درصد رشد به 4/30 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. سال بعد، یعنی 1362، با کاهشی اندک، تولید گاز ایران به 8/27 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
در سال 1363، رشد نسبی در تولید گاز ایران به چشم می خورد، تولید از 8/27 میلیارد مترمکعب در سال قبل، به 9/30 میلیارد مترمکعب، در سال 63 می رسد. در سال بعد، یعنی 1364، باز متوسط تولید مجموعا گاز ایران افزایش کمی دارد و به 4/34 میلیارد مترمکعب در روز می رسد.
سال 1365، باز هم شاهد کاهش تولید هستیم، در این سال مجموع تولید سالانه گاز برابر 3/25 میلیارد مترمکعب بوده است. در 1366 رشد نسبی تولید سالانه را شاهدیم، بر این اساس تولید گاز طبیعی در این سال به 9/30 میلیارد مترمکعب می رسد، این در واقع بازگشت به سال 1363 هم محسوب می شود!
در سال 1367، تولید سالانه گاز طبیعی ایران به 7/30 میلیارد مترمکعب در روز میرسد. در 1368 تولید سالانه گاز ایران به 2/32 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1369، که آخرین سال دهه 60 شمسی است، تولید سالانه گاز ایران به 37 میلیارد مترمکعب در روز می رسد. به این ترتیب در سال هایی ده 60 مجموعا 3/295 میلیارد متر مکعب گاز در کشور تولیده شده است و میانگین تولید سالانه گاز ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 5/29 میلیارد مترمکعب در سال بوده است.
پیش به سوی سازندگی در دهه 70
اما در سال 1370، سیر صعودی تولید گاز ایران ادامه دارد و تولید سالانه گاز طبیعی با جهشی قابل توجه به 2/46 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1371، تولید گاز ایران به 48 میلیارد مترمکعب درسال می رسد و در سال 1372، این رقم به 4/48 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
مجموع تولید سالانه گاز در 1373 برای اولین بار از 1357 به این سو از مرز 50 میلیارد مترمکعب در سال گذشته و به 9/54 میلیارد متر مکعب می رسد.
در سال 1374، باز هم شاهد رشد هستیم،در این سال تولید سالانه گاز ایران به 4/59 میلیارد مترمکعب میرسد. در سال 1375، رشد تساعدی تولید گاز طبیعی ادامه دارد، به این ترتیب تولید سالانه گاز به 2/64 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1376، بازهم تولید گاز ایران افزایش دارد و بالغ بر 5/69 میلیارد مترمکعب است.
در 1377، تولید سالانه گاز ایران اینبار از مرز 70 میلیارد مترمکعب گذشته و به 5/72 میلیارد مترمکعب می رسد که این رقم در سال 1378 با جهشی فوق العاده بالغ بر 80 میلیارد مترمکعب است.
در سال 1379 متوسط تولید گاز ایران برابر 2/83 میلیارد مترمکعب در سال است، به این ترتیب متوسط تولید سالانه گاز ایران در دهه 70 شمسی چیزی نزدیک به 6/62 میلیارد مترمکعب در سال برآورد می شود و با این حساب مجموعا طی این دهه 3/626 میلیارد مترمکعب گاز تولید شده است.
دهه 80، ادامه رشد تولید
در سال 1380 تولید سالانه گاز ایران برابر 5/86 میلیارد مترمکعب بوده، این رقم در سال بعد از مرز 90 میلیارد مترمکعب گذشته و به 1/96 میلیارد مترمکعب در سال 1381 می رسد.
در سال 1382 مجموع تولید سالانه گاز ایران برای اولین بار در تاریخ از مرز 100 میلیاردمترمکعب گذشته و به 4/115 میلیارد مترمکعب در سال می رسد که این رقم در سال 1383 برابر با 4/119 میلیارد مترمکعب در سال است.
اما در سال 1384، تولید سالانه گاز به 6/130 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1385، مجموع تولید سالانه گاز ایران برابر 2/141 میلیارد مترمکعب ثبت شده است که در سال 1386 به 2/144 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
برای دیدن نمودار در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید
«سایر» کجا هزینه شده؟
در آمارها، یک ستون تحت عنوان «سایر» به چشم می خورد. این سایر نه مصرف داخلیست، نه صادرات. اینکه این سایر چیست، مشخص نشده است، آنچه مشخص است، حجم «سایر» از 1357 تا 1386 برابر با 484 میلیارد مترمکعب بوده است. مجموع تولید گاز ما در این سال ها برابر 1857 میلیارد مترمکعب بوده است و مجموع مصرف داخلی ما(اعم از خانگی و صنعتی) 1344 میلیارد مترمکعب بوده است. صادرات گاز ما طی این مدت نیز برابر 39 میلیارد متر مکعب بوده است. مجموع مصرف داخلی و صادرات برابر 1383 میلیارد متر مکعب است.
صادراتی که صفر می شود
صادرات گاز ایران در بسیاری از سال های مورد بررسی در اینجا برابر صفر است. در سال 1357 مجموعا 3/5 میلیارد متر مکعب از ایران به کشورهای جهان گاز صادر شده است. صادرات گاز در سال بعد برابر 5/3 میلیارد متر مکعب است. در سال های 1359 تا 1369 به مدت یک دهه، هیچ صادراتی گازی در آمارها ثبت نشده است. تا اینکه در سال 1369، چیزی حدود 1/2 میلیارد مترمکعب صادرات گاز داشتیم. این رقم در سال 1370 به 9/2 میلیارد مترمکعب در سال می رسد و در 1371، نزدیک به 5/0 میلیارد مترمکعب گاز به کشورهای دیگر صادر کردیم.
در سال 1372، صادرات گاز ما برابر با صفر است، در سال 1373، صادرات 1/0 میلیارد مترمکعبی را تجربه می کنیم و دوباره صادرات صفر آغاز می شود، به این ترتیب از 1373 تا 1380 بازهم هیچ صادراتی در این بخش نداشتیم. تا اینکه در سال 1380، 5/0 میلیاردمتر مکعب صادرات گاز در آمارها ثبت می شود.
در 1381 صادرات گاز ایران رشد چشمگیری دارد و به 3/1 میلیاردمترمکعب در سال می رسد. در سال 1382 صادرات گاز ایران برابر 4/3 میلیاردمترمکعب است. در سال 1383 به 5/3 میلیارد مترمکعب می رسد و در سال 1384 این رقم به 8/4 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
در سال 1385، مجموع صادرات گاز ایران برابر 7/5 میلیاردمترمکعب است که با کاهشی نسبی این میزان در سال 1386 به 6/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
تراز منفی اینبار در گاز
در مورد واردات گاز زیاد افت و خیز مشاهده نمی شود. در واقع از 1357 به این سو، اول بار در سال 1376 گاز وارد کردیم که این واردات کمابیش در سال های بعد ادامه میابد. در 1376 برای اولین بار 6/1 میلیارد مترمکعب گاز به کشورارمان وارد می شود. این واردات در سال 1377 به 9/1 میلیارد مترمکعب می رسد. در 1378 واردات گاز ایران بالغ بر 1/2 میلیاردمتر مکعب است که این رقم در سال 1379 به 3/3 میلیاردمترمکعب می رسد. در تمام این سالها، هیچ صادرات گازی در مقابل حجم قابل توجه واردات نداشتیم!
در سال 1380 کل صادرات گاز ایران 5/0 میلیارد متر مکعب بوده که در مقابل شاهد واردات 5/4 میلیارد متر مکعبی طی این سال هستیم. در 1381 افتراق واردات از صادرات برابر 4 میلیارد مترمکعب است، به بیانی در برابر 3/1 صادرات گاز، ایران چیزی حدود 3/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز داشته است!
در 1382 تراز واردات و صادرات گاز کمی آبرومندانه تر است! در این سال در برابر 7/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز، 4/3 میلیارد متر مکعب صادرات گاز داشتیم. در سال 1383 نیز مجموعا 9/5 میلیارد مترمکعب گاز به کشور وارد شده و در مقابل صادرات گاز چیزی نزدیک به 5/3 میلیارد مترمکعب بوده است.
در 1385 و زمانی که واردات گاز به کشور برای اولین بار بالغ بر 3/6 میلیارد مترمکعب شده است، صادرات گاز هم به 7/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1386 نیز در برابر 2/6 میلیارد متر مکعب گاز وارداتی، 6/5 میلیارد متر مکعب صادرات داشتیم.
در این میان نکاتی نیز حائز توجه است. صادرات یا به بیان بهتر انتقال گاز، مثل نفت با بشکه و نفت کش اتفاق نمی افتد، یقینا خطوط انتقال گاز برای صادرات در سال های 1357 و 1358 وجود داشته که در این سال ها شاهد صادرات گاز بودیم. در سال 1357 ما 3/5 میلیارد مترمکعب در سال صادرات گاز داشتیم، که تازه پس از سه دهه در سال 1385، به آن صادرات بار دیگر نزدیک شدیم.
به نظر می رسد در اینجا مسائل دیپلماتیک برای بازاریابی گاز ایران موثر بوده است و صرفا عرضه و تقاضا این مبادله را رقم نزده باشد!
در سال ها 57، 58، 69، 70، 71 و 73 شاهد صادرات گاز هستیم، هر چند میزان این صادرات به خصوص در سال های دهه 60 و ابتدای دهه 70 چندان قابل توجه نیست، اما در این سال ها هیچ گازی هم به کشور وارد نشده و بنابراین تمام این مبادله در نگاهی کلان عین سود بوده است!
در سال های 1376 تا 1380، واردات بدون صادرات اتفاق افتاده که قاعدتا کشور در این حالت ضرر کرده است. اما آنچه از سال 1380 به این سو شاهد هستیم، مبادله ای است دو سویه که در سال هایی کمتر به زیان کشور بوده و در سال های دیگر زیان بیشتری را به کشور تحمیل کرده است.
—————————–
این گزارش در روزنامه اعتماد مورخ 9 مهرماه در صفحه 4 منتشر شد.
