سقوط آرام یک تولید

جدول مقایسه ای میانگین روزانه تولید و صادرات نفت طی سه دهه گذشته / برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

اقتصاد ایران اقتصادی وابسته به نفت است. در واقع به دلیل وابستگی ایران به نفت، همیشه تحولات خارجی تا حدودی روی اقتصاد کشورمان موثر واقع شده است. تولید روزانه نفت، قیمت نفت ایران در بازارهای جهانی و… همگی فاکتورهایی هستند که از دیروز تا امروز همیشه سرنوشت اقتصاد کشور را تعیین کردند. چه در سال هایی دهه 60 شمسی و اوج جنگ که دولت های غربی با اقدامات سیاسی-اقتصادی و حتی نظامی(جنگ نفتکش ها) در صدد تاثیر گذاری روی اقتصاد کشورمان بودند، چه در سال های میانی دهه 80 شمسی که با افزایش ناگهانی قیمت نفت، کشورمان ایران به یک کشور وارد کننده محصولات خارجی با عدم تدبیر صحیح دولت نهم تبدیل شد. در اینجا نگاهی داریم به تولید و صادرات نفت ایران از 1357 تا کنون، همچنین نگاهی داشتیم به درآمدهای نفتی دولت های گذشته تا کنون. مرجع تمامی اطلاعات آماری در این گزارش، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است.

تولید روزانه نفت

مهمترین مساله در زمینه صنعت نفت تولید نفت است. ممکن است به دلیل تحولات سیاسی-نظامی در مناطق نفت خیز به ویژه خاورمیانه، قیمت جهانی نفت تحت تاثیر قرار گیرد، همچنین با ثبات نبودن ارزش ریال در برابر دلار نیز می تواند درآمدهای نفتی دولت که به ریال محاسبه شدند را تحت تاثیر قرار دهد، اما تولید روزانه نفت، می تواند خط کش خوبی برای اندازه گیری توان صنعت نفت باشد. در اینجا به تفکیک سال، تولید متوسط تولید روزانه نفت را از 1357 تا کنون بررسی کردیم.

در سال 1357 روزانه 4252 هزار بشکه نفت تولید شده است. در سال بعد، یعنی 1358، تولید روزانه نفت ایران کاهش چشم گیری دارد و به 3433 هزار بشکه می رسد.

در سال 1359، تولید نفت ایران نسبت به سال گذشته تقریبا نصف شده است. در این سال به طور متوسط تولید روزانه نفت ایران نزدیک به 1476 هزار بشکه بوده است. در سال 1360، تولید نفت ایران بازهم کاهش دارد و به روزانه 1441 هزار بشکه می رسد.

در سال 1361، تولید روزانه نفت ایران افزایش قابل توجهی دارد و به 2684 هزار بشکه در روز می رسد. سال بعد، یعنی 1362، سیر صعودی تولید نفت ایران همچنان ادامه دارد و به 2709 هزار بشکه می رسد.

در سال 1363، کاهش نسبی در تولید نفت ایران به چشم می خورد، تولید روزانه نفت ایران از 2709 هزار بشکه در سال قبل، به 2371 هزار بشکه، متوسط تولید روزانه در سال 63 می رسد.  در سال بعد، یعنی 1364، باز متوسط تولید روزانه نفت ایران افزایش کمی دارد و به 2504 هزار بشکه در روز می رسد.

سال 1365، باز هم شاهد کاهش تولید نفت ایران هستیم، در این سال متوسط تولید روزانه نفت ایران 2176 هزار بشکه در روز بوده است. در 1366 تولید روزانه نفت در ایران رشد دارد و به 2460 بشکه در روز به طور متوسط می رسد.

در سال 1367، تولید روزانه نفت ایران به 2557 هزار بشکه در روز میرسد و از اینجا به بعد سال به سال تولید نفت در ایران افزایش میابد. در 1368 تولید روزانه نفت ایران به طور میانگین متوسط تولید روزانه نفت ایران به 2947 هزار بشکه می رسد. در سال 1369، که آخرین سال دهه 60 شمسی است، میانگین تولید روزانه نفت ایران به 3231 هزار بشکه در روز می رسد. به این ترتیب میانگین تولید روزانه نفت ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 2500 هزار بشکه در روز بوده است.

اما در سال 1370، سیر صعودی تولید نفت ایران ادامه دارد و متوسط تولید روزانه نفت به 3366 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1371، متوسط تولید روزانه نفت ایران به 3484 هزار بشکه در روز می رسد و در سال 1372، این رقم از مرز 3500 هزار بشکه در روز گذشته و به 3609 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1374، باز هم شاهد رشد هستیم، اما نه صعود قابل توجهی مثل سال های ابتدایی دهه 70، در این سال تولید روزانه نفت ایران به طور متوسط به 3612 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1375، کاهش کمی به لحاظ تولید روزانه را نسبت به سال گذشته شاهد هستیم، به این ترتیب متوسط تولید روزانه نفت ایران به 3610 هزار بشکه در روز می رسد.  در سال 1376، بازهم متوسط تولید روزانه نفت ایران افزایش دارد و به 3623 هزار بشکه در روز می رسد.

در 1377، تولید روزانه نفت ایران 3666 هزار بشکه در روز است که این رقم در سال 1378 به 3373 هزار بشکه در روز تنزل میابد.

در سال 1379 متوسط تولید نفت ایران برابر 3661 هزار بشکه در روز بود، به این ترتیب متوسط تولید روزانه نفت ایران در دهه 70 شمسی چیزی نزدیک به 3560 هزار بشکه در روز برآورد می شود.

در سال 1380 میانگین توبلید روزانه نفت ایران برابر 3574 هزار بشکه در روز برآورد می شود، این رقم در سال بعد یعنی 1381 به 3305 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1382 میانگین تولید روزانه نفت ایران  برابر 3736 هزار بشکه در روز است که این رقم در سال 1383 به 3834 هزار بشکه در روز می رسد.

اما در سال 1384، اتفاق مهمی روی می دهد، تولید نفت ایران و در واقع برداشت از ذخائر نفتی به یکباره از مرز 4 میلیون بشکه در روز گذشته و به 4106 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1385، میانگین تولید روزانه نفت ایران برابر 4051 هزار بشکه در روز ثبت شده است که در سال 1386 به 4058 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1387 هم میانگین تولید روزانه نفت ایران برابر 3556 هزار بشکه در روز بوده است. در سال 1388، متوسط تولیدروزانه نفت ایران به 3557 هزار بشکه می رسد. در مورد تولید نفت ایران در سال 1389، به دلیل حساسیت هایی که مجلس به خرج داد اظهارات و آمار متناقضی اعلام شده است، با این همه به نظر نمیرسد تولید نفت خام، نسبت به سال 1388 افزایشی داشته، بلکه در خوشبینانه ترین حالت تولید در همان حد سال 1388 ثابت مانده است.

صادرات نفت

بخشی از تولید روزانه نفت، به مصرف داخلی می رسد، بخشی از آن نیاز پالایشگاه ها را برآورده می کند تا فراورده های نفتی تولید شوند و بخش دیگر صادر میشود که بعضا فراوری شده و دوباره به چندین برابر قیمت  به کشور وارد می شوند. میزان مصرف داخل از تفریق میزان تولید رازنه از مجموع صادرات روزانه بدست می آید.

در سال 1357،صادرات نفت ایران به صورت روزانه حدود 3455 هزار بشکه بوده است. در سال 1358، این رقم به 2632 هزار بشکه می رسد و در سال 1359 ناگهان صادرات روزانه نفت ایران به 770 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1360، روزانه به طور متوسط 791 هزار بشکه نفت ایران به جهان صادر شده است. این میزان در سال 1361 به  1686 هزار بشکه می رسد. در سال بعد یعنی 1362 صادرات نفت ایران به 2045 هزار بشکه در روز رسیده اما در سال 1363، صادرات نفت ایران به صورت روزانه بازهم با کاهش روبروست و به 1607 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1364، کاهش صادرات نفت ادامه دارد و به 1460 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1365 میانگین صادرات روزانه نفت ایران 1250 هزار بشکه در روز بوده است. در سال 1366 هر روز 1546 هزار بشکه نفت از ایران به جهان صادر شده است و در سال 1367 این رقم بازهم افزایش داشته و به 1647 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1368 صادرات نفت ایران به روزانه 1823 هزار بشکه در روز می رسد و در سال 69، از مرز دو میلیون بشکه در روز گذشته و به 2224 هزار بشکه نفت صادراتی در سال 1369 می رسد. به این ترتیب میانگین صادرات نفت ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 1607 هزار بشکه در روز برآورد می شود.

اما در دهه 70، میانگین صادرات نفت ایران به طرز قابل توجهی افزایش میابد. بر این اساس، در سال 1370، به طور متوسط ایرتان روزانه 2460 هزار بشکه نفت صادر کرده است. در سال 1371 صادرات روزانه نفت ایران به 2397 هزار بشکه می رسد. در 1372 روزانه 2184 هزار بشکه از ایران نفت به جهان صادر شده است که این رقم در سال 1373 به 2220 هزار بشکه در روز می رسد.

در 1374  صادرات روزانه نفت ایران برابر 2290 هزار بشکه در روز بوده که در 1375 صادرات روزانه به 2441 هزار بشکه می رسد. در سال 1376 به طور متوسط هر روز 2342 هزار بشکه از ایران به جهان نفت صادر شده است و در سال 1377 صادرات روزانه نفت ایران به 2300 هزار بشکه می رسد. در 1378 هر روز به طور میانگین 2079 هزار بشکه نفت ایران صادر شده است که این رقم در سال 1379 به 2345 هزار بشکه می رسد. به این ترتیب میانگین صادرات روزانه نفت ایران در دهه 70 شمسی چیزی حدود 2305 هزار بشکه بوده است.

وارد دهه 80 شمسی می شویم. در سال 1380 میانگین صادرات روزانه نفت ایران برابر 2208 هزار بشکه بوده است که این میزان با کاهش در سال 1381 به 2021 هزار بشکه می رسد. در سال 82 صادرات نفتی ایران به طور متوسط روزانه 2396 هزار بشکه است که در سال 1383 این میزان به 2548 هزار بشکه در روز میرسد.

در سال 1384، به طور میانگین روزانه 2602 هزار بشکه نفت صادر شده است و در سال 85 هر روز تقریبا 2433 هزار بشکه نفت صادراتی داشته ایم. در سال 1386 میانگین صادرات نفتی ایران هر روز 2480 هزار بشکه بوده که در سال 1387 این میزان به 2056 هزار بشکه می رسد. متاسفانه آماری در باره سال های بعدی در مراکز آماری نظیر بانک مرکزی و مرکز آمار ثبت نشده است!

درآمدن سالانه نفت از 1357 تاکنون / برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

در آمد های نفتی

دولت های ایران در کشوری به وجود آمدند که اقتصاد آن در دهه های اخیر کاملا متکی به نفت بوده، اگر بپذیریم قوه محرکه سیاست اقتصاد است، آن وقت تاثیر نفت روی دولت های کشور بدست می آید. بالاترین سهم سالانه درآمد نفت طی سال‌های گذشته مربوط به دولت نهم و پایین‌ترین آنها مربوط به دولت میرحسین موسوی بوده است.

بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی سازمان اوپک در سال 2007 دولت محمود احمدی‌نژاد با متوسط درآمد نفتی بالغ بر 62 میلیارد درسال طی سال‌های 2006 و2007 میلادی بیشترین سهم درآمدهای نفتی (تنها از محل صادرات نفت خام) بین تمام دولت‌های پس از انقلاب اسلامی از آن خود کرده است. به گزارش خبر آنلاین این در حالیست که که دولت میر حسین موسوی که به کابینه جنگ معروف است با متوسط درآمد سالانه 12/8 میلیون دلار در سال پایین‌ترین سهم سالانه از درآمدهای نفتی را بین دولت‌های سه دهه گذشته داشته است. البته نکته قابل تأمل آنکه مقایسه آمارها نشان می‌دهد نرخ رشد تولید ناخالص داخلی در دولت میر حسین موسوی معادل۶/۴درصد بوده است در حالی که همین نرخ در دولت هاشمی رفسنجانی که نزدیک‌ترین دولت از نظر درآمدهای نفتی به کابینه جنگ بوده است منفی ۴/۰درصد بوده است. البته از نظر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی بالاترین رقم مربوط به دولت محمود احمدی‌نژاد با نرخ ۵/۲۵ درصد بوده که بر اساس گزارش اوپک تنها مربوط به دوسال اول نخست فعالیت این دولت بوده است.

بالا‌ترین تراز تجاری در بین دولت‌های مورد مقایس مربوط به دولت خاتمی بوده است که طی هشت سال فعالیت کل صادرات کشور را از رقم 13 میلیارد دلار در سال به 60 میلیارد دلار ارتقاء داده است و دوره فعالیتش را با 66 میلیارد دلار مازاد به پایان رسانده است. مقایسه آمارها نشان می‌دهند جمع کلGDPتولید شده در دوره میرحسین موسوی معادل 1137 میلیارد دلار بوده است که در مقایسه با دیگر دولت‌ها بالاترین تولید ناخالص داخلی تولید شده در کشور است که البته برای درک بهتر این رقم یادآورشویم که در کل دوره فعالیت میرحسین موسوی شرایط جنگی بر اقتصاد کشور حاکم بوده است. از نظر نرخ رشد واردات دولت محمود احمدی‌نژاد رکورددار دولت‌های سه دهه گذشته محسوب می‌شود. دولت نهم اقتصاد ایران را با وارداتی معادل 40 میلیارد دلار تحویل گرفت و طی دو سال اول فعالیتش این رقم را با 13 میلیارد رشد به 53 میلیارد دلار رسانده است که به معنی رشد متوسط سالانه 6/5 میلیارد دلار در میزان واردات است. البته بالا‌ترین میزان تولید روزانه نفت نیز مربوط به دولت نهم است که حدود 4 میلیون بشکه در روز است این رقم در دولت‌های دیگر به ترتیب خاتمی 3/6میلیون بشکه، هاشمی 3/4میلیون بشکه و موسوی 2/3 میلیون بشکه در روز بوده است.

در اینجا بخش نگاهی داریم به درآمد سالانه دولت از 1357 تا کنون از محل فروش نفت، ذکر این نکته نیز به جاست که این درآمدها سال به سال بر اساس ارزش دلار به ریال تبدیل شدند.

در سال 1357 مجموعا دولت از محل فروش نفت  2/1013  میلیارد ریال  در آمد داشته است. در سال بعد، یعنی 1358، در آمد سالانه دولت از محل فروش نفت به 7/1219  میلیارد ریال می رسد.

در سال 1359، در آمد نفتی به شدت کاهش یافته و به 8/888  میلیارد ریال می رسد. در سال 1360 و آغاز دهه 60 شمسی در آمد دولت از محل فروش نفت برابر 4/1056  میلیارد ریال است. در سال 1361 در آمدهای سالانه نفتی دولت به 5/1689  میلیارد ریال می رسد.

در 1362 مجموع درآمدهای نفتی سالانه دولت برابر 4/1779  میلیارد ریال است کعه در سال 1363 این رقم به 7/1407 میلیارد ریال می رسد. در 1364 ارزش درآمدهای نفتی دولت به 6/1208  میلیارد ریال می رسد و در سال 1365 کاهش چشم گیر درآمدهای نفتی دولت را شاهد هستیم. در این سال مجموع درآمدهای دولت از محل فروش نفت چیزی برابر 7/434  میلیارد ریال است. سال بعد یعنی 1366 تقریبا درآمدهای نفتی دولت نسبت به سال قبل دوبرابر شده و به 2/853  میلیارد ریال می رسد.

در 1367 مجموع در آمدهای نفتی یک سال دولت برابر 3/809  میلیارد ریال است. این کاهش درآمدهای نفتی در 1368 جبران شده و ارزش درآمدهای نفتی دولت در این سال را با حدود دو برابر افزایش نسبت به سال قبل به 1/1515  میلیارد ریال می رساند. در سال 1369 و پایان دهه 60 شمسی، دولت مجموعا 1/3375  میلیارد ریال از محل فروش نفت درآمد داشته است.

به این ترتیب می توان گفت میانگین درآمد سالانه دولت از محل فروش نفت در دهه 60 که با جنگ تحمیلی  نیز همزمان شده بود نزدیک به 1413 میلیارد ریال بوده است.

در دهه 70 شاهد افت و خیزهای زیادی در درآمد دولت از محل فروش نفت هستیم. در امد سالانه دولت از نفت در سال 70 برابر 4/3549 میلیارد ریال است. در سال 1371 این در آمد به 9/5145 میلیارد ریال  میرسد. در سال 1372 در آمد سالانه نفتی دولت برابر 2/14683 میلیارد ریال ثبت شده است. در 1373 این درآمد به 7/21479 میلیارد ریال می رسد. در 1374 مجموع در آمدهای نفتی یکساله دوبت به 2/29431 میلیارد ریال می رسد.

سال 1375، میانه دهه هفتاد است که طی آن دولت مجموعا 38153 میلیارد ریال درآمد نفتی داشته است. در 1376 مجموع درآمدهای نفتی یکسال دولت برابر 7/36446 میلیارد ریال بوده است. در 1377 در آمد یکساله نفتی دولت 22530 میلیارد ریال ثبت شده که این میزان در سال 1378 به 4/44170 میلیارد ریال افزایش میابد. در 1379 و پایان دهه 70 مجموع درآمد نفتی سالانه دولت برابر 5/59448 میلیارد ریال ثبت شده است. به این ترتیب میانگین درآمد سالانه دولت در دهه 70 چیزی برابر 27503 میلیارد ریال برآورد می شود.

به دهه 80 که میرسیم شاهد ثبات بیشتری هستیم، به بیانی نوسانات شدید در درآمدهای نفتی به چشم نمی خورد. در 1380، مجموعه درآمدهای نفتی یک ساله دولت برابر 1/71957  میلیارد ریال است. در 1381 این در آمد ها به 4/102626  میلیارد ریال می رسد. در 1382 بازهم شاهد رشد درآمدها هستیم، به طوری که در این سال درآمد سالانه دولت بابغ بر 9/128153  میلیارد ریال است. در 1383 و همزمان با پایان دولت اصلاحات ارزش مجموع درآمدهای نفتی سالانه دولت بالغ بر 3/150413  میلیارد ریال است.

در سال 1384، دولت نهم روی کار می آید و همزمان با روی کار آمدن این دولت، در آمدهای نفتی نیز به تبع افزایش جهانی قیمت نفت افزایش میابد. در سال 84 مجموعه درآمد سالانه دولت از محل فروش نفت برابر 4/186342  میلیارد ریال است، در 1385 این درآمدها به 2/181881  میلیارد ریال می رسد و در 1386 ارزش درآمدهای سالانه نفتی دولت برابر 1/173519  میلیارد ریال ثبت شده است. در 1387 مجموع درآمدهای سالانه دولت برابر 3/215650  میلیارد ریال ثبت شده است. در سال 1389 مجموع درآمدهای نفتی یکساله دولت برابر ۶۷۰000میلیارد  ریال بوده است.

———————-

این مطلب در روزنامه اعتماد صفحه 4 منتشر شد