در محاصره بازرگانان سرخ

پرچم چین واردات و پرچم ایران صادرات به چین

وجود رابطه تجاری بین ایران و چین چیز غریبی نیست و هر کسی در هر جای ایران باشد، با یک نگاه گذرا به اطرافش حتما یکی از نمایندگان کشور چین را در اطراف خود خواهد یافت. از گوشی موبایل و قلم و کاغذ گرفته تا کارد آشپزخانه و وسایل پخت و پز و کیف و کفش و… همه جا جنس چینی هست. اما هر رفتی، آمدی دارد و تجارت یک‌طرفه زیاد به‌صرفه نیست.
رابطه تجاری بین ایران و چین از سال‌های ابتدایی انقلاب اسلامی رونق خود را آغاز کرد. به خاطر مسایل سیاسی حاکم بر جهان، ایران و چین یکدیگر را به عنوان دوستانی در سطح جهان یافتند و امروز دیگر ایران چینی شده، اما آیا چین هم ایرانی شده است، پاسخ این پرسش در بررسی آمار تجاری بین دو کشور نهفته است. واردات از چین، طی سالیان گذشته همیشه از صادرات به این کشور پیشی گرفته است. چین هم به مثابه سایر کشورها، از قافله افزایش صادرات به ایران عقب نمانده و به اندازه خودش به ایران کالا صادر کرده است و همان رشد دوبرابری واردات از سال 84 به بعد، در مورد چین هم صادق است.

1380
در این سال، میزان واردات از چین برابر با 862‌میلیون دلار بوده و در مقابل 177‌میلیون دلار نیز از ایران کالا به چین صادر شده است. اختلاف این دو برابر با 684میلیون دلار است و سهم ایران از این مبادله 17درصد صادرات به چین است. صادرات عمده ایران به چین در این سال عبارت است از مواد معدنی نظیر مس، آهن، سنگ سرب، مواد شیمیایی مثل متانول (الكل میلیك ) و محصولات پتروشیمی نظیر پلی‌كلروروینیل، پلی‌اتیلن، قیرنفت و… در مقابل نیز از کشور دوست یعنی چین، اقلامی نظیر ماشین‌آلات صنعتی و انواع موتورها، مواد نفتی فرآوری‌شده به جز نفت خام، کک و سایر محصولات مشتق از زغال‌سنگ، کالاهای الکترونیکی و… به کشور صادر شده است.

1381
در سال 81، صادرات به چین از طریق ایران تغییر چندانی نداشته است، اما در عوض رشد واردات از این کشور آغاز می‌شود؛ رشدی که در ادامه سیر صعودی دارد. در این سال، 978‌میلیون دلار کالا، نظیر آنچه در سال 80 به کشور وارد شده بود، به اضافه دانه‌های ذرت به ایران وارد شده است، این یعنی چیزی حدود یک‌میلیون دلار افزایش، سهم چین از واردات به ایران در بین سایر کشورهای واردکننده کالا به ایران 4/4‌درصد است و نسبت واردات به صادرات از چین به ایران مثل سال قبل حفظ شده است. در مقابل این واردات، ایران نیز چیزی حدود 198میلیون دلار کالا به چین صادر کرده است. صادراتی که رشدی نظیر واردات از چین داشته است؛ در این سال هم صادرات عمده ایران به چین را اقلام معدنی، شیمیایی و نفتی تشکیل می‌دهند.

1382
سرانجام آغاز رشد واردات از چین و سکون صادرات به این کشور فرا می‌رسد. در این سال اگرچه صادرات ایران به چین رشدی برابر با 33میلیون داشت، اما در مقابل واردات از این کشور رشدی برابر با 505میلیون دلار داشته است. با این رشد میزان واردات ایران از چین در سال 1382 به 4/1‌میلیارد دلار می‌رسد و در مقابل نیز  231میلیون دلار صادرات کالا از ایران به چین، سهم کشور ما از این معامله است. در این سال، اقلام مهم وارداتی از چین به ایران عبارت است از: انواع موتور و ماشین‌آلات صنعتی، محصولات کشاورزی و مواد شیمیایی نظیر حشره‌کش‌ها. در مقابل سهم 13درصدی ایران از این مبادلات به واسطه صادرات  اقلام معدنی اداشده است.

1383
طی سال 83 رشد صعودی واردات از کشور چین ادامه می‌یابد، اما هنوز به بالاترین سطح خود نرسیده است. در این سال اقلام وارداتی و صادراتی تفاوت چندانی نکرده‌اند، جز اینکه دستگاه‌های رادار وارد شده از چین به ارزش 402میلیون دلار، رتبه اول کالاهای وارداتی از چین را تشکیل می‌دهند. در خلال مبادلات تجاری دو کشور، سهم چین از واردات به ایران برابر با 88درصد و سهم ایران در صادرات به چین برابر با 12‌درصد است. صادرات به چین با 34‌میلیون دلار به 266‌میلیون دلار می‌رسد، اما در مقابل واردات از این کشور همراه با افزایش سهمش از مبادلات تجاری دو کشور با افزایش 486دلاری به رقم 9/1میلیارد دلار می‌رسد. البته باید یادآور شد، هرچند واردات از چین در این سال رشد چشمگیری داشته است، اما سهم چین از کل کشورهای واردکننده کالا به ایران، با 1/0‌درصد کاهش به 5/5‌درصد رسیده است.

1384
در سال 84، چین سهم خود را در واردات به ایران در بین سایر کشورهای واردکننده کالا به کشورمان با 5/5‌درصد حفظ کرده است، اما واردات به کشور به شکل فزاینده‌ای رشد دارد. در این سال، واردات چین به ایران، مجموعا با 189‌میلیون دلار افزایش به رقم 1/2‌میلیارد دلار می‌رسد. اقلام وارداتی چین به ایران بازهم در حال تغییر است. اگرچه رادار هنوز هم بین 20 قلم کالای اول قرار دارد، اما نکته قابل توجه، واردات 250تن دانه ذرت، توسط دولت به ارزش 7/41‌میلیون دلار است. 37‌میلیون دلار نیز بخش‌های
غیر دولتی ذرت از چین به کشور وارد کرده اند. سهم ایران در مجموع این مبادلات بهبود داشته و به 20‌درصد صادرات می‌رسد، در مقابل نیز سهم چین با کاهش 8درصدی به 80‌درصد واردات می‌رسد.

1385
بازهم کفه ترازوی مبادلات دوطرفه، به نفع ایران در حال تغییر است، اما هنوز به نصف نرسیده. سهم ایران در این بده‌بستان‌ها، با 9 پله افزایش به 29‌درصد می‌رسد و در مقابل، سهم چین با 9 پله کاهش به 71‌درصد تنزل می‌کند.
در این سال، کشور چین  مجموعا 6/2‌میلیارد دلار انواع کالا که اکثر آنها را ماشین‌آلات کشاورزی و وسایل نقلیه تشکیل می‌دهد، به کشورمان وارد کرده است. در مقابل نیز ایران با حدود 524‌میلیون دلار افزایش، حدود یک‌میلیارد دلار کالا به چین وارد کرده است. سهم چین در بین کشورهای صادرکننده به ایران با 8/0‌درصد افزایش به 3/6‌درصد می‌رسد. در سال 85، کماکان محصولات معدنی و شیمیایی عمده اقلام صادراتی از ایران به چین هستند.
سال 85، در واقع سال برابری رشد مبادلات دوطرفه تجاری ایران و چین به شمار می‌رسد. البته هنوز هم به نسبت افزایش همزمان واردات و صادرات، اختلاف یک و نیم‌میلیارد دلاری به نفع چین حفظ شده است.

1386
سال 86 سال اوج تفاوت مبادلات ایران و چین به نفع کشور دوست، چین است. در این سال برای اولین بار طی این دوره هشت ساله مورد بررسی، تفاوت واردات و صادرات به سه‌‌میلیارد دلار می‌رسد.  در سال 1386، میزان کل واردات ایران از کشور‌های جهان تنها هشت‌‌میلیارد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است، واردات ایران از چین نیز چیزی حدود 6/1‌میلیارد دلار افزایش نشان می‌دهد. در مقابل، صادرات ایران به چین، نه با شیبی صعودی نظیر واردات که با میزانی کمتر برابر با 190‌میلیون دلار به 2/1‌میلیارد دلار می‌رسد که البته در طی دوره هشت ساله مورد بررسی رقمی رشد قابل توجهی است.

1387
سال 87، در واقع نسبت صادرات به واردات از ایران به چین و از چین به ایران، دوباره به وضعیت سال 85 بازمی‌گردد. در این سال  سهم صادرات ایران به چین 29‌درصد و سهم واردات از چین 71‌درصد است. صادرات به چین(به نسبت سایر کشور‌های جهان) 3‌درصد رشد نشان می‌دهد و از مجموع 9/17‌میلیارد دلار صادرات ایران به کشورهای جهان، بیش از 2‌میلیارد آن به چین صادر شده است. سهم چین از صادرات ایران 1/11‌درصد است. صادرات به چین در این سال 759‌میلیون دلار افزایش داشته و برای اولین بار در این دوره هشت ساله به رقم بیش از دومیلیارد دلار می‌رسد. صادرات ایران به چین در سال 87 نیز همچنان اقلام معدنی و شیمیایی هستند.  اما همچون صادرات، واردات از چین نیز رشد قابل توجه و بی‌سابقه‌ای داشته است. در این سال واردات از چین با 677‌میلیون دلار افزایش به رقم 9/4‌میلیارد دلار می‌رسد که سهم 8/8درصدی از کل واردات به ایران را ازآن خود کرده است. سهم چین نسبت به کل واردکنندگان کالا به ایران نسبت به سال گذشته 1/0‌درصد رشد داشته است و اقلام وارداتی به کشور را بیشتر ماشین آلات کشاورزی تشکیل می‌دهد.
روند واردات و صادرات در سال 88 ( تا بهمن ماه) دگرگون می‌شود و در حالی که واردات از چین به ایران کاهش قابل توجهی را نشان می‌دهد، صادرات به این کشور همچنان در حال رشد است. در حالی که واردات از چین به کشورمان در سالی که گذشت حدود 868‌میلیون دلار کاهش داشته است، اما در مقابل، صادرات ایران به این کشور رشد بیش از 600‌میلیون دلاری داشته است و به نظر می‌رسد، در صورتی که این روند در سال جاری نیز ادامه پیدا کند، تراز تجاری ایران و چین اگر به نفع ایران سنگینی نکند، لااقل برابر شود.

میزان صادرات به چین

میزان واردات از چین

ارقام به دلار*

——————————

این گزارش در روزنامه پول مورخ 19 فروردین 1389 به چاپ رسید.