Amirhadi Anvari

شايد اگر «درآمد»هاي هر دولتي در سطح جهان 246 درصد نسبت به دوره قبلي افزايش داشت، وضع مردم آن کشور خيلي بهتر مي شد. هر دولتي، اگر هيچ ابتکار جديدي انجام نمي داد. در بازخواني ميزان توليد و صادرات و درآمدهاي نفتي کشور از سال 1360 به اين سو، ما با يک موضوع جالب و قابل تامل روبه رو هستيم، با دولتي که درآمدهاي نفتي آن به تنهايي برابر 57 درصد درآمدهاي نفتي کل تاريخ جمهوري اسلامي ايران است و اتفاقا مردم هم در همين دوره دچار مشکلاتي شدند که قبلاکمتر تجربه کرده بودند. ما با دولت نهم و دهمي روبه رو هستيم که موقعي که قيمت نفت افزايش داشت، توليد آن کاهش يافت و توانست با موضوعات سياسي و گرفتارشدن در آنها، درآمدهاي سالانه نفتي کشور را ناگهان از 113 ميليارد دلار به 50 ميليارد دلار برساند.
    دولت دوران جنگ: اداره جنگ با 103 ميليارد دلار
هشت سال نخست وزيري ميرحسين موسوي با دوران جنگ تحميلي همزمان بود. در اين دوره به طور ميانگين قيمت هر بشکه نفت ايران برابر 53/23 دلار بود. قيمت نفت طي اين سال ها بين 13 تا 33 دلار گردش کرد. در واقع در اين هشت سال اوضاع، سال به سال رو به بدترشدن پيش رفت. به طوري که در سال 1360، هر بشکه نفت ايران بيش از 33 دلار، در سال 1361 هر بشکه بيش از 30 دلار، در سال 62 هر بشکه نفت ايران بيش از 28 دلار، در سال 63 هر بشکه نفت کشورمان نزديک 27 دلار، در سال 64 هر بشکه نفت ايران 26 دلار فروخته شد. از سال 1365 به اين سو اوضاع وخيم تر شد، ناگهان قيمت هر بشکه نفت ايران به نصف، يعني 13 دلار رسيد، در سال 1366 اوضاع کمي بهتر شد و هر بشکه نفت ايران نزديک 17 دلار شد، سال بعد يعني در سال 1367 باز هم شاهد سقوط هستيم، قيمت هر بشکه نفت کشور به 13 دلار مي رسد. مجموع درآمد هاي نفت در دولت ميرحسين موسوي برابر 72/102 ميليارد دلار بود. اين درآمد حاصل فروش چهار ميلياردو 391 ميليون و 680 بشکه نفت خام ايران است. بيشترين ميزان صادرات نفت ايران در سال 1362 اتفاق افتاد که برابر 2045 هزار بشکه در روز بود و کمترين آن در سال 1360 که برابر 791 هزار بشکه در روز بود.

    دوران هاشمي رفسنجاني:سازندگي با نفت 17 دلاري
دوران رياست جمهوري آيت الله هاشمي رفسنجاني با پايان جنگ و آغاز دوران سازندگي همراه بود. در دوران هاشمي قيمت نفت نزديک به 28 درصد نسبت به دوره قبل کاهش داشت، اما درآمدهاي نفتي با رشد بيش از 20 درصدي هم روبه رو بود. اگرچه طي اين مدت زيرساخت هاي صنعت نفت ترميم و صادرات نفت ايران بار ديگر جان گرفت، اما همچنان شاهد پايين بودن قيمت نفت هستيم. طي اين دوره هاشمي کشور را با نفت 17 دلاري اداره کرد. بالاترين قيمت نفت ايران طي اين دوره در سال 1369 هر بشکه برابر با 21 دلار و پايين ترين در سال 1373 هر بشکه برابر با 15 دلار بود.
به طور متوسط طي اين دوره 2256 هزار بشکه در روز نفت صادر شده است. در سال 1370 ايران روزانه 2460 هزار بشکه نفت صادر کرد و کمترين ميزان صادرات نيز در سال 1368 بود که صادرات نفت ايران روزانه برابر با 1823 هزار بشکه بود.
قيمت هر بشکه نفت ايران طي اين هشت سال از 1368 تا 1376 به ترتيب: 04/16، 64/20، 34/17، 77/17، 06/15، 84/14، 17/16، 03/19 دلار بوده است. همچنين صادرات روزانه نفت ايران نيز طي اين سال ها برابر: 1823، 2224، 2460، 2397، 2184، 2220، 2290، 2441 هزار بشکه در روز بوده است. درآمد نفتي کل دوران هاشمي برابر با 123 ميلياردو 60 ميليون دلار بوده است.

    دوران سيدمحمد خاتمي:اتفاق خاص؛ نفت 12 دلاري
کل درآمد نفتي دوران سيدمحمد خاتمي در سال 1376 تا 1384 برابر، 27/206 ميليارد دلار است که نسبت به دوران هاشمي رفسنجاني از افزايش 67 درصدي خبر مي دهد. همچنين ميانگين قيمت هر بشکه نفت ايران در اين دوره برابر با 76/22 دلار بوده که نشان دهنده افزايش 33 درصدي قيمت نفت ايران در اين دوره نسبت به دوره قبل است. طي اين دوره ايران به طور ميانگين روزانه 2280 هزار بشکه نفت صادر کرده است. بيشترين ميزان صادرات نفت ايران در دوران خاتمي مربوط به سال 1383 برابر با 2548 هزار بشکه در روز و کمترين آن مربوط به سال 1381 برابر با 2021 هزار بشکه در روز است. اما در مورد قيمت نفت ايران، اينجا ما عقبگردي بزرگ و تاريخي داريم. در سال 1377 قيمت هر بشکه نفت ايران به 97/11 دلار رسيده، که خود طي ادوار مورد بررسي در اينجا بي سابقه است. قيمت هر بشکه نفت ايران طي سال هاي 1376 تا 1384 به ترتيب برابر: 24/18، 97/11، 25/17، 75/26، 9/22، 52/23، 89/26 و 6/34 دلار براي هر بشکه بوده است. همچنين ميانگين صادرات روزانه نفت ايران طي همين مدت به ترتيب عبارت است از: 2342، 2300، 2079، 2345، 2208، 2021، 2396، 2548 هزار بشکه در روز.

     دوران محمود احمدي نژاد:فرصت سوزي نفت 110 دلاري 
اما دوران خاص محمود احمدي نژاد؛ اين خاص نه از جهت سياسي-اجتماعي-بين المللي، که البته در همه اينها هم اين دولت خاص بوده، بلکه از نظر صادرات نفت و درآمدهاي نفتي. همين اول مشخص کنيم که بانک مرکزي در دولت محمود احمدي نژاد از سال 1387 به بعد، يعني سال پاياني دولت اولش، ديگر آمار دقيقي در مورد صادرات نفت ارايه نداد. اين آمارها و اعداد هم از اوپک استخراج شدند. در سال 1384، درآمد نفتي سال اول احمدي نژاد برابر 83/53 ميليارد دلار بود که زياد با سال 83 فرق نکرد. اما از سال 1385 شانس از هر طرف به سمت دولت نهم هجوم آورد، درآمد نفتي ايران ناگهان به 01/62 ميليارد دلار رسيد، در سال 1386 درآمد نفت ايران برابر 6/81 ميليارد دلار و در سال 1387 اين درآمد برابر 9/81 ميليارد دلار ثبت شد. در سال 1388 کاهش درآمدهاي نفتي ديده مي شود طوري که طي اين سال درآمد دولت برابر 62 ميليارد دلار بود اما در سال 1389 درآمدهاي نفتي بار ديگر با رشد به 74 ميليارد دلار رسيد تا به سال 1390 رسيديم. اين سال در تاريخ صنعت نفت ايران فوق العاده است، طي سال 90، درآمدهاي نفتي دولت به 113 ميليارد دلار مي رسد، افزايشي که خيلي زود به کاهش تبديل مي شود. در سال گذشته يعني 1391، درآمدهاي نفتي ايران با بيش از 50 درصد کاهش به 50 ميليارد دلار مي رسد، يعني جايي عقب تر از سال 83! افزايش درآمدهاي نفتي دولت هاي نهم و دهم را نمي توان به پاي تحولات صنعت نفت گذاشت، در واقع قيمت جهاني نفت و تحولات بين المللي، اين پول را به دولت رساندند. نگاهي به ميانگين قيمت هر بشکه نفت ايران طي اين سال ها پاسخ ما را خواهد داد. ما در سال 1384 هر بشکه نفت را به قيمت 66/50 دلار فروختيم، يعني قيمت هر بشکه نفت ايران بيش از 46 درصد افزايش داشته، اما صادرات و توليد ما تنها دو درصد نسبت به سال 83 افزايش داشته است. در سال 85 نيز نسبت به سال 84 با افزايش قيمت بيش از 20 درصدي قيمت نفت ايران مواجه هستيم، نفت هر بشکه 60 دلاري در حالي صادر شد که توليد و صادرات ايران بيش از شش درصد هم نسبت به سال گذشته کاهش و به دوهزارو433 هزار بشکه در روز رسيده بود. در سال 86 پس از کاهش بيش از شش درصدي توليد روزانه، با افزايش نزديک به دو درصدي توليد، صادرات نفت ايران به دوهزارو480 بشکه در روز مي رسد و همزمان قيمت نفت ايران هم با بيش از 13 درصد افزايش نسبت به سال قبل به 3/69 دلار در هر بشکه مي رسد. در سال 1387 شاهد کاهش 17 درصدي توليد نفت هستيم به طوري که توليد روزانه نفت ايران به دوهزارو56 هزار بشکه در روز مي رسد و از ديگر سو، با افزايش نزديک به 37 درصدي قيمت نفت روبه رو هستيم. در اين سال قيمت هر بشکه نفت ايران به 66/94 دلار مي رسد، رقمي که مي توانست يک فرصت طلايي براي کشور باشد. در سال 1388 که قيمت نفت ايران با بيش از 35 درصد کاهش به 25/61 دلار در هر بشکه رسيد، توليد با 7 درصد افزايش به صادرات روزانه دوهزار202 بشکه ارتقا يافت! وقتي در سال 1389 نيز قيمت هر بشکه نفت ايران به 76 دلار رسيده بود و بيش از 24 درصد نسبت به سال قبل رشد داشت، توليد و صادرات نفت ايران تنها نزديک به سه درصد افزايش داشت. در سال 1390 شاهد نفت هر بشکه 110 دلار هستيم و در سال 1391 هر بشکه نفت ايران 107 دلار معامله شده، ميزان توليد و صادرات نفت طي اين دو سال از سوي مراجع ذي ربط اعلام نشده، اما آمارهاي اوپک حکايت از درآمد نفتي به ترتيب: 113 و 50 ميليارد دلاري در اين دو سال دارد. يعني درآمد نفت ايران در سال 90 قيمت هر بشکه نفت 44 درصد رشد داشته که نسبت به سال قبل نزديک 56 درصد و در سال 91 که قيمت هر بشکه نفت ايران نزديک سه درصد کاهش داشته، نزديک 56 درصد کاهش داشته است. در نبود آمارهاي رسمي از ميزان توليد و صادرات نفت ايران، کنار هم گذاشتن کاهش قيمت سه درصدي و کاهش درآمدهاي 56 درصدي تنها يک نکته را نشان مي دهد، توليد ايران از کاهش قيمت نفت ايران کاهش بيشتري داشته است.

    000/000/000/578 دلار کجا رفته؟ 
براساس اعلام اوپک، طي هشت سال رياست جمهوري احمدي نژاد، کشور از طريق صادرات نفت بيش از 578 ميليارد دلار درآمد داشته است.
اين يعني در هشت سال احمدي نژاد درآمدهاي نفتي نسبت به دوره قبل تر، يعني سيدمحمد خاتمي 246 درصد افزايش داشته است. اين افزايش فوق العاده مي توانست به يک فرصت تبديل شود. در دو دوره رياست جمهوري هاشمي رفسنجاني کشور جنگ زده ايران را تنها با 123 ميليارد دلار اداره کرد و دولت ميرحسين موسوي جنگ را با 103 ميليارد دلار اداره کرد.
کل درآمدهاي نفتي ايران از سال 1360 تا سال 1392 برابر 92/1010 ميليارد دلار بوده که درآمد هشت سال احمدي نژاد از اين 31 سال، بيش از 57 درصد بوده است. يعني 57 درصد درآمدهاي نفتي کشوردر دو دولت احمدي نژاد تجميع شده است. کل درآمد هاي سه دولت قبلي روي هم برابر 59/432 ميليارد دلار بوده، يعني شش دولت موسوي، هاشمي و خاتمي روي هم تنها نزديک به 75 درصد دو دولت احمدي نژاد، درآمد هاي نفتي داشتند. هواداران دولت با استدلال افزايش تورم، اين موضوع را توجيه مي کنند، اين درحالي است که تورم در حوزه يورو طي اين سال ها کمتر به بيش از دو درصد رسيده است. يعني خود دلار مي تواند در اين مقايسه معيار مناسبي باشد. با وجود افزايش چشم گير درآمد هاي نفتي طي سال هاي دولت هاي نهم و دهم، مردم با مشکلات اقتصادي عديده اي مواجه بودند که به جز دولت (و حتي در مواردي خود دولت) همگان به آن اذعان دارند و براي همه روشن است. حال سوال اينجاست که چه کسي بايد پاسخگوي حيف وميل درآمدهاي عظيم نفتي طي اين هشت سال باشد که نه تنها به بهترشدن معيشت مردم کمکي نکرد، بلکه اوضاع را به آنچه همه در جريان آن هستند تبديل کرد.

—————-

این مطلب در روزنامه شرق مورخ 29 اردیبهشت 1392 در صفحه 4 منتشر شد