Amirhadi Anvari

پیش نوشت: این گفتگو را اصولا برای  مجله همشهری ماه گرفته بودم. قرار شد در شماره قبلی(یعنی شماره مهرماه) منتشر شود، که عزیزان ایراد گرفتند مطلب دیر رسید! گفتیم بسیار خوب، برای شماره بعدی منتشر کنید، یک ماه گفتند مطلب را در جای دیگر منتشر نکن، که ما حتما و حتما در مجله چاپ می کنیم، متاسفانه در شماره جدید هم به هر بهانه ای منتشر نکردند.

به نظرم باید سیاست گذاران چنین نشریات تکلیف خودشان را با خودشان مشخص کنند. نمیدانم چرا تیم رسانه ای قالیباف، این طرز فکر وجود دارد که خبرنگاران غلام زرخرید حضرات هستند!

به هر حال بعد از دو ماه مسخره بازی که در شان یک رسانه نیست، این گفتگو را چاپ نکردند و گفتگو را در اینجا منتشر می کنم.

سایت رجا نیوز را امروز دیگر همه می شناسند! چهل و ششمین سایت پر بازدید از ایران که از همان سال نخست آغاز به کار احمدی نژاد در دولت راه اندازی شد و تمام قد از دولت حمایت کرد، اگر کیهان در فضای سنتی روزنامه نگاری طرز خاصی در نگارش دارد، رجا هم در فضای سایبری این نوع خاص را به خود اختصاص داده است.

گردانندگان سایت ظاهرا علاوه بر فعالیت حرفه ای رسانه، عملکرد خود را نوعی عمل به تکلیف و با حال و هوایی ایدئولوژیک می دانند.  با «احسان صالحی» سردبیر و از بنیانگذاران سایت رجا نیوز به گفتگو نشسته ایم. در این گفتگو وی از نحوه تشکیل سایت و توصیه ایت الله مصباح برای انجام کار رسانه ای می گوید و از عملکرد رجا نیوز طی این 4-5 سال دفاع می کند. صالحی از دلیل کالبد شکافی گذشته افراد می گوید و اینکه چطور اخبار محرمانمه از کاخ سفید را بدست می آورد.

«***»

*برای اولین سوال، بیایید در مورد راه اندازی رجا صحبت کنیم، چطور شد که این سایت را راه اندازی کردید، ظاهرا توصیه یکی از آقایان هم بوده، ماجرا را برای مخاطبان ما شرح می دهید؟

سايت ستاد انتخاباتي آقاي دكتر احمدي‌نژاد در انتخابات 84 سايت خدمت بود. آقای زریبافان كه در زمان انتخابات مسوول ستادهاي مردمي بود، بعد از انتخابات گفتند دو-سه ماهی است این سایت فعالیت جدي ندارد، به هر حال ظرفیت خوبی است، شما بیایید و این را ادامه بدهید، ما هم حدود سه ماه کمک کردیم، آذر تا اسفند 84، یک ملاحظه ای که وجود داشت و ملاحظه درستی هم بود، این بود که این سایت منتسب به آقای رئیس جمهور بود، در حالی که ایشان در سیاست گذاری سایت اساساً دخالتی نداشتند، منتها این انتساب رسمی موجب می شد که اگرچه از طرف آقای احمدی نژاد پشتیبانی محتوایی نمی‌شد، اما از سوی دیگر همه چیز به پای ایشان نوشته شود.

البته مسائل نادرستی هم در خروجي سايت منتشر نمي‌شد، اما اینکه یک رئیس جمهور بخواهد پاسخ به حجم زيادي از سوالات بدهد، چندان صحیح نبود. ما بعد از سه ماه احساس کردیم این شیوه فعالیت صحیح نیست. اشاره بكنم به دیداری كه اواخر بهمن 84 با آيت‌الله مصباح يزدي در قم داشتيم. ایشان تازه از سفر حج واجب تشریف آورده بودند، صحبت هایی در مورد فضای مطبوعاتی موجود شد، آقای سروش مصاحبه ای با روزآنلاین کرده بود و کلی نسبت به آقای مصباح فحاشی کرده بود، در مورد آن مصاحبه و فضای موجود بحث شد و بعد در مورد کار خودمان توضیحی دادیم و گفتیم که سه ماهی است چنین کاری می کنیم و احساس می کنیم این کار لازمی است و این محدودیت ها هم هست.

ایشان جمله ای گفتند که به نظر من جمله كليدي بود “واجب کفایی که متصدی مشخص نداشته باشد، واجب عینی است” بعد مثال زدند که امر به معروف و نهی از منکر واجب کفایی است، اگر کسی این کار را انجام دهد و متصدی مشخصی داشته باشد ـ مثل نماز نیست که به همه افراد جامعه واجب باشد ـ بر همه واجب نیست، اما اگر متصدی مشخصی نداشته باشد، واجب عینی می شود و به تک تک افراد جامعه واجب می شود.

توضیحی که دادند این بود، اگر احساس می کنید این کاری که می کنید درست و لازم براي اسلام و انقلاب است و اگر شما آن را انجام ندهید، روی زمین خواهد ماند و کسی آن را انجام نمی دهد، باید این کار را انجام بدهيد تا وقتی که ببینید، کسان دیگری هم آن کار را می کنند (آن وقت،‌تكليف از شما ساقط می شود) در سال 85 فضا مثل حالا نبود، اختلافات و درگیری های سیاسی و جناحی به شدت بالا بود، آقای احمدی نژاد تازه مستقر شده بود، یک عقبه تشکیلاتی روشنی هم نداشت که برنامه هایی را که داشت تئوریزه و برای افکار عمومی تبیين و دفاع کند.

مجموعه اینها باعث شد که رجا تاسیس شود؛ دولت آنطور مورد تایید رهبری بود، مأموريت‌هاي بزرگ و حساسي را برعهده داشت، فضاي تخريبي جريان‌هاي مختلف با انگيزه‌هاي متنوع يكسان بود، اما در فضای رسانه آنطور که در سال های 84 و 85 به یاد دارید به دولت حمله می شد، و خلأ دفاع و تبيين به‌ويژه در حوزه سايبر آن‌قدر واضح بود كه جمعي از دوستان را براي تأسيس سايت به جمع‌بندي برساند.

*اصلی ترین مشخصه رجا نیوز حمایت از دولت است؛ طوری که گویی این سایت بولتن شیشه ای دولت است، شما این را قبول دارید؟

البته اینطور نیست که فقط هم دفاع باشد و نقدی نباشد، شما رسانه ای هستید و می‌دانید، الان در همین صفحه اول سایت ما، مواردي به نقد از دولت اختصاص دارد و ما ورود می کنیم. البته با چند ملاحظه؛ اولین ملاحظه آنکه رهبری گفتند. الان عَلَم اداره جامعه دست دولت است و همه باید کمک کنند این پرچم بهتر جلو برود، بله، جایی است که پرچم بد حرکت می کند، سر و ته گرفته یا زمین گذاشته و… باید در این جاها تذکر داد تا كار بهتر جلو برود. اما یک باغبان خوب، کسی است که خوب غرس کند، خوب حرس کند و افت کشی کند و… نباید فقط بذر نا امیدی بپاشد و سیاه نمایی کند یا بخواهد که یک آتشی بر این خرمن بزند که کلا خاکستر شود، رعایت آداب نقد هم مختص به این دولت نیست، هر دولتی بر سر كار باشد، مگر اینکه آن دولت، اصرار به افساد و اصلاح ناپذیري داشته باشد كه البته جمهوري اسلامي اين‌قدر ظرفيت دارد كه چنين جرياني را هم در خود مديريت و آن را تبديل به فرصت كند؛ نمونه‌اش ماجراي بني‌صدر.

یعنی شما می بینید یک دولت اساس کارش را بر اين گذاشته که کاری کند که دشمن می‌خواهد، این هم به نظرم تشخیص‌اش کار رسانه نیست و اگر هم تشخيص داد اینطور نیست که عمل به اجتهاد خودش کند، چون دامنه کار رسانه، دامنه فردی نیست. کاری که حوزه اثرش اجتماع است، باید از تصمیم گیری ها و رفتارهای جبران ناپذیر اجتناب شود.

به هر حال، عرضم این بود که یک دولت که با یک علم دارد به پیش می رود، باید نقد آن، با رعایت آداب نقد و به قصد اصلاح باشد.

*شما می گویید، دولت علمی را به دست گرفته و به پیش می رود، خب دولت تنها یکی از قوای سه گانه است، قوه مقننه و قوه قضائیه و یا مجمع تشخیص مصلحت نظام هم هر کدام علم هایی به‌دست دارند و جلو می روند، در مورد آنها هم همین شیوه نقد را رعایت می کنید؟ مثال بارزش در مورد نامه آقای احمدی توکلی بود، که شما پاسخ عجیبی برای آن نوشتید، یا مثلا بحث دانشگاه ازاد، تجمعی مقابل مجلس رخ داد که به هیچ عنوان قابل دفاع نبود، نه مجوز داشت و نه معقول بود، در طی این تجمع هم شعارهای غیر قابل قبولی (با هر طرز فکری) داده شد، اما شما نظیر آنچه با عنوان اغتشاش گران سبز و تظاهر کنندگان بی مجوز از آنها یاد می کنید و.. به آنها تاختید، به تظاهرات بهارستان نتاختید ـ بلکه شاید حمایت هم کردید ـ در این خصوص هم پاسخ بدهید.

در مورد انتقاد به قوا، این کاملا درست است و مخصوصا در بیانات مقام معظم رهبری، تاکیداتی که در شش ماهه اول امسال داشتند، یک کلید واژه مشخص به‌نام وحدت از آن، قابل استخراج است. براي وحدت ایشان یک مانیفست طراحي كردند، مسلم است که همه قوا کار می کنند، اما رهبري بارها تأكيد كرده‌اند كه که علم اجرایی و کار ميداني کشور در دست دولت است. به مجلس خاطرنشان كرده‌اند طرح هایی نداشته باشید که دولت نتواند آن را اجرا کند. یا با لوایح دولت طوری برخورد نشود که دولت زمین گیر شود، این به خاطر آن است که کار اجرایی مملکت دست دولت است.

بحث انتقاد به روسای قوا هم به نظرم باید با آداب نقد باشد، اگرچه ممکن است، به رجا نیوز نقدی وارد باشد، که حتما هم هست اما اگر نكته‌اي هست حاضرم موردی بحث شود تا با كشف اشكال، در صددد اصلاح آن برآييم.

مثلا در همین مورد مجلس ما نقد جدی که داشتیم، بحث دانشگاه آزاد بود. بگذاريد اول در مورد ساختار مجلس در ایران يك نكته بگويم، پارلمان در كشورما مثل یک شیر بی یال و دم است، یعنی شما ساختار پارلمان را دارید ولی لوازم آن را ندارید. اولین لازمه آن، وجود احزاب قدرتمند است (منکر آفات احزاب نیستم، ساختار از بالا به پایین آفت هایی دارد) اما اگر احزاب قوی وجود داشت، قطعاً محاسن آن بیشتر از آفات بود، نتیجه آن می شد که آدم هایی که داخل مجلس می رفتند، خود را پاسخگو می دانستند، نه مستقل به‌معناي بي‌نيازي از پاسخگويي. نتیجه این پاسخگو نبودن این است که بعضا طغیان هایی رخ می دهد. (توهین به کسی نمی کنم، کلیت را عرض می کنم)

نتیجه آن می شود که یک طرحی در دستور کار جلسه علنی مجلس می آید. آقای جاسبی از یک هفته قبل در مجلس است، نماینده پارلمانی او از دو هفته قبل در مجلس است. یکشنبه سیاه (به قول خود نماینده ها) فرا می رسد، اخطار قانون اساسی داده می شود؛ يعني دستور رهبري مبني بر اينكه در مواردي كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي ورود كرده، مجلس نبايد ورود كند، رئیس مجلس هم آن را وارد می داند، (به نظر من اخطار را به اشتباه به رای می گذارد) اخطار رای نمی آرود و طرح رای می آورد و به دستور کار وارد می شود.

همه اینها را گفتم که بگويم مجلس اینطور نیست که یک مجموعه یکپارچه باشد، در همان مجلس نماینده ای بود که آمد جلوی در مجلس همراه با تجمع کنندگان شد، یک نماینده هم بود که فردا گفت اینها که آمده بودند ساندیس گرفته بودند و… یعنی شما مجلس را باید اینطور ببینید، مجلس یکپارچه نیست، رئیس مجلس هم یک نماینده است، که از یک حوزه انتخابیه رای آورده است.

*خب این انتقادهای شما، گاهي به سمت نمایندگان معترض به جریان مزبور بوده، به طوری که واکنش رئیس مجلس که خود رئیس فراکسیون اصولگراهای مجلس است را هم بر انگیخت!

انتقاد از مجلس باید با رعایت آداب باشد و به مجلس نباید توهین شود، اینها را گفتم تا بگويم اولا نمی توان مجلس را به عنوان یک مجموعه یکپارچه در نظر بگیرید، 290 نماينده با 290 نظر و رأي مستقل هستند كه اتفاقاً طيف اختلاف نظر بين آن‌ها هم شديد است، بنابراين، تقويت يا تضعيف يكي از اين نطرات در رسانه به معناي تضعيف مجلس نيست.

البته اگر رجا نیوز یک جاهایی تند روی کرده است، این اشتباه بوده است. کما اینکه آن حرف آقای لاریجانی هم كه منتقدان يكشنبه سياه مجلس را “دریده گوی بی منطق جاهل” خواند، اشتباه بود.

در مورد تجمع مقابل مجلس، عرض كنم اين تجمع مجوز رسمي داشت، بنا بر فرمايش رهبر انقلاب در ديدار با دانشجويان در ماه رمضان شعارهايي هم مطرح شد كه فقط بخشي از آن‌ها نادرست بود اما كليت اين حركت يك حركت عدالتخواهانه و ضد فساد و فرآيند فسادزا بود. عده‌اي از دانشجويان دغدغه‌مند در جايي كه يك انحراف بزرگ را مي‌ديدند، تجمع آرامو با مجوز قانوني برگزار كردند كه اين البته اساساً‌با حركت‌هاي آشوب‌طلبانه عده‌اي قانون‌شكن كه صرفاً بر پايه دروغ آقاي موسوي مبني بر تقلب در انتخابات شكل گرفت و بر اساس اسناد آشكار كه شايد واضح‌ترين آن‌ها مصاحبه مطبوعاتي آقاي موسوي ساعت 23 روز 22 خرداد است، يعني در حالي كه هنوز انتخابات جريان داشت وي ادعا كرد رئيس‌جمهور ايران است و با حركت‌هاي بعدي نيز موجي از ساختارشكني‌هاي مورد پسند و حمايت غرب و كاخ سفيد (بر اساس تأكيدات مكرر مامات ايالات متحده) را ادامه داد.

مقايسه حركت عدالتخواهانه جمعي از دانشجويان با رفتارهاي بي‌منطق كه البته با مرور زمان از عمق و سطح نفوذ آن نيز كاسته شد، به طوري كه حركت ضدديني روز عاشورا تيز خلاص به آن بود، يك ظلم فاحش است.

در مورد پاسخ به نامه آقاي توكلي عرض كنم، اين پاسخ رجانيوز نبود كه عجيب بود، بلكه نامه ايشان عجيب بود. آقاي توكلي بر خلاف اصل صريح 127 قانون اساسي اصرار داشت كه حق مسلم رئيس‌جمهور در انتصاب نمايندگان ويژه را انكار كند كه رجانيوز پاسخ حقوقي و مستدلي به وي داد.

* کالبد شکافی گذشته افراد نکته دیگر است، در رجا نیوز کم مشاهده نمی شود که یک فرد نامه ای می نویسد، انتقادی می کند یا… بعد رجا نیوز گذشته او را (درست یا نادرست) به رخ او می کشد و در خبر با آب و تاب نقل می کند، این از نظر حرفه ای و اخلاقی درست است؟

من آنقدری که از روزنامه نگاری می دانم جواب می دهم؛ از نظر روزنامه نگاری به نظرم اشکالی ندارد و مرتبط با این موضوع است. بالاخره خواننده باید در جریان باشد که این تصمیمی که گرفته شده، این حرفی که یک نفر می زند یا کاری که یک مقام مسئول می کند، ممکن است منبعث از یک جریان فکری باشد، به نظرم اشکالی به ان وارد نیست و اتفاقا در روزنامه نگاری بر تاریخچه نویسی خیلی هم تاکید شده.

*از نظر اخلاقی چطور؛ هر کسی اصولی دارد، از منظر اصول شما این کار درست است. وارد بحث منتقدین و اپوزيسیون هم می شویم، اما مثلا آقای توکلی که خودش یک نماینده اصولگراست. ایشان نامه ای می نویسند و به آقای احمدی نژاد نکاتی را گوشزد می کنند و شما با تعابیر خاصی مساله جعبه میخ و داروفروش را مطرح می کنید!؟

از نظر اخلاقی به نظرم آنجایی غیر اخلاقی است که واقعا این موضوع مرتبط نباشد و یا آن شخص از آن گذشته فاصله گرفته باشد و اين را اعلام کرده باشد و شما بخواهید به براي به كرسي نشاندن حرف‌تان، از آن گذشته توبه شده به مخاطب حقنه کنید و بگوييد كه این هنوز همان فرد است، هنوز همان نگاه را دارد، در صورتی که او واقعاً از گذشته خود گذشته! از نظر اخلاقی این اشتباه است، اما غیر از این موارد چه اشکالی دارد، که مخاطب جوان اینترنت بداند دو دهه قبل در مملکت چه گذشته ـ مثلا همین نامه آقای توکلی که به آن اشاره کردید ـ آقای توکلی که در سال های اول دهه 60 وزیر کار این مملکت بوده، چطور در مورد حقوق کارگر و کارفرما فکر می کرده و الان هم که در مورد همان موضوعات حرف می زند چطور حرف می زند. ایا یک طیف فکری در درون این آدم هست یا خیر. این به نظرم نه تنها اشکال ندارد، بلکه یک حسن هم هست.

*ادبیات خاصی دارید، بگویید این طرز ادبیات را از کجا آوردید؛ برای مثال این «پروژه توالت فرنگی» را از کجا آوردید؟

در باره توالت فرنگی، با نامه آقای حمزه کرمی شروع شد، از صدقه سری ایشان است! می‌دانید که بعد از نامه ای که به رهبری نوشت و نوعی تظلم خواهی بود. یک کمیته ای تشکیل شد، توسط قوه قضائیه که نمایندگان امنیتی هم در آن کمیته بودند، از معتمدین خود ایشان هم در آن کمیته بودند. نتيجه بررسي اين بود كه ادعاي اين آقا، كاملاً كذب است. اين يك پروژه هدايت شده براي بي‌اعتبار كردن اعترافات مهم سال گذشته در دادگاه متهمان حوادث پس از انتخابات بود.

*حالا این اسم را چرا گذاشتید، در آن نامه هزار مورد دیگر هم بود!

خب این اسم را خود او مطرح کرد و ملهم از نامه خودش بود. سال گذشته اين افراد در جریان دادگاه یک سری مسائلی مطرح کردند که این حرف ها، حرف های کمی نبود. بالاخره اینها آمدند و در مورد آقای مهدی هاشمی و دانشگاه آزاد حرف هایی زدند که قوه قضائیه باید آنها را بررسی کند. یا این‌ها دروغ می گویند كه بايد بررسي و اعلام شود كه از بين حرف های مثلاً‌ آقاي حمزه کرمی اين موارد دورغ بوده و این قسمت راست و قسمت راستش هم بررسی شده؛ حکم کلی در مورد او دادن و مشخص نشدن که در چه مصادیقی وی محکوم شده، درست نیست. از نظر ديني و اخلاقي هم این درست نیست، یعنی اگر او در مورد آقای مهدی هاشمی و جاسبی دروغ گفته و آنها را بد نام کرده و آبروی آنها را برده، همانطور که در تلوزیون ادعاهای حمزه کرمی پخش شد، اگر آبروی مهدی هاشمی به واسطه ادعای دروغ او ریخته باشد، باید نادرست بودن آن ادعاها هم اعلام شود. اگرهم دروغ نگفته، باید به اتهاماتي كه او به اين افراد زده رسیدگی شود.

الان بعد از بیش از یک سال، نامه می نویسد که حرف هایی که قبلا زده ام و بر اساس آن هم حکم گرفتم، حقیقت نداشته. آقای عبدالله مومنی هم نامه مشابهی نوشته است، خب به نظر می رسد اینها پروژه ای است برای بی اعتبار کردن آن حرف ها که سال گذشته زده شده است، بی اعتبار کردن با ادعاهايي که وقتی کمیته بررسی می کند می‌بیند که از اساس کذب است. صرفا به خاطر این است که یا ضربه ای به آن دادگاه بزند، یا وعده و وعیدی به وی داده شده است.

در مورد وعده و وعید بیشتر توضیح بدهید، از طرفی، اینها نامه ای که به شخص اول نظام می نویسند، از رخدادهایی که در برخی از اجزاء به زعم خودشان است می گویند، بی شک در اجزاء نقص هایی وجود دارد، در مورد کهریزک این نقص ها به خوبی رخ نشان داد!

البته اینکه بحث ما نیست، اما بالاخره وقتی شما نامه می نویسید و تظلم خواهی می کنید، آن مرجع را قبول دارید که نامه می نویسید. همان مرجع تشخیص داد و کمیته تشکیل شد، به این نتیجه رسیدند که از اساس حرف او کذب بوده. در مورد وعده و عيد، تکمله اش این است که به او وعده داده شده که کمکت می کنیم، چون به بازگرداندن چند میلیارد تومان به بیت المال محکوم شده است.

*من فکر می کنم همانطور که گفتید ادامه این بحث درست نیست؛ به اخبار محرمانه بپردازیم، شما خبری می زنید و از پروژه ای می گویید در قلب کاخ سفید که مربوط به لابی “غیر رسمی” صهیونیست هاست. به نظر می رسد این اخبار خیلی سری باشند، از کجا این اخبار را می آورید، یعنی شما در کاخ سفید هم لینک خبری دارید؟

به نظرم رسانه، زنده بودنش به چند چیز است، یکی خبر است. مزیت نسبی رسانه شما این است که به منابع خبر متصل شوید. در مورد منابع داخلی که این منابع آشکار است، چیزی نیست که یک منبع امنیتی لزوما در اختیار ما قرار بدهد. در مورد رسانه هاي داخلی هم به نظرم يكي از ضعف‌هايشان دسترسي در ساير كشورها است، بايد به فكر اين باشيم كه در سایر کشورها بتوانيم به منابع مطمئن و دست اول دسترسی داشته باشيم. ما در آمریکا چنین کاری کردیم، یعنی چند کانال مطمئن داریم، البته اخباري که از آنجا می رسد با مراجع داخلی چک می کنیم. اینطور نيست که هر خبری به ما رسید، لزوما استفاده شود.

*رجا نیوز یک وجه تمایز دیگر هم دارد، کم نیست اخبار محرمانه که ظاهرا شما دلیلی هم نمی‌بینید آنها را ادیت خاصی بکنید، مثلا انتشار یک جلسه خصوصی در خانه یکی از اصلاح طلبان، مکالمات تلفنی و… آخرینش هم انتشار فیلم آقای تاجزاده، نمی خواهیم ارزش گذاری کنیم، که این کار درست است یا خیر، در رسانه به نظر شما انتشار چنین اخباری صحیح است؟

به نظرم الان وجه تحليلي سایت خیلی برجسته تر از وجه اخبار این چنینی است که شما می فرمایید. در باره اخبار افشاگرانه، من نظر خودم را می گویم، بعد در مورد آن چند مصداق هم حرف می زنیم. شخصا اخبار افشاگرانه را زیاد نمی پسندم و به کار تبييني خیلی بیشتر اعتقاد دارم. معتقدم اگر جامعه باید این را بفهمد که اتفاقات سال قبل، آنطور که مطرح شده نبوده، این باید طی یک فرایند تبیین شود. خیلی معتقد به رويه انتشار اخبار اينچنيني در رسانه هایی که در همین جریان اصولگرایی هم بعضاً‌ تعریف می شوند، نيستم، مثل اینکه فلانی در فلان سونا، چه گفت و…

در خصوص برخی موارد خاص كه گفتید، مثل فيلم آقای تاجزاده، اگرچه این فیلم به نظرم به صورت مخفی گرفته شده است، شاید از لحاظ اخلاقی هم خرده اشکالی به آن وارد باشد. اما به نظرم چون مستند است و حرفی هم که آقای تاجزاده می گوید، شخصی نیست. یعنی مثلاً به دنبال یک نقطه ضعف خانوادگی از آقای تاجزاده نیست، که این طور کارها، مثل ورود به بحث های خانوادگی خیلی زشت است. اما این اولا مستند است و مثل اخبار مربوط به مکالمات تلفنی و سونا و محفل و… نیست. دوما شخصی نیست، چون در جمع خانواده مطرح نشده و در مورد یک مساله شخصی بحث نمی شود.

وقتی ایشان می گوید من كه سابقه برگزار كردن چند دور انتخابات را دارم، می‌دانم در این سطح تقلب ممکن نیست، این باید به افکار عمومی نشان داده شود و مقایسه شود با حرف هایی که ایشان طی یک سال گذشته زدند. این به نظرم با توجه به مستند بودنش بد نیست. بله؛ یک خرده اشکالی بابت اینکه این فیلم مخفی بوده بر آن وارد است، اما در یک تحلیل فراتر، چون بحث مهمی بوده و مرتبط با کشوری بوده که بابت این ادعاها (تقلب در انتخابات) ضربه خورده است، پیشرفت کشور عقب افتاد و… جبران آن هم (ضربه ها) به هر قیمتی درست نیست، اما اشکال ندارد با مدارک مستند و دقیق، این ضربه ها تا حدودي جبران شود و جامعه در مقابل آسيب‌هاي مشابه هوشمند شود.  البته کسی نباید خبرسازی کند، اما اگر اخبار و مستنداتی با تعريف و هدف فوق وجود دارد و انتشار آن‌ها يك نفعي براي جامعه دارد، منعي در مورد انتشار نمي‌بينم.