سیاست تحریم و اقتصاد تجارت میکند!

در سال های 2006 تا 2008،  شورای امنیت هر سال یک قطعنامه علیه ایران تصویب کرد. قطعنامه‌های ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، و ۱۸۰۳ مهمترین قطعنامه های شورای امنیت علیه ایران به شمار می روند.

پس از اعمال دور چهارم تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران، کشورهای ایالات متحده آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا تحریم‌های یک جانبه فراتر از قطعنامه تصویب شده0در شورای امنیت) را نیز علیه ایران اعمال کردند.

علاوه بر اتحادیه اروپا، کشورهای: ایالات متحده آمریکا، کانادا، بریتانیا، روسیه، هلند، بلژیک، آلمان، فرانسه، سوئیس، امارات متحده عربی، مصر، ژاپن، بحرین، چین، آذربایجان، مالزی و هندوستان، تحریم ها و مواضع غیر دوستانه ای را علیه ایران اتخاذ کردند که اکثر آنها ناظر به سال های نیمه دوم دهه حاضر هستند.

کشوری که به سایر کشورهای جهان برای تحریم ایران فشار می آورد به طور رسمی از طریق گمرکات با ایران دارای رابطه تجاری است و واردات خود به ایران را در نه ماهه اول سال جاری بیش از 24 درصد رشد داده است. البته ایالات متحده چون همیشه از این رابطه تجاری سود برده است.
نخستین تحریم جامع سراسری علیه ایران در دوران معاصر، تحریم بریتانیا علیه ایران به منظور واکنش در برابر انتخاب دکتر محمد مصدق به وزارت بود که هدف ملی سازی صنعت نفت را دنبال می‌کرد.

اولین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران در زمان نخست وزیری دکتر محمد مصدق و به منزله واکنش علیه ملی شدن صنعت نفت ایران صادر شد.آمریکا نیز در سال ۱۹۸۰ تحریمات اقتصادی وسیعی را در واکنش به تصرف سفارت آمریکا در تهران علیه ایران وضع کرد.

برنامه صلح آمیز هسته ای جمهوری اسلامی ایران، تقریبا از نیمه دوم دهه 70 مورد توجه دولتمردان ایرانی قرار گرفت. از همان ابتدا غرب مواضع چندان مثبتی را نثبت به ایران هسته نشان ندادند. سیاست خارجی دو دولت اصلاحات، بیشتر بر جلوگیری از طرح مساله هسته ای ایران در شورای امنیت و صدور قطعنامه و تحریم ها علیه کشورمان استوار بود. اما در دولت نهم و دهم، محمود احمدی نژاد به عنوان رئیس هیات دولت به طور رسمی اعلام کرد قطعنامه ها ورق پاره هایی بیش نیستند و ایران از بابت ترحیم های اقتصادی ضرری نخواهد کرد.

در سال های 2006 تا 2008،  شورای امنیت هر سال یک قطعنامه علیه ایران تصویب کرد. قطعنامه‌های ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، و ۱۸۰۳ مهمترین قطعنامه های شورای امنیت ـ با تحریک کشورهای غربی متخاصم با ایران ـ علیه ایران به شمار می روند.

پس از اعمال دور چهارم تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران، کشورهای ایالات متحده آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا تحریم‌های یک جانبه فراتر از قطعنامه تصویب شده0در شورای امنیت) را نیز علیه ایران اعمال کردند.

علاوه بر اتحادیه اروپا، کشورهای: ایالات متحده آمریکا، کانادا، بریتانیا، روسیه، هلند، بلژیک، آلمان، فرانسه، سوئیس، امارات متحده عربی، مصر، ژاپن، بحرین، چین، آذربایجان، مالزی و هندوستان، تحریم ها و مواضع غیر دوستانه ای را علیه ایران اتخاذ کردند که اکثر آنها ناظر به سال های نیمه دوم دهه حاضر هستند.

ایالات متحده: بزرگترین دشمن بین المللی ایران

کشوری که به سایر کشورهای جهان برای تحریم ایران فشار می آورد به طور رسمی از طریق گمرکات با ایران دارای رابطه تجاری است و واردات خود به ایران را در نه ماهه اول سال جاری بیش از 24 درصد رشد داده است. البته ایالات متحده چون همیشه از این رابطه تجاری سود برده است.

ایالات متحده امریکا در دوران پس از جمهوری اسلامی، از پیشتازان تحریم ایران در جهان به شمار می رود. نخستین تحریم آمریکا علیه ایران پس از واقعه گروگانگیری دیپلمات‌های آمریکایی در تهران در سال ۱۹۷۹ انجام گرفت. به‌دنبال جریان گروگانگیری در سفارت آمریکا، آمریکا متقابلاً ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های دولت ایران را مصادره کرد. پس از آزادی گروگان‌ها توسط دولت ایران، این مصادره پایان نیافت و دارایی‌های ایران تا به امروز ضبط است.

در سال های:  ۱۹۸۷، ۱۹۹۵،۲۰۰۲، ۲۰۰۶ ، ۲۰۰۷ و 2008 و 2009، ایالات متحده تحریم ها و اقدامات خصمانه ای را علیه ایران انجام داد که تقریبا همه آنها ناظر بر روابط تجاری بودند. ایالات متحده امریکا همچنین از طریق فشار بر کمپانی های بزرگ و چند ملیتی نفتی، فعالیت این شکروها که غالبا در زمینه همکاری نفتی با ایران بودند را تحت تاثیر قرار داد.

در تحریم هایی که در سال 2007 اتخاذ شدند، برای اولین بار، ایالات متحده به طور جزئی وارد مساله شد و برخی ازنهادها، شرکت ها و افراد را تحریم کرد!

این کشور همچنین در سطح ایالتی هم تحریم هایی ا علیه ایران دارد. ایالت فلوریدا در سال ۲۰۰۶ نخستین ایالتی شد که تحریماتی علیه صنایع انرژی ایران وضع نمود.ایالت نیوجرزی در سال ۲۰۰۷ هرگونه رابطه اقتصادی با ایران را منع کرد. ایالات کالیفرنیا، تگزاس، و مریلند نیز تحریمات مشابهی علیه ایران وضع نموده‌اند.

سهم ایالات متحده از رابطه تجاری با ایران 65 و سهم ایران از این مبادله 35 درصد بوده است.

با این حال جالب است بدانید کشوری که به سایر کشورهای جهان برای تحریم ایران فشار می آورد به طور رسمی از طریق گمرکات با ایران دارای رابطه تجاری است و واردات خود به ایران را در نه ماهه اول سال جاری بیش از 24 درصد رشد داده است. البته ایالات متحده چون همیشه از این رابطه تجاری سود برده است. در جدول زیر مشخصات رابطه تجاری با ایالات متحده در نه ماهه اول امسال را مشاهده می کنید.

بریتانیا: پیشکسوت تحریم ایران

بریتانیا نیز نظیر ایالات متحده امریکا، هماره علیه ایران مواضع خصمانه ای داشته است. پازندهمین صادر کننده کالا به کشورمان، واردات خود را به ایران در نه ماهه اول امسال، بیش از 51 درصد افزایش داده است. با وجود مناسبات تجاری بین دو کشور، دولت بریتانیا در ژوئن ۲۰۰۸ اعلام کرد که در ادامه سیاست تحریم علیه ایران، دارایی های بزرگترین بانک ایران، بانک ملی ایران را ضبط و تحریم کرده است. بانک بارکلیز (Barclays) یکی از بزرگترین بانک های انگلستان حساب های ایرانیان از جمله بانک صادرات و بانک ملی ایران را مسدود کرده است. این محدودیتها شامل مدیران و کارکنان این بانکها نیز می‌شود.

روسیه: خرس آسیایی بد قول

خرس آسیای بدقولف اگرچه در مقاطعی طوری برخورد کرد تا خود را دوست و متحد ایران نشان بدهد، اما هم تجربه تاریخی دور و هم تجربه معاصر نشان می دهد که این خرس اصلا قابل اعتماد نیست! روسیه دوزادهیمن شریک اقتصادی ایران در جهان به شمار می رود و صادرات خود به ایران را از ابتدای فروردین امسال تا دیماه، بیش از 10 درصد افزایش داده است و از این رابطه 731 میلیون دلار نیز سود کرده است. با این حال با فرمانی که ولادیمیر پوتین در روز ۵ مه ۲۰۰۸ (۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۷) امضاء کرد، روسیه رسما به تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی ایران پیوست. در فرمان ولادیمیر پوتین آمده است: «تمامی سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات و اشخاص حقوقی وحقیقی زیر حوزه قضایی روسیه باید به خاطر داشته باشند که از تاریخ ۳ مارس سال ۲۰۰۸، از انتقال، یا تامین هر نوع مواد، یا تجهیزات و یا فناروی هسته‌ای که امکان استفاده دوگانه نظامی و غیر نظامی از آنها وجود دارد، از خاک روسیه به ایران ممنوع است».

المان: صادر کننده پیر

گفتیم که آلمان تا سال 83، اولین صادر کننده کالا به ایران به شمار می رفت. اما با وجود احتمال ضرر و زیان‌های نسبتاً گسترده برای آلمان، دولت آلمان آمادگی خود را برای وضع تحریم‌های جدید علیه ایران در صورت راکد ماندن پرونده هسته‌ای ایران اعلام کرد. بانک دویچ آلمان (Deutsche Bank) معاملات ارزی با ایران را در سال ۲۰۰۸ قطع نمود.

پیشتر نیز در جریان پرونده میکونوس، رابطه ایران و آلمان رو به تیرگی نهاد، طوری که آلمان ابتدا سفیر خود از ایران را فراخواند و سپس برخی از کشورهای دیگر اروپایی نیز اقدامی مشابه انجام دادند، ایران نیز در اقدامی مشابه، سفیر خود از کشورهای مزبور را فراخواند. البته این تیرگی روابط، چند ماه بعد و با روی کار آمدن دولت اصلاحات با سفر سیدمحمد خاتمی به آلمان از بین رفت.

امارات: شریک قدرنشناس

بر اثر فشارهای روزافزون نهادهای آمریکا و وابسته به شورای امنیت، بانک‌های دوبی و ابوظبی رفته رفته باعث رکود و ایجاد مانع بین تجارت با ایران گردیده‌اند بطوریکه تجارت با ایران صدمات جدی به خود دید.در ژوئن ۲۰۰۸ میلادی، شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان حاکم امارات متحده عربی گفت: «ما کاملاً از اصول قوانین بین‌المللی حمایت می‌کنیم. اگر تحریماتی اتخاذ شوند که ماهیت بین‌المللی داشته باشند، بدون تردید آن‌ها را اجرا خواهیم کرد».

چین: ماهیگیر آب های گل الود

عسگر اولادی از قولی که به چینی ها داده است سخن گفت و ادامه داد: «در ديدارهايي كه با نخست وزير چين و رييس جمهوري اسلامي ايران داشتم به آنها قول دادم كه در پايان برنامه پنج‌ساله‌مان مرز مبادلات بين دو كشور را به 50 ميليارد دلار برسانيم».

در ژانویه ۲۰۰۸ میلادی اعلام شد که بانک‌های دولتی چین از گشایش اسناد اعتباری برای بازرگانان ایرانی خودداری  می کنند.  این در حالی است که مبادلات تجاری دو کشور از حدود یک میلیارد دلار در سال ۲۰۰۳ میلادی به حدود ۲۰ میلیارد دلار در سال 2008 رسیده بود!  این مشکل بانکی باعث توقف اجرای قرارداد شرکت ایران‌خودرو با یک شرکت خودروسازی چینی شد.در عین حال، معاون وزارت امور خارجه چین در مارس ۲۰۰۸ اعلام کرد که علیرغم تحریم‌های تصویب شده در شورای امنیت سازمان ملل، از نقطه نظر چین روابط تجاری با ایران عادی است و تحریم‌ها تاثیری روی بازرگانی میان دو کشور نخواهد گذاشت.

رئیس اتاق مشترک ایران و چین، اسدالله عسگر اولادی ست. او دوازدهم آبان ماه امسال در سمينار «معرفي فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري ايران»ضمن سپاسگذاري از كساني كه براي رشد مناسبات تجاري و اقتصادي دو كشور از هر دو طرف تلاش كرده‌اند، گفت: «در سال 1999 كه اتاق مشترك ايران و چين تاسيس شد رابطه‌ي اقتصادي ما در مرز 5/2 (5ممیز2) ميليارد دلار بود كه طي اين 10 سال به مرز 30 ميليارد دلار رسيده است».

عسگر اولادی از قولی که به چینی ها داده است سخن گفت و ادامه داد: «در ديدارهايي كه با نخست وزير چين و رييس جمهوري اسلامي ايران داشتم به آنها قول دادم كه در پايان برنامه پنج‌ساله‌مان مرز مبادلات بين دو كشور را به 50 ميليارد دلار برسانيم».

وی در پایان چشم انداز مبادلات تجاری با چین را چنین ارزیابی کرد: « ما بداخلاقي‌هاي غربي‌ها را با لبخند خوب چيني‌ها جبران مي‌كنيم و اميدواريم كه اين لبخند 50 ـ 60 سال ديگر تداوم داشته باشد.»

چین سابقه خوبی در رابطه با ایران ندارد، اگرچه این کشور به عنوان کشوری تک حزبی و کمونیست با سیاست های امریکا و کشورهای سرمایه دار موافق نیست، اما حمایت این کشور از ایران در مقابل امریکا همیشه هم بی سود نبوده است.

در جریان جنگ ایران و عراق، چین هم زمان با ایران و عراق رابطه داشت. از جمله کمک های چین به عراق می توان به کمک های زیر ساختی مانند ساختن پل ۶۶۶ متری بر روی رودخانه ی دجله اشاره کرد(China and Iraq: Patterns of Interaction, 1960-1992/ نویسنده:  Hafizullah Emad/انتشارات:  Economic and Political Weekly (باز نشر در پایگاه .jstor.org)/ جلد. 29، شماره 53 (1994 دسامبر 31)، ص 3،315-3،318 )

همچنین می توان به فروختن و پشتیبانی از عراق در مورد موشک های بالستیک و پرتاب آنها به ایران اشاره کرد.( “زرادخانه مرگبار” صفحات 150-151) با این وجود پس از این جنگ با وجود شواهدی آشکار، چین تمامی این ادعاها را تکذیب کرد.( China denies role in Iraq/ نویسنده: Jane Arraf/ بخش خاورمیانه سی ان ان / 21 فوریه 2001)چین یکی از بزرگترین صادر کننده های اسلحه به عراق بوده تا جایی که حدود ۱۲ درصد ( به ارزش ۵٫۱۹۲ میلیارد دلار ) از اسلحه های عراق توسط چین تامین شده است.( Arms sales to Iraq 1973-1990(فروش اسلحه به عراق از 1973 تا 1990)/ انتشار از پایگاه ای کیو ورلد به آدرس: www.wordiq.com) لیست جنگ افزار های وارد شده:

برای دیدن جدول در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

چین در سال های پس از جنگ، سرمایه‌گذاری‌هایی در بخش‌های دیگر مانند متروی تهران انجام داده است که بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری خارجی چین در حوزه مکانیک- الکترونیک به شمار می‌آید. از سوی دیگر تحریم‌های بین‌المللی راهگشای چین برای نفوذ روزافزون در صنعت نفت و گاز ایران بوده‌اند.

در حوزه نظامی، سیاست چین معطوف به فروش تسلیحات متعارف به ایران بوده است؛ سیاستی که سابقه آن به دهه 1980 و جنگ ایران و عراق باز می‌گردد.

چین در دوران جنگ ایران و عراق حدود 12 میلیارد دلار تسلیحات متعارف به این دو کشور فروخت. فروش تسلیحات چین به ایران همواره مورد حساسیت ایالات متحده بوده و این کشور از سال 1987 تا سال 2004، دوازده دسته تحریم را علیه شرکت‌های چینی به دلیل فروش تسلیحات به ایران اعمال کرده است. تحریم‌ها و فشارهای ایالات متحده باعث شده است روند فروش تسلیحات چینی به ایران در سال‌های اخیر آشکارا دچار افت شود. با این وجود، بر اساس آمارهای موسسسه بین‌المللی صلح استکهلم در فاصله سال‌های 2005 تا 2009 ایران پس از پاکستان، دومین خریدار تسلیحات متعارف چینی بوده است.( بندبازی بیجینگ در روابط با ایران/ مایکل‌سواین /چاینالیدرشیپ‌مونیتور / ترجمه از: همشهری دیپلماتیک/ شهریور 1389)

«-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*»

اطلاعات مربوط به ارزش واردات و صادرات از آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران اخذ شده است:

جدول شماره 8 – آمار صادرات به كشورها – به ترتيب ارزش دلاري در سال 1389(ص72 تا74)

جدول شماره 10 – آمار واردات از كشورها – به ترتيب ارزش دلاري در سال 1389(ص 77تا78)

اطلاعات مربوط به وضعیت اقتصادی کشورها، از پایگاه صندوق بین المللی پول به آدرس: www.imf.org و با تکیه بر آمارهای سال 2010 اخذ شده است.

[++] همچنین می توانید ریز اطلاعات تجاری بیست شریک اقتصادی اول ایران را در مطلب نگاهی به شرکای اقتصادی ایران از فروردین تا دیماه ۱۳۸۹(۱) مشاهده بفرمایید.

———————————————-

این مطلب در روزنامه جهان صنعت، صفحات یک، سه و پانزده، مورخ 26 اسفند 1389، در شماره 1925 منتشر شد.

سود 6 میلیارد دلاری همسایه شمالی از تجارت با همسایه جنوبی

روسیه هرگز از معامله با ایران متضرر نشده است. لا اقل آمارهای گمرک که این را می گوید.در طی سال های 80 تاکنون روسیه بیش از 8.2 میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرده است. در مقابل این 8.2 میلیارد دلار کالای وارداتی، که پولش به جیب روس ها رفته است، تنها 1.8 میلیارد دلار ازایران خرید کرده اند. بنابراین ، اختلاف واردات و صادرات ایران و روسیه طی این سال ها 6.3 میلیارد دلار بوده است. این قدر سود تنها از طریق بازرگانان بخش خصوصی کافی نیست؟

تابستان1384 است. در حالی که جهان در مورد رئیس جمهور جدید ایران به گمانه زنی مشغول است، خبرنگار روسیه شنبه 29 مردادماه خود را به مرد شماره دو ایران می رساند تا اولین خبرنگار خارجی باشد که با محمود احمدی نژاد به گفتگو می نشیند.

احمدی نژاد چشم انداز خود را از روابط ایران و روسیه چنین توصیف می کند: « همكارى روسيه و ايران در حال گسترش است. خوشبختانه، اين همكارى هم در روابط دو طرف، هم در مسائل منطقه اى و بين المللى بسيار مهم و تعيين كننده است. ما از گسترش رابطه با روسيه استقبال مى كنيم و دنبال رابطه اى گسترده و پايدار با اين كشور هستيم. فكر مى كنيم منافع دو ملت بر پايه چنين رابطه اى هست و توصيه ما به دوستانمان در روسيه اين هست كه منافع دراز مدت دو طرف در رابطه اى پايدار و عميق تأمين مى شود. اگر كسانى كه زياده طلبي هايشان حد و حصرى ندارد، فاصله و رخنه اى ببينند، به هيچ حدى متوقف نمى شوند. آنها همه چيز اين منطقه را مى خواهند ببرند. طبيعى است كه ملتهاى رشيد، بزرگ و كهن از خودشان، حيثيتشان و ديدگاههايشان هم در منطقه، هم در [سطح] بين الملل دفاع خواهند كرد. »

حالا حدود 5 سال از آن روز می گذرد. اما ظاهرا روس ها قدر دست دوستانه ایران که به سمتشان دراز شده بود را ندانستند. در هفته اخیر، پس از آنکه احمدی نژاد در کرمان از رفتار روس ها ابراز ناخرسندی کرد، مقامات کرملین واکنش های نه چندان دوستانه ای داشتند، گویی قدر یکی از بهترین شرکای تجاری آسیایی و همسایه جنوبی شان را نمی دانند، همسایه ای که در کنار روسیه در برابر سیاست های آمریکا منافع مشترکی دارد.

روسیه هرگز از معامله با ایران متضرر نشده است. لا اقل آمارهای گمرک که این را می گوید.در طی سال های 80 تاکنون روسیه بیش از 8.2 میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرده است. در مقابل این 8.2 میلیارد دلار کالای وارداتی، که پولش به جیب روس ها رفته است، تنها 1.8 میلیارد دلار ازایران خرید کرده اند. بنابراین ، اختلاف واردات و صادرات ایران و روسیه طی این سال ها 6.3 میلیارد دلار بوده است. این قدر سود تنها از طریق بازرگانان بخش خصوصی کافی نیست؟

روسیه در ایران منافع کمی ندارد که از توپولوف های روسی که در کمتر نقطه ای از دنیا آسمان ایران را تصاحب کرده اند شروع می شود، روسیه کشوریست که مهمترین همکاری های هسته ای را با ایران دارد، در پروژه های بزرگ عمرانی و انرژی هم سهم هایی دارد، از همه اینها گذشته ،به ایران خدمات زیادی هم صادر می کند.  اینها همگی شاید به دولت مربوط شوند، اما بازرگانان ایرانی و روسی هم با هم مبادلاتی دارند. این مبادلات به ضرر هر کشوری باشد، به نفع روسیه تمام شده است.

در اینجا نگاهی کوتاه به تراز تجاری ایران و روسیه داریم، ترازی که لااقل در 9 سال گذشته، همواره به نفع روس ها سنگینی کرده است. یادآور می شود که این تراز، مربوط به صادرات و واردات کالاست و بدیهی است ارزش مبادلات انرژی و برخی کالاها و خدمات خاص نظیر مباحث مربوط به انرژی هسته ای و.. در اینجا مورد بحث قرار نگرفته است.

1380
سهم ایران از تجارت دو طرفه تنها 6 درصد است و باقی یعنی 94 درصد برای روس هاست. روس ها توانسته اند 4.8 درصد از کل واردات به ایران را از آن خود کنند. در این سال روس ها تنها یک قلم کالا یعنی قطعات رآکتور هسته ای را به ارزش 3.9 میلیون دلار به کشور ما صادر کردند، سایر اقلام وارداتی شامل انواع محصولات فلزی، کاغذ و کتاب و بروشور و… بوده است. در مقابل نیز ایران اقلامی پسته، انگور، گوجه، جوال و کیسه، چراغ و… به روسیه وارد کرده است. روسیه 1.4 از کل صادرات ایران را به خود اختصاص داده است. در زمینه واردات، روسیه هشتمین کشور وارد کننده کالا به کشورمان و بیستمین کشور مقصد صادرات ایران است.

1381
ارزش واردات روسیه به ایران در این سال کاهش داشته است، ایران سهم خود را در تراز تجاری دو کشور دو درصدی افزایش داده است. بر این اساس سهم روسیه و ایران از مبادلات تجاری انجام شده در سال 81 به ترتیب 92 و 8 درصد است. بازهم اقلام و محصولات کشاورزی نظیر پسته، انگور، گوجه و فرش و… صادرات ایران به روسیه هستند تا روسیه8 در با سه پله صعود به مقام هفدهمین کشور مقصد صادرات ایران برسد و 1.5 درصد ارزش کل صادرات ایران به جهان را به خود اختصاص دهد. در مقابل هم روس ها انواع مشتقات فلزی، قطعات رآکتور هسته ای، هلیکوپتر های بدون بار و…. به ایران وارد کرده است. روسیه 3.6 از کل واردات به ایران را به خود اختصاص داده است. اختلاف صادرات و واردات دو کشور در این سال 737.9 میلیون دلار به نفع روسیه بوده است.

1382
صادرات و واردات هر دو افزایش داشتند، اما کماکان تراز تجاری دو کشور 92 به 8 درصد به نفع روسیه سنگینی می کند. روسیه با افزایش 295 میلیون دلاری واردات خود به ایران، همچنان جایگاه خود را در تراز تجاری حفظ کرده، سهم خود را هم در بین وارد کنندگان کالا به کشور مان بهبود بخشیده و با 4 دهم درصد افزایش، 4 درصد واردات به ایران را بر عهده گرفته است. همچنین دو پله در جدول وارد کنندگان کالا به ایران ارتقا یافته و به مقام هفتم دست یافته است. تنها اختلاف واردات و صادرات ایران و روسیه یعنی حدود 881 میلیون دلار(به نفع روسیه)، از کل صادرات ایران به روسیه بیشتر است! در این سال ایران هم صادرات خود را به روسیه بیشتر کرده است. با این حال، صادرات 94 میلیون دلاری ایران به روسیه، نتوانسته موجب بهبود رتبه در جدول شود، چراکه روسیه اینبار با یک پله سقوط، هجدهمین کشور مقصد صادرات ایران بوده است، اما هنوز هم 1.5 درصد صادرات ایران به روسیه بوده و تفاوتی نسبت به سال قبل نداشته است. در این سال هم پسته و میوه جات، کف های ورزشی، توتون و تنباکو و کیوی، اصلی ترین صادرات ایران به روسیه هستند. در مقابل مواد فلزی، چوب و قطعات هواپیما و هلی کوپتر اصلی ترین واردات ما از روسیه بوده است.

1383
اگرچه سه سال قبل مورد بررسی سال های اقبال روس ها و تثبیت این اقبال بوده، اما در سال 1383، ظاهرا ایران به دنبال سهم گمشده خود در تراز نابرابر بر آمده است. چراکه در این سال، نا گهان سهم ایران از 8 درصد به 14 درصد رسیده و سهم روسیه از 92 درصد به 86 درصد رسیده است. این اتفاق مثبتی است! همزمان با کاهش چشم گیر واردات از روسیه، نا گهان صادرات ما به این کشور نیز افزایش یافته است. واردات از روسیه در سال 83، تقریبا با کاهش شدید، به جایگاه سال 81 باز می گردد و به رقم 856 دلار می رسد. سهم روسیه نیز از واردات ایران کاهش چشم گیری داشته است، در حالی که سال گذشته 4 درصد واردات ایران از روسیه بوده است، در این سال با بیش از 1.5 درصد کاهش، به 2.4 درصد می رسد. جایگاه روسیه نیز تنذل قابل توجهی داشته و به رتبه چهاردهم سقوط کرده است.  اقلام صادراتی و وارداتی چون گذشته هستند و تغییر چندانی نداشتند.

در مقابل این سقوط ها، جایگاه روسیه در بین کشورهای مقصد صادرات کالاهای ایرانی با چهار پله صعود به رتبه چهاردهم رسیده، بیش از 6 دهم درصد، سهم روسیه در صادرات ایران بهبود یافته و به رقم 2.1 درصد از کل صادرات ایران رسیده است و در کل، همه چیز به نفع ایران تغییر را آغاز کرده است!

1384
یاد آور شویم که زمانی که می گوییم تراز تجاری به نفع ایران تغییر کرده است، به معنی این است که وضعیت اندکی بهبود یافته، و الا در تمامی سال های مورد بررسی این متن، همیشه تراز کلی به نفع روسیه بوده است. حال با این توضیح کوتاه به  سراغ سال 1384 میرویم، سالی که نیمی از آن در اختیار یک دولت و نیمی دیگر در اختیار دولتی دیگر بود. با این حال، این موضوع نتوانسته موجب توقف روند رو به بهبود روابط تجاری ایران و روسیه شود. در این سال، همچنان تراز به نفع ایران در حال بهبود است. سهم ایران از مبادلات دو کشور با یک درصد افزایش به 15 و سهم روسیه با یک پله سقوط به 85 درصد می رسد. صادرات همچنان رشد آرام خود را دنبال می کند، اما واردات همانطور که سقوط ناگهانی داشت، رشد ناگهانی هم داشته است. در این سال مجددا واردات از روسیه به بیش از یک میلیارد دلار می رسد، اما باید توجه داشت که در این سال واردات از تمام کشورها افزایش داشته است و رشد تنها 4 دهم درصدی روسیه از کل واردات انجام شده نشان دهنده این موضوع است. رتبه روسیه هم در بین وارد کنندگان کالا به ایران تغییر چندانی نداشته و تنها دو پله بهبود یافته و دهمین کشور شده است.

رتبه روسیه در بین کشورهای مقصد صادرات ایران نیز دو پله سقوط داشته و از چهاردهم به دوازدهم  رسیده. کاهش سهم روسیه از صادرات ایران از 2.1 درصد به 1.7 درصد نیز نشان میدهد اگرچه از نظر ارزش صادرات  ایران به روسیه رشد وجود داشته اما این رشد ماحصل افزایش صادرات ایران به کل جهان بوده است. اما سهم روسیه از این صادرات تقلیل نیز یافته است.

اقلام وارداتی از روسیه همان است که بود، تنها یک قلم به واردات اصلی اضافه شده است و آن رتبه هفتم در واردات بنزین ایران به عنوان یکی از دارندگان ذخائر انرژی از روسیه به عنوان دیگر صاحب انرژی در جهان است.  البته در این سال، ایران هم به روسیه وسائل نقلیه موتوری وارد کرده که در رده های اول کم سابقه بوده است.

1385
سال کاهش واردات و رشد صادرات است. اگر در این تراز به دنبال نقطه آبرومندی برای کشورمان هستید، دقیقا همینجاست. برای اولین بار در این حدود یک دهه، سهم ایران به 30 درصد از مبادلات انجام شده می رسد. بدیهی است که زمانی که سهم ایران 30 درصد شود، سهم روسیه به 70 درصد کاهش یافته است. سهم روسیه برای اولین بار از کل واردات ایران به پایین ترین سطح خود یعنی 1.6 درصد رسیده است و در مقابل روسیه 2.2 درصد از کل صادرات ایران را پذیرا شده است. رتبه روسیه در بین کشورهای مقصد صادرات ایران سیزدهم است و رتبه اش در بین وارد کنندگان کالا به کشورمان پانزدهم است.

وسائل نقلیه موتوری در لیست صادرات ایران به روسیه نقش بیشتری بازی کردند، ضمن اینکه میوه جات هنوز هم صاحب رتبه هستند و در مقابل روغن دانه آفتابگردان جای قطعات هواپیما و رآکتور هسته ای را در اقلام وارداتی از روسیه گرفته گرفته اند.

1386
ترازآبرومندانه سال 85 را به خارط دارید، همان تراز در این سال هم حفظ شده است. اگرچه واردات و صادرات هر دو افزایش داشتند، اما سهم ها تثبیت شده اند. همچنان 30 به 70 درصد به نفع روسیه مبادلات در حال انجام است. دو دهم، سهم روسیه از صادرات ایران به تمام جهان افزایش یافته است و رتبه اش در جدول کشورهای مقصد صادرات کالای ایران با دو پله صعود با مقام یازدهم بهبود یافته است. در مقابل نیز واردات روسیه به ایران با 1 دهم درصد افزایش(نسبت به کل واردات انجام شده به کشورمان) بهبود نسبی داشته است، ضمن اینکه روسیه نیز دو پله در جدول کشورهای وارد کننده کالا به ایران صعود کرده و در مقام سیزدهمین کشور وارد کننده کالا به ایران ایستاده است.

در اقلام وارداتی از روسیه، خبری از اجزاء و قطعات رآکتور هسته و ای و هواپیما و هلی کوپتر نیست، اما همچنان فلزات نقش عمده ای دارند. در مقال، ایران به روال سال های قبل، موتورهای وسائل نقلیه به روسیه صادر می کند.

1387
سال جدایی واردات و صادرات است؛ از نظر ارزش صادرات به روسیه کاهش و واردات از آن کشور افزایش میابد. سهم ایران نیز از تراز حدود 7 درصد کاهش میابد و سهم روسیه به همین میزان افزایش یافته است.

رتبه روسیه در بین کشورهای مقصد صادرات ایران دو پله سقوط به سیزدهمین کشور می رسد و رتبه اش در بین کشورهای وارد کننده کالا به ایران با یک پله صعود به دوزادهمین کشور وارد کننده کالا به کشور می رسد. سهم روسیه از کل واردات انجام شده به کشورمان 2.1 درصد است، که نسبت به سال قبل بهبود چشم گیری داشته و در مقابل سهم روسیه از صادرات ایران(در بین سایر کشورهای جهان) با کاهش به 1.9 درصد می رسد. اقلام صادراتی ایران به روسیه تفاوت چندانی نکرده. اما اقلام وارداتی از روسیه تفاوت هایی داشته است، اگرچه جای اقلامی چون قطعات رآکتور های هسته ای و هواپیما و هلی کوپتر و… هنوز هم در رده های بالایی خالی است. اما واردات 192 مییلیون کیلو سایر گندم سخت از روسیه نکته قابل تاملی ست.

1388
تراز تجاری ایران و روسیه از آن تراز های عجیب و غریب است. در این سال هم وضعیت همان است که در سال 1387 بوده. 23 به 77 به نفع روسیه تراز تنظیم شده است. همه چیز در این سال تثبیت شده است، اگرچه ارزش واردات و صادرات به طرز چشم گیری تغییر یافته اند، اما سهم ها همان است که بود. به بیان دیگر، با اینکه واردا از روسیه از یک میلیارد به 884 میلیون دلار رسیده اما همچنان سهم روسیه از کل واردات به ایران 2.1  درصد است، این یعنی با کاهش کل واردات از جهان، واردات از روسیه نیز کاهشی به تبع کاهش واردات کل یافته است. البته رتبه روسیه در بین کشورهای وارد کننده کالا به کشورمان دو پله سقوط کرده و به رتبه چهاردهم رسیده است. در مقابل وضعیتی مشابه نیز برای صادراتمان وجود دارد. اگرچه صادرات به روسیه از 349 به 332 میلیون دلار رسیده است، اما همچنان سهم روسیه از صادرات ایران 1.9 درصد است. رتبه روسیه اما در بین کشورهای مقصد صادرات ایران با چهار پله سقوط به هفدهمین کشور رسیده است.

اجزاء و قطعات رآکتورهای هسته ای دوباره به سر لیست اقلام وارداتی ایران از روسیه اضافه شدند و علاوه بر آن، با اقلام جدیدی مثل طلای خام و دستگاه های رادار روبرو هستیم. به جای آنها، موتورهای وسایل نقلیه از سر لیست اقلام صادراتی ایران به روسیه حذف شدند و مربا و خیارشور و… جای آنها را گرفته اند.

هنوز آمار سال 89 منتشر نشده است، اما تاکنون، اقلام صادراتی در سال 89 را همان ها که قبلا بوده اند تشکیل میدهند، میوه جات و مشتقات آنها و کلم قرمز و… به طور کلی محصولات کشاورزی و در مقابل اجزاء و قطعات رآکتور هسته ای، فلزات، چوب و کاغذ اقلام وارداتی ایران از روسیه هستند. به جهت اینکه سال 89 هنوز به اتمام نرسیده است، نمی توان آمار آن را در جداول و نمودار ها درج کرد. (ارقام به دلار)

رتبه روسیه در واردات(دلار)

رتبه روسیه در صادرات(دلار)

مقایسه واردات و صادرات

————————

این گزارش در سایت  عصر ایران  مورخ هشتم خرداد 1389 منتشر شد.