بایگانی

نوشته های برچسب زده شده ‘صادرات’

به بهانه برنامه زنده تلوزیونی دکتر احمدی نژاد:

۱۴ مهر ۱۳۹۰ بدون دیدگاه
آیا میعانات گازی از دو روز قبل از مصاحبه احمدی نژاد جزو صادرات غیر نفتی محسوب می شود!؟  چگونه کاهش کمتر از یک درصدی واردات به بیش از 5 درصد رسید؟  در کدام سال از دولت نهم و دهم 32 میلیارد دلار صادرات انجام شده است؟ رشد 97 درصدی سال 65 و 102 درصدی سال 70 به حساب نمی اید؟  ایران بر اساس کدام شاخص یا فصل اقتصاد در رتبه 17 جهان ایستاده؟  واردات در دولت احمدی نژاد برابر 43 درصد کل واردات جمهوری اسلامی ایران! رشد حدود 100 درصدی واردات در 6 ساله دولت های نهم و دهم در مقایسه با دولت هشتم!

آیا میعانات گازی از دو روز قبل از مصاحبه احمدی نژاد جزو صادرات غیر نفتی محسوب می شود!؟ چگونه کاهش کمتر از یک درصدی واردات به بیش از 5 درصد رسید؟ در کدام سال از دولت نهم و دهم 32 میلیارد دلار صادرات انجام شده است؟ رشد 97 درصدی سال 65 و 102 درصدی سال 70 به حساب نمی اید؟ ایران بر اساس کدام شاخص یا فصل اقتصاد در رتبه 17 جهان ایستاده؟ واردات در دولت احمدی نژاد برابر 43 درصد کل واردات جمهوری اسلامی ایران! رشد حدود 100 درصدی واردات در 6 ساله دولت های نهم و دهم در مقایسه با دولت هشتم!

محمود احمدی‌نژاد بار دیگر در گفت‌وگوی خود در رسانه ملی آمارهایی ارایه کرد، به مناسبت همین مصاحبه درخصوص آماری که در زمینه تجارت خارجی اعلام شده است به نظر می‌رسد نکاتی حایز اهمیت باشد که در اینجا به آنها اشاره خواهیم کرد.
محمود احمدی‌نژاد در این برنامه تلویزیونی گفت تجارت خارجی در سال 83 رقم هفت میلیارد دلار بود که خیلی‌ها آرزو می‌کردند یک روز واردات و صادرات یکی شود، آن هفت میلیارد دلار در 60 سال اتفاق افتاد اما این رقم صادرات غیرنفتی در پنج، شش سال 6/32 میلیارد دلار شد.
وی ادامه داد: صادرکنندگان قول دادند رقم صادرات غیرنفتی تا پایان سال به 45 میلیارد دلار و تا سال بعد به 60 میلیارد دلار بر‌سد گرچه این کار آسانی نیست. در گذشته اگر یک میلیارد دلار صادرات غیرنفتی اضافه می‌شد جشن ملی می‌گرفتند اما رقم هفت میلیارد دلار طی 60 سال، ظرف پنج سال گذشته 25 میلیارد دلار اضافه شده است.رییس دولت دهم افزود: «صادرات شش ماهه40 درصد افزایش یافت که 20 میلیارد و 481 میلیون دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود امسال صادرات غیرنفتی از 45 میلیارد دلار افزایش می‌یابد.»
رییس‌جمهور گفت: واردات نیز در شش ماهه از نظر وزنی 25 درصد و از نظر ارزشی 2/5 درصد کاهش یافته و تراز تجاری به سرعت به سمت تعادل می‌رود. قبلا صادرات یک‌سوم واردات بود، سال گذشته به نصف کاهش یافت و امسال صادرات غیرنفتی 75 درصد واردات و سال بعد به برابری می‌رسد. (تورم ناشی از هدفمندی یارانه‌ها 5/4 درصد است/ فارس/کدخبر: 13900712001469)
آقای دکتر بدون میعانات حساب می‌کنند!
اجازه دهید آمار به آمار جلو برویم. آقای احمدی‌نژاد گفته است «صادرات شش ماهه 40 درصد افزایش یافت که 20 میلیارد و 481 میلیون دلار بوده است» .براساس آخرین آمار که توسط معمارنژاد، معاون وزیر اقتصاد و رییس گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام شده است، صادرات غیرنفتی « با احتساب میعانات گازی» در نیمه اول سال‌جاری با 5/39 درصد افزایش در ارزش به رقم 20 میلیارد و 481 میلیون دلار رسیده است.
به گزارش روابط عمومی گمرک ایران، عباس معمارنژاد با اعلام این خبر افزود: در نیمه اول سال‌جاری از سهم ارزشی کل صادرات کشور، چهار میلیارد و 877 میلیون دلار به میعانات گازی، هفت میلیارد و 471 میلیون دلار به محصولات پتروشیمی و هشت میلیارد و 133 میلیون دلار به سایر کالاها اختصاص داشته است. (صادرات غیرنفتی 40 درصد افزایش یافت، سایت گمرک، 10 مهرماه 1390)ظاهرا رویه محاسبات گمرک عوض شده است چراکه تا همین مردادماه (آمار مربوط به پنج ماهه نخست سال 1390) در آمار گمرک بخش مربوط به صادرات چنین ذکر می‌شد: «میزان قطعی صادرات غیرنفتی، بدون احتساب میعانات گازی» به هر تقدیر مسوولان گمرک تصمیم گرفتند درست دو روز مانده به گفت‌وگوی زنده احمدی‌نژاد، بر خلاف سال‌های سال «میعانات گازی» را هم داخل صادرات غیرنفتی بگنجانند، در سال‌های اخیر از این تصمیمات زیاد گرفته شده است!
اما یک نکته، براساس گفته‌های رییس گمرک ایران از سهم ارزشی کل صادرات کشور چهار میلیارد و 877 میلیون دلار به میعانات گازی اختصاص داشته است، این یعنی ارزش صادرات غیرنفتی بدون احتساب میعانات گازی برابر 15 میلیارد و 604 میلیون دلار است.
در شش ماهه نخست سال گذشته (1389) ارزش مجموع صادرات غیرنفتی بدون احتساب میعانات گازی 12 میلیارد و 231 میلیون و 430 هزار دلار بود (آمار مقدماتی تجارت خارجی جمهوری اسلامی ایران در شش ماهه 1389، معاونت طرح و برنامه دفتر آمار و فناوری اطلاعات و ارتباطات گمرک جمهوری اسلامی ایران، صفحه 3) بنابراین رشد صادرات در شش ماهه نخست امسال 5/27 درصد است، نه 40 درصد!اساسا نمی‌توان ارزش صادراتی که در شش ماهه نخست سال قبل «بدون احتساب میعانات گازی» محاسبه شده بوده را با شش ماهه نخست امسال که «با احتساب میعانات گازی» محاسبه شده است قیاس کرد!
چطور 15/0 به 2/5 درصد افزایش یافت!
در بخش دیگری از این سخنان در برنامه ویژه خبری سه‌شنبه شب، رییس دولت گفته است واردات نیز در شش ماهه از نظر وزنی 25 درصد و از نظر ارزشی 2/5 درصد کاهش یافته است.
حسب آمار گمرک در شش ماهه نخست سال 1389 برابر 23 میلیون و 821 هزار و 570 تن کالا به ارزش 29 میلیارد و 569 میلیون و 330 هزار دلار به کشور وارد شده است (همان صفحه 4) حال بنابر اعلام رییس گمرک ایران در شش ماهه نخست امسال 17 میلیون و 971 هزار تن کالا به ارزش 29 میلیارد و 524 میلیون دلار وارد کشور شده است که این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل به لحاظ وزن 25 درصد و از حیث ارزش 20/5 درصد کاهش داشته است (صادرات غیرنفتی 40 درصد افزایش یافت، سایت گمرک، 10 مهرماه 1390).
در مورد وزن درصد کاهش اعلام شده از سوی رییس گمرک و رییس دولت صحیح به نظر می‌رسد، کاهش در واقع 55/24 درصد بوده که احتمالا رند شده و به 25 درصد رسیده است. اما در مورد ارزش؛ قاعدتا طبق قواعد طبیعی ریاضی، وقتی عدد« 29 میلیارد و 569 میلیون و 330هزار» به «29 میلیارد و 524 میلیون» برسد، این یعنی کاهش «15/0» درصدی، طبیعتا عدد مربوط به سال‌جاری از عدد مربوط به مدت مشابه سال قبل کسر می‌شود، حاصل در 100 ضرب شده و تقسیم بر عدد سال 1389 می‌شود. با این شیوه رایج محاسبه درصد رشد، عدد کاهش ارزش واردات باید 15/0(15 صدم درصد) باشد نه 2/5 درصد!نمی‌توان خوشبین بود که مرجع آمارها با هم اختلاف دارند چراکه درصد کاهش در مورد وزن صحیح است و در مورد ارزش اختلاف دارد!

** توجه داشته باشید که در سیستم ها و ویندوز های مختلف ممکن است اعداد پیش و پس ممیزها وارونه شوند. برای مثال  2/5 درصد، برابر 5ممیز 2 است. در صورتی که این عدد را به صورت صحیح ملاحظه کنید، سایر اعداد ممیز دار نیز در سیستم شما صحیح نمایش داده می شود، در غیر این صورت تمام اعداد ممیز دار را وارونه می بینید!


محمود احمدی‌نژاد بار دیگر در گفت‌وگوی خود در رسانه ملی آمارهایی ارایه کرد، به مناسبت همین مصاحبه درخصوص آماری که در زمینه تجارت خارجی اعلام شده است به نظر می‌رسد نکاتی حایز اهمیت باشد که در اینجا به آنها اشاره خواهیم کرد.

محمود احمدی‌نژاد در این برنامه تلویزیونی گفت تجارت خارجی در سال 83 رقم هفت میلیارد دلار بود که خیلی‌ها آرزو می‌کردند یک روز واردات و صادرات یکی شود، آن هفت میلیارد دلار در 60 سال اتفاق افتاد اما این رقم صادرات غیرنفتی در پنج، شش سال 6/32 میلیارد دلار شد.

وی ادامه داد: صادرکنندگان قول دادند رقم صادرات غیرنفتی تا پایان سال به 45 میلیارد دلار و تا سال بعد به 60 میلیارد دلار بر‌سد گرچه این کار آسانی نیست. در گذشته اگر یک میلیارد دلار صادرات غیرنفتی اضافه می‌شد جشن ملی می‌گرفتند اما رقم هفت میلیارد دلار طی 60 سال، ظرف پنج سال گذشته 25 میلیارد دلار اضافه شده است.رییس دولت دهم افزود: «صادرات شش ماهه40 درصد افزایش یافت که 20 میلیارد و 481 میلیون دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود امسال صادرات غیرنفتی از 45 میلیارد دلار افزایش می‌یابد.»

رییس‌جمهور گفت: واردات نیز در شش ماهه از نظر وزنی 25 درصد و از نظر ارزشی 2/5 درصد کاهش یافته و تراز تجاری به سرعت به سمت تعادل می‌رود. قبلا صادرات یک‌سوم واردات بود، سال گذشته به نصف کاهش یافت و امسال صادرات غیرنفتی 75 درصد واردات و سال بعد به برابری می‌رسد. (تورم ناشی از هدفمندی یارانه‌ها 5/4 درصد است/ فارس/کدخبر: 13900712001469)

رشد صادرات در سال‌های 1385، 1386، 1387، 1388 و 1389 به ترتیب عبارت است از: 08/24، 81/17، 72/19، 25/19و 33/21 درصد. این رشد‌ها چندان هم بی‌سابقه نیستند. در سال 1369، ارزش صادرات یک میلیارد و 312 میلیون و 170 هزار دلار بود که این میزان در سال 1370 به دو میلیارد و 648 میلیون و 700 هزار دلار رسید و بر این اساس در سال 1370 ما شاهد رشد 85/101 درصدی صادرات بودیم. در سال 1359 نیز شاهد رشد 55/49 درصدی صادرات بودیم همچنین در سال‌های 1362، 1364، 1366 به ترتیب شاهد رشد صادرات برابر 68/25، 74/28 و 79/26 درصد در سال‌های جنگ تحمیلی بودیم.

آقای دکتر بدون میعانات حساب می‌کنند!

اجازه دهید آمار به آمار جلو برویم. آقای احمدی‌نژاد گفته است «صادرات شش ماهه 40 درصد افزایش یافت که 20 میلیارد و 481 میلیون دلار بوده است» .براساس آخرین آمار که توسط معمارنژاد، معاون وزیر اقتصاد و رییس گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام شده است، صادرات غیرنفتی « با احتساب میعانات گازی» در نیمه اول سال‌جاری با 5/39 درصد افزایش در ارزش به رقم 20 میلیارد و 481 میلیون دلار رسیده است.

به گزارش روابط عمومی گمرک ایران، عباس معمارنژاد با اعلام این خبر افزود: در نیمه اول سال‌جاری از سهم ارزشی کل صادرات کشور، چهار میلیارد و 877 میلیون دلار به میعانات گازی، هفت میلیارد و 471 میلیون دلار به محصولات پتروشیمی و هشت میلیارد و 133 میلیون دلار به سایر کالاها اختصاص داشته است. (صادرات غیرنفتی 40 درصد افزایش یافت، سایت گمرک، 10 مهرماه 1390)ظاهرا رویه محاسبات گمرک عوض شده است چراکه تا همین مردادماه (آمار مربوط به پنج ماهه نخست سال 1390) در آمار گمرک بخش مربوط به صادرات چنین ذکر می‌شد: «میزان قطعی صادرات غیرنفتی، بدون احتساب میعانات گازی» به هر تقدیر مسوولان گمرک تصمیم گرفتند درست دو روز مانده به گفت‌وگوی زنده احمدی‌نژاد، بر خلاف سال‌های سال «میعانات گازی» را هم داخل صادرات غیرنفتی بگنجانند، در سال‌های اخیر از این تصمیمات زیاد گرفته شده است!

بنابراین رشد صادرات در شش ماهه نخست امسال 5/27 درصد است، نه 40 درصد!اساسا نمی‌توان ارزش صادراتی که در شش ماهه نخست سال قبل «بدون احتساب میعانات گازی» محاسبه شده بوده را با شش ماهه نخست امسال که «با احتساب میعانات گازی» محاسبه شده است قیاس کرد!

اما یک نکته، براساس گفته‌های رییس گمرک ایران از سهم ارزشی کل صادرات کشور چهار میلیارد و 877 میلیون دلار به میعانات گازی اختصاص داشته است، این یعنی ارزش صادرات غیرنفتی بدون احتساب میعانات گازی برابر 15 میلیارد و 604 میلیون دلار است.

در شش ماهه نخست سال گذشته (1389) ارزش مجموع صادرات غیرنفتی بدون احتساب میعانات گازی 12 میلیارد و 231 میلیون و 430 هزار دلار بود (آمار مقدماتی تجارت خارجی جمهوری اسلامی ایران در شش ماهه 1389، معاونت طرح و برنامه دفتر آمار و فناوری اطلاعات و ارتباطات گمرک جمهوری اسلامی ایران، صفحه 3) بنابراین رشد صادرات در شش ماهه نخست امسال 5/27 درصد است، نه 40 درصد!اساسا نمی‌توان ارزش صادراتی که در شش ماهه نخست سال قبل «بدون احتساب میعانات گازی» محاسبه شده بوده را با شش ماهه نخست امسال که «با احتساب میعانات گازی» محاسبه شده است قیاس کرد!

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

چطور 15/0 به 2/5 درصد افزایش یافت!

در بخش دیگری از این سخنان در برنامه ویژه خبری سه‌شنبه شب، رییس دولت گفته است واردات نیز در شش ماهه از نظر وزنی 25 درصد و از نظر ارزشی 2/5 درصد کاهش یافته است.

حسب آمار گمرک در شش ماهه نخست سال 1389 برابر 23 میلیون و 821 هزار و 570 تن کالا به ارزش 29 میلیارد و 569 میلیون و 330 هزار دلار به کشور وارد شده است (همان صفحه 4) حال بنابر اعلام رییس گمرک ایران در شش ماهه نخست امسال 17 میلیون و 971 هزار تن کالا به ارزش 29 میلیارد و 524 میلیون دلار وارد کشور شده است که این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل به لحاظ وزن 25 درصد و از حیث ارزش 20/5 درصد کاهش داشته است (صادرات غیرنفتی 40 درصد افزایش یافت، سایت گمرک، 10 مهرماه 1390).

در مورد وزن درصد کاهش اعلام شده از سوی رییس گمرک و رییس دولت صحیح به نظر می‌رسد، کاهش در واقع 55/24 درصد بوده که احتمالا رند شده و به 25 درصد رسیده است. اما در مورد ارزش؛ قاعدتا طبق قواعد طبیعی ریاضی، وقتی عدد« 29 میلیارد و 569 میلیون و 330هزار» به «29 میلیارد و 524 میلیون» برسد، این یعنی کاهش «15/0» درصدی، طبیعتا عدد مربوط به سال‌جاری از عدد مربوط به مدت مشابه سال قبل کسر می‌شود، حاصل در 100 ضرب شده و تقسیم بر عدد سال 1389 می‌شود. با این شیوه رایج محاسبه درصد رشد، عدد کاهش ارزش واردات باید 15/0(15 صدم درصد) باشد نه 2/5 درصد!نمی‌توان خوشبین بود که مرجع آمارها با هم اختلاف دارند چراکه درصد کاهش در مورد وزن صحیح است و در مورد ارزش اختلاف دارد!

آقای احمدی‌نژاد مشخص نکرده که این «از نظر اقتصادی» دقیقا ناظر به کدام فصل اقتصاد است! چراکه آمارهای بین المللی در بخش‌هایی نظیر نرخ رشد واقعی تولید ناخالص داخلی، میزان تولید ناخالص داخلی، تورم و… حکایت از جایگاهی دیگر دارد. بانک جهانی می‌گوید کشور ما ایران در سال 2010 میلادی با GDP برابر 357200 میلیون دلار در جایگاه 29 از بین 190 کشور جهان قرار دارد. در همین سال براساس اعلام  بانک جهانی در بین 183 کشور جهان ما با رشد واقعی تولید ناخالص داخلی 029/1 درصد در رتبه 151 ایستادیم!

این 32 میلیارد اعداد از کجا آمد؟

دکتر احمدی‌نژاد در فصل دیگری از ارایه آمارهای خود گفته است: تجارت خارجی در سال 83 رقم هفت میلیارد دلار بود که خیلی‌ها آرزو می‌کردند یک روز واردات و صادرات یکی شود، آن هفت میلیارد دلار در 60 سال اتفاق افتاد اما این رقم صادرات غیرنفتی در پنج، شش سال 6/32 میلیارد دلار شد.

در اینکه ارزش صادرات در سال 1383 برابر شش میلیارد و 847 میلیون و 300 هزار دلار بوده است بحثی نیست اما دکتر احمدی‌نژاد مشخص نکردند که منظور از «در 60 سال اتفاق افتاد» چه بوده است. چراکه رقم صادرات تنها در سال 83 این بوده و در سال قبل صادراتی نزدیک به شش میلیارد دلار و در سال قبل صادراتی نزدیک به 5/4 میلیارد دلار در کشور اتفاق افتاده بوده!

احمدی‌نژاد سپس گفته است پس از پنج، شش سال این رقم صادرات به 6/32 میلیارد دلار رسیده است. در سال‌های 84 تا 89، ارزش صادرات سالانه به ترتیب عبارت است از: 4/10، 9/12، 3/15، 3/18، 8/21 و 5/26 میلیارد دلار. در هیچ سالی ما شاهد صادرات 6/32 میلیارد دلاری نبوده‌ایم! البته شاید منابع آماری که به آقای احمدی‌نژاد آمار ارایه دادند، میعانات گازی را نیز محاسبه کردند که در این حالت هم نمی‌توان آماری که با میعانات گازی محاسبه شده را با آماری که بدون میعانات گازی محاسبه شده است، قیاس کرد!

در گذشته جشنی گرفته نشده!

دکتر احمدی‌نژاد در بخش دیگری از ارایه آمار به مردم در این برنامه تلویزیونی گفته است: «در گذشته اگر یک میلیارد دلار صادرات غیرنفتی اضافه می‌شد جشن ملی می‌گرفتند اما رقم هفت میلیارد دلار طی 60 سال ظرف پنج سال گذشته 25 میلیارد دلار اضافه شده است.»

در اینجا بد نیست نگاهی داشته باشیم به گذشته؛ بیشترین رشد صادرات در دوره آقای احمدی‌نژاد در سال 1384 با حدودا 53 درصد اتفاق افتاده است (که سال 84 نیز کامل بر عهده ایشان نبوده و تا مردادماه دولت در اختیار آقای خاتمی بوده و احتمالا به دلیل دوره‌های تجارت خارجی، بخشی از صادرات نیز مربوط به سیاست‌های دولت قبلی بوده است).

رشد صادرات در سال‌های 1385، 1386، 1387، 1388 و 1389 به ترتیب عبارت است از: 08/24، 81/17، 72/19، 25/19و 33/21 درصد. این رشد‌ها چندان هم بی‌سابقه نیستند. در سال 1369، ارزش صادرات یک میلیارد و 312 میلیون و 170 هزار دلار بود که این میزان در سال 1370 به دو میلیارد و 648 میلیون و 700 هزار دلار رسید و بر این اساس در سال 1370 ما شاهد رشد 85/101 درصدی صادرات بودیم. در سال 1359 نیز شاهد رشد 55/49 درصدی صادرات بودیم همچنین در سال‌های 1362، 1364، 1366 به ترتیب شاهد رشد صادرات برابر 68/25، 74/28 و 79/26 درصد در سال‌های جنگ تحمیلی بودیم. در سال‌های 69 و 72 نیز رشد صادرات حدودا 25 درصد و در سال 1373، رشد 27 درصدی صادرات را شاهد بودیم! درصد رشد صادرات را در سال‌های 1357 تا 1389 در نمودارهای صفحات 14 و 15 مشاهده می‌کنید.

بد نیست پس از آنکه سخن از مقایسه آمد، نگاهی هم به واردات داشته باشیم. جالب است که 42 درصد از کل واردات جمهوری اسلامی ایران تنها در شش سال دولت احمدی‌نژاد انجام شده است؛ دولتی که اتفاقا بیش از تمام دولت‌های قبلی در خصوص عدالت، توجه به تولید، جلوگیری از تجمل گرایی، مبارزه با تبدیل بازارهای ایران به محل فروش امپریالیسم و استکبار جهانی و… حساسیت نشان داده است.

این جالب است که در 30 سال پس از انقلاب اسلامی ایران در هیچ دولتی چون دولت‌های نهم و دهم رشد واردات مشاهده نمی‌شود! حتی در دوران هاشمی رفسنجانی که همیشه متهم به رواج مصرف‌گرایی و ورود کالاهای غربی می‌شد، رشد واردات طی هشت سال ریاست جمهوری هاشمی‌رفسنجانی 55 درصد بوده و این در حالی است که تنها در شش سال ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد، رشد واردات- آن هم در مقایسه با هشت سال قبلی- بیش از 98 درصد رشد داشته است.

دوران جنگ: کاهش واردات

اگر دولت‌های موقت و بنی‌صدر و رجایی را که هریک در دوران التهاب بودند و عمر کوتاهی داشتند را فاکتور بگیریم از سال 1360 تا کنون، تنها دولتی که در آن واردات کاهش داشته، دولت سال‌های 1360 تا 1368 بوده است.

در این دوران میانگین رشد سالانه واردات 47/4- درصد بوده است. در سال 1360 مجموعا 13515 میلیون دلار واردات داشته‌ایم که این میزان در سال 1361 با کاهش بیش از 12 درصدی به 11845 میلیون دلار می‌رسد.

در سال 1362 واردات کشور بیش از 52 درصد رشد داشته و به رقم 18103 میلیون دلار می‌رسد، این افزایش واردات به زودی جبران می‌شود! در سال 1363، با حدود 20 درصد کاهش، واردات به 14494 میلیون دلار می‌رسد و در سال بعد یعنی 1364، جمع واردات کشورمان 11408 میلیون دلار بوده که در مقایسه با سال قبل بیش از 21 درصد کاهش داشته است.

در سال 65 نیز واردات بازهم کاهش دارد و با حدود 18 درصد کاهش به 9355 میلیون دلار می‌رسد. در سال 1366 واردات رشد کمتر از یک درصد داشته و به 9369 میلیون دلار می‌رسد. در 1367، واردات بیش از 12 درصد کاهش داشته و به رقم 8177 میلیون دلار می‌رسد.

در این مدت بیشترین کاهش واردات در سال 1364 رخ داده و بیشترین رشد- و تقریبا تنها رشد- واردات در سال 1362 بوده است. جمع واردات در دوران 1360 تا 1368 چیزی حدود 96266 میلیون دلار بوده و این به آن معناست که میانگین واردات در این دوران سالانه حدود 12033 میلیون دلار بوده است.

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

دولت هاشمی: دولت اول صعود، دولت دوم سقوط

سال 1368 سال آغاز به کار دولت هاشمی است که به دولت سازندگی شهرت یافت. هشت سال جنگ تحمیلی به پایان رسیده و دیگر چشم مردم به آسمان و پرنده‌های جنگنده دشمن نگران نیست، نوبت سازندگی رسیده است.

اگرچه با نگاهی به دوران سخت و ناگوار اقتصادی جنگ تحمیلی بسیاری بر آنند که در دولت هاشمی تجمل‌گرایی و توجه به مصرف و واردات کالا از کشورهای امپریالیسم رو به فزونی گذاشته است اما توجه داشته باشید که در مقابل افزایش 5/98 درصدی شش سال کار احمدی‌نژاد در برابر هشت سال کار خاتمی، واردات در دوران هشت ساله هاشمی‌رفسنجانی در برابر دوران هشت ساله دولت سال‌های 1360 تا 1368 که تقریبا در آن وارداتی به کشور وجود نداشته تنها 55 درصد افزایش داشته است! از سوی دیگر میانگین درصد رشد واردات کشورمان در سال دولت سازندگی 13 درصد بوده است که رقم بالایی به نظر نمی‌رسد. سال 1370، شاهد بیشترین رشد واردات در دوران سازندگی هستیم و در سال‌های 1372 و 1373 شاهد کاهش واردات نیز هستیم.

12 مردادماه سال 1368، ‌هاشمی رفسنجانی رسما دولت را تحویل می‌گیرد. در این سال مجموعا 12807 میلیون دلار کالا به کشور وارد می‌شود که در مقایسه با سال قبل بیش از 56 درصد رشد نشان می‌دهد. در سال بعد، یعنی دومین سال دولت سازندگی با بیش از 46 درصد افزایش، ارزش کل واردات کشورمان به 18722 میلیون دلار می‌رسد.

سال 1370 بیشترین رشد واردات در دوران هاشمی به چشم می‌خورد حدود 5/85 درصد افزایش واردات به کشور، ارزش کل واردات را به 29677 میلیون دلار می‌رساند.

سال 1371، درصد رشد ناچیز و کمتر از یک درصد است و تقریبا رقم سال قبل تثبیت می‌شود در این سال ارزش واردات کشورمان برابر 29870 میلیون دلار بوده است.

در سال 1372 که هاشمی برای بار دوم رییس‌جمهور ایران می‌شود برای اولین‌بار در دوران وی کاهش حدود 33 درصدی واردات به چشم می‌خورد. در این سال ارزش کل وارداتمان 20037 میلیون دلار ثبت شده است. در سال بعدی یعنی 1373، بازهم روند کاهش واردات با شیب تندتری ادامه می‌یابد و با بیش از 42 درصد به 11570 میلیون دلار می‌رسد.

سال 1374، واردات رشد 5/4 درصدی دارد اما باز هم ارزش به دوران اول ریاست‌جمهوری هاشمی نمی‌رسد، کل وارداتمان در این سال برابر 12082 میلیون دلار بوده است.

سال 1375، دیگر اواخر عمر ریاست جمهوری هاشمی است که واردات باز هم رشد حدود 20 درصدی را تجربه می‌کند و به 14467 میلیون دلار می‌رسد، هنوز هم تا رسیدن به ارزش واردات در سال‌های دوران نخست ریاست‌جمهوری هاشمی راه درازی باقی مانده است.

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

خاتمی: دوران اعتدال وارداتی

اگر دور نخست ریاست‌جمهوری هاشمی دوران رشد واردات و دور دوم آن، دوران کاهش واردات باشد در دوران اصلاحات درست برعکس این موضوع مشاهده می‌شود. در دوران سیدمحمد خاتمی، واردات تغییر چندانی با دوران قبل نمی‌کند و این مجموع ماجراست. در واقع در فاصله سال‌های 1376 تا 1384 اگرچه واردات افت و خیز زیادی داشته اما مجموعا در این هشت سال تنها 82/2 درصد رشد واردات به چشم می‌خورد. متوسط رشد واردات سالانه در دوران خاتمی برابر 13 درصد است. در این دوران مجموعا 153445 میلیون دلار کالا به کشورمان وارد شده است.

بیشترین کاهش واردات در دوران خاتمی در سال 1378 به چشم می‌خورد و بیشترین رشد واردات در سال 1383 مشاهده می‌شود. در مردادماه 1376، خاتمی رسما دولت را تحویل می‌گیرد. در این اولین سال دولت واردات کشورمان با نزدیک به شش درصد کاهش به 13633 میلیون دلار می‌رسد. در سال 1377 رشد نیم درصدی مشاهده می‌شود و باید گفت رقم سال قبل در 13708 میلیون دلار تثبیت شده است. 1378 می‌رسد تا بیشترین کاهش واردات در دوران اصلاحات رقم بخورد، واردات کشورمان با نزدیک به 5/12 درصد کاهش به 11972 میلیون دلار می‌رسد.

سال 1379، آخرین سال اولین دولت اصلاحات است در این سال با بیش از 10 درصد افزایش واردات کشورمان به بیش از 13186 میلیون دلار می‌رسد. سال 1380، سیدمحمد خاتمی برای دومین بار رییس‌جمهور ایران می‌شود، در این سال واردات رشد 5/30 درصدی دارد و به 17198 میلیون دلار می‌رسد.در سال بعد، بازهم رشد واردات را شاهد هستیم با 5/26 درصد، عدد واردات به کشورمان به 21761 میلیون دلار می‌رسد. در سال 1382 واردات ایران بیش از 22 درصد رشد دارد و به 26597 میلیون دلار می‌رسد. در سال 83، یعنی آخرین سال کار دولت اصلاحات، واردات با 33 درصد افزایش، آخرین رشد خود در دوران اصلاحات را تجربه و به 35388 میلیون دلار می‌رسد.

1384: احمدی‌نژاد صاحب رتبه برتر

احمدی‌نژاد تنها در شش سال به این رتبه حیرت‌آور در مقابل دولت‌های 8 ساله دیگر دست یافته و اگر دو سال دیگر بگذرد، یقینا رتبه خارق‌العاده‌تری را به نام خود ثبت خواهد کرد.

به هر تقدیر احمدی‌نژاد طی تنها شش سال تکیه بر صندلی ریاست هیات دولت، توانسته واردات ایران را بیش از 8/98 درصد و نزدیک به صددرصد در مقایسه با دولت هشت ساله خاتمی افزایش دهد.

این رشد حتی در دولت ‌هاشمی رفسنجانی که معتقد به اقتصاد آزاد بوده و همواره از سوی هواداران دولت به افزایش تجملگرایی متهم می‌شود نیز مشاهده نشده، در واقع دولتی آنچنان معتقد به اقتصاد آزاد پس از دولتی به شدت چپ (از نظر اقتصادی) تنها 50 درصد رشد واردات داشته، این در حالی است که احمدی‌نژاد معتقد به جلوگیری از مصرف‌گرایی و مقابله با غرب امپریالیسم و… در شش سال ریاست دولت واردات را نزدیک به صددرصد افزایش داده است.

ارزش واردات کمتر از شش سال دولت احمدی‌نژاد برابر 46/105549 میلیون دلار است که تقریبا دو برابر تمام سال دولت خاتمی، 5/2 برابر دولت هاشمی و سه برابر دولت 1360 تا 1368 است.

واردات طی این شش سال به‌جز کاهش جزیی سال 1388، همواره رشد داشته است. در سال 1384، واردات به کشورمان با حدود 11 درصد افزایش به 39247 میلیون دلار می‌رسد.

در سال 1385 واردات حدود شش درصد رشد دارد و به 41722 می‌رسد. در سال 1386، شاهد بیشترین رشد سالانه در دولت احمدی‌نژاد هستیم، با 16 درصد افزایش، ارزش واردات به کشورمان به 48438 میلیون دلار می‌رسد.

در سال 1387، با 5/15 درصد افزایش، ارزش وارداتمان به 56042 میلیون دلار می‌رسد . در سال 1388، نوبت به دومین دور ریاست احمدی‌نژاد می‌رسد، در این سال واردات کاهش جزیی دو درصدی دارد تا به 54792 میلیون دلار برسد اما از فروردین تا اسفندماه 1389، این کاهش به خوبی جبران می‌شود و در این ماه، حدود 5/16 درصد افزایش داشته تا به 64364 میلیون دلار برسد.

طی سه دهه گذشته، مجموعا 703 میلیارد و 550 میلیون و 671 هزار و یکصد دلار کالا به کشورمان وارد شده است. میانگین ارزش واردات سالانه در 5/7 دولت مورد بررسی در اینجا 23 میلیارد و 451 میلیون و 689 هزار دلار بوده است. از سویی، بررسی‌ها نشان می‌دهد، میانگین رشد سالانه واردات در ایران برابر 52/8 درصد بوده است.

نگاهی به ارزش واردات طی مدت مذکور نشان می‌دهد در دوران شش ساله احمدی‌نژاد ارزش واردات با بیش از 305 میلیارد و 187 میلیون دلار به تنهایی تقریبا با ارزش واردات تمام سه دولت هشت ساله دیگر برابری می‌کند.

به بیانی ارزش واردات در این شش سال برابر با 43 درصد ارزش کل واردات ایران از ابتدای دهه 60 تاکنون است. دولت خاتمی با 22 درصد، دولت هاشمی با 21 درصد و دولت 1360 تا 1368 با 14 درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

کجای اقتصاد رتبه 17 را داریم؟

در برنامه زنده تلویزیونی دکتر احمدی‌نژاد همچنین درباره برنامه‌های دولت برای تحقق سند چشم‌انداز و جهاد اقتصادی اظهار داشت: برنامه دولت بسیار گسترده است. در بخش اقتصاد به‌طور خاص باید گفت اقتصاد کشور باید به سمت یک اقتصاد ملی، منضبط، روزآمد و کارآمد برود که این مهم به دست اهالی اقتصاد ممکن است و خوشبختانه حرکت در این سمت سریع است ضمن اینکه از نظر اقتصادی باید به تراز شایسته ایران برسیم. در حال حاضر از نظر اقتصادی در جهان در رتبه 17 قرار داریم و هدف‌گذاری دولت رسیدن به رتبه زیر 12 است.

آقای احمدی‌نژاد مشخص نکرده که این «از نظر اقتصادی» دقیقا ناظر به کدام فصل اقتصاد است! چراکه آمارهای بین المللی در بخش‌هایی نظیر نرخ رشد واقعی تولید ناخالص داخلی، میزان تولید ناخالص داخلی، تورم و… حکایت از جایگاهی دیگر دارد. بانک جهانی می‌گوید کشور ما ایران در سال 2010 میلادی با GDP برابر 357200 میلیون دلار در جایگاه 29 از بین 190 کشور جهان قرار دارد. در همین سال براساس اعلام  بانک جهانی در بین 183 کشور جهان ما با رشد واقعی تولید ناخالص داخلی 029/1 درصد در رتبه 151 ایستادیم!

مجمع جهانی اقتصاد نیز صبح سه‌شنبه ایران را از نظر شاخص توانایی حفاظت از سرمایه‌گذاری در رده 131 در میان 142 کشور جهان قرار داد.این مجمع کشورها را از نظر تهدید فعالیت‌های اقتصادی از سوی تروریسم رتبه‌بندی کرده که اقتصاد ایران از نظر شاخص هزینه‌های اقتصادی تحمیلی ناشی از این مقوله در رده 109 قرار داده شده است.

همچنین سوم مهرماه نیز صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرد ایران از نظر رشد اقتصادی بین 161 کشور در حال توسعه در سال‌جاری میلادی رتبه 110 را به‌دست بیاورد و از نظر تورم پس از بلاروس و ونزوئلا سوم شود (رتبه سوم ایران در تورم و 110 در رشد اقتصادی بین 161 کشور درحال توسعه جهان، فارس، شماره خبر: 13900630001108). با این اوصاف مشخص نیست منظور دکتر احمدی‌نژاد از جایگاه 17 دقیقا کدام بخش اقتصاد بوده است.

———————–

این مطلب در روزنامه جهان صنعت مورخ  14 مهرماه 1390 در صفحات: 1-14-15 منتشر شد.

پراکندگی جغرافیایی سه دهه صادرات طلای سیاه به پنج قاره

۱۲ مهر ۱۳۹۰ 2 دیدگاه

*توضیح: در سیستم های مختلف ممکن است اعداد پیش و پس از ممیز ها وارونه دیده شوند. برای مثال در عبارت “1/43” مراد 43 ممیز 1 است. در صورتی که این عبارت را درست دیدید، سایر عبارت نیز صحیح هستند و اگر در کامپیوتر شما وارونه دیده شده، یعنی سایر عبارت ها هم وارونه هستند.

قاره سبز که کشورهای صنعتی بسیاری از جمله آلمان، فرانسه و ایتالیا با صنایع گسترده را در خود جای داده است،  در سال 1357، خریدار حدود 47 درصد از نفت ایران بوده است. شاهدیم که سهم اروپا تا سال 60 با نزول همراه است تا اینکه در سال 60 کمی سهم خود را احیا میکند، در سال 1368، اروپا رکورد سهم خود  از نفت ایران را با حدود 5/60 درصد می شکند، از ابتدای دهه هفتاد هر چند تا پایان این دهه در سال های تا 77 سهم حدودا 50 درصدی خود را حفظ می کند، اما در کل به سمت از دست دادن جایگاه خود در میان مشتریان نفت ایران پیش میرود.

درست در سال 1380، اتفاق بزرگ می افتد و سهم اروپا برای اولین بار به زیر 20 درصد سقوط کرده و به 14 درصد میرسد. این روند در سال های 81 و 82 ادامه دارد، به طوری که در سال 82، سهم اروپا از بازار نفت ایران به 10 درصد می رسد! با این حال از 1384، اروپا بار دیگر سهم خود را به بالای 20 درصد ارتقا میدهد، اما دیگر نمیتواند به جایگاه سال های دهه 60 و 70 برسد.

در برابر این سقوط قاره صنعتی، اسیا در دهه 70 و 80 نوساناتی را داشته، اما در مجموع به سمت بهبود جایگاه خود در بین مشتریان نفت ایران پیش روی کرده است.

ژاپن که به تنهایی یکی از خریداران عمده نفت ایران به شمار می رود، به طوری که ردیف خریدهای این کشور آسیای شرقی را از قاره اسیا جدا کردند، از سال 1380 به این سو، سال به سال به سمت کاهش خرید خود از ایران پیش می رود. نکته دیگر رشد قابل توجه سهم آفریقا از بازار نفت ایران است، قاره سیاه که تا قبل از سال 1379، در اکثر سال ها زیر یک درصد و یا هیچ سهمی از بازار نفت ایران نداشت، سهم خود را پس از 1379 حتی به 4/7 درصد نیز ارتقا میدهد و در مقابل سهم سایر نقاط جهان(یعنی امریکا و اقیانوسیه) در این سال ها کاهش فاحشی را نشان میدهد!

در یک معامله تنها قیمت مهم نیست. مشتری هم مهم است. به خصوص اگر کالای این معامله «انرژی باشد» سی سال فروش نفت ایران به جهان، از آسیا گرفته تا اروپا موضوعی است که در اینجا به آن پرداختیم.

در یک نگاه کلی طی سه دهه اخیر، اروپا با 38 درصد، آسیا(به جز ژاپن) با 25 درصدر، ژاپن با 19 درصد، سایر مناطق جهان با 15 درصد و آفریقا با 3 درصد، ترکیب توزیع جغرافیایی خریداران نفت ایران را تشکیل دادند.

از انقلاب تا سال 1360، اروپا با داشتن 41 درصد از نفت ایران در رتبه اول، سایر مناطق جهان با 22 درصد در رتبه دوم، ژاپن با 18 درصد در رتبه سوم، آسیا با 17 درصد در رتبه چهارم و آفریقا با سه درصد در رتبه پنجم قرار گرفته است.

در دهه 60، اروپا 48 درصد از کل فروش نفت ایران را به خود اختصاص داده است، آسیا ( به جز ژاپن) با 21 درصد در رتبه بعدی ایستاده، ژاپن با 15 درصد سومین مقصد صادرات نفت ایران است و سایر مناطق جهان 15 درصد باقی مانده را خریدند. آفریقا هم در آخرین رتبه با 3 درصد سهم از صادرات نفت ایران قرار دارد.

در دهه 70، انحصار اروپا در حال تغییر است! از مجموع صادرات نفت ایران، 40 درصد سهم اروپاست، 25 درصد را آسیا(به جز ژاپن) خریداری کرده، 19 درصد ازآن ژاپن است، 14 درصد به سایر مناطق جهان اختصاص دارد و 2 درصد هم به آفریقا رسیده است.

اتفاق خاصی در دهه 80 رخ میدهد، تغییر نگاه نفت ایران از اروپا به آسیا که به نظر همزمان با توسعه پر شتاب اسیای شرقی این اتفاق افتاده است! اینبار آسیا(به جز ژاپن) است که با 39 درصد، در رتبه اول خریداران نفت ایران قرار گرفته است.  اروپا با 24 درصد در رتبه دوم، ژاپن با 21 درصد در رتبه سوم، سایر مناطق جهان با 9 درصد در رتبه چهارم و آفریقا برای اولین بار با 7 درصد در رتبه پنجم ایستاده است.

توزیع جغرافیایی خریداران نفت ایران طی سه دهه

توزیع جغرافیایی خریداران نفت ایران طی سه دهه

اروپا: 38 درصدآسیا: 25 درصدژاپن: 19 درصد/ امریکا و اقیانوسیه: 15 درصد/ آفریقا: 3 درصد

صادرات نفت

در سال 1357،صادرات نفت ایران روزانه حدود 3455 هزار بشکه بوده است. در این سال نفت ایران  8/46 درصد به اروپا، 18 درصد به ژاپن، 9/6 به آسیا(جز ژاپن)، 7/6 درصد به آفریقا و 6/21 درصد به سایر مناطق جهان، صادر شده است.

در سال 1358، تولید روزانه نفت ایران  به 2632 هزار بشکه می رسد، در سال 1358 نفت ایران  4/39 درصد به اروپا، 6/24 درصد به ژاپن، 6/10 به آسیا(جز ژاپن)، 1 درصد به آفریقا و 4/24 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در سال 1359 ناگهان صادرات روزانه نفت ایران به 770 هزار بشکه در روز می رسد. این کاهش تولید با تغییر توزیع جغرافیایی صادرات نیز همراه است. بر این اساس در این سال 4/36 درصد به اروپا، 5/11 درصد به ژاپن، 6/33 به آسیا(جز ژاپن) و 5/18 درصد به سایر مناطق جهان نفت ایران صادر شده است.

دهه 60: نوسانات شدید

در سال 1360، روزانه به طور متوسط 791 هزار بشکه نفت ایران به جهان صادر شده است. این مقدار به این ترتیب در بین خریداران بر حسب موقعیت جغرافیایی توزیع شده است: 1/43 درصد به اروپا، 18 درصد به ژاپن، 23  به آسیا(جز ژاپن) و 9/15 درصد به سایر مناطق جهان. شاهدیم که در این سال، سهم اروپا و ژاپن حدودا به جایگاه سال 1357 بازگشته، آفریقا اصولا از گردونه حذف شده است. نکته قابل توجه کاهش 10 درصدی خرید کشورهای آسیایی از ایران است!

صادرات نفت ایران  از791 هزار بشکه در روز در سال 1360 به  1686 هزار بشکه در سال 1361می رسد. در سال 61 بازعهم شاهد افزایش سهم کشورهای اروپایی در صادرات نفت ایران هستیم. بر این اساس در این سال 8/50 درصد به اروپا، 6/14 درصد به ژاپن، 3/24  به آسیا(جز ژاپن) و 3/10 درصد به سایر مناطق جهان نفت صادر شده است. این به آن معناست که از سهم کشورهای موضوع بخش سایر مناطق جهان کاهش 5 درصدی، ژاپن کاهش حدودا 5/3 درصدی داشته و در مقابل اروپا 7 درصد سهم خود را از صادرات ایران بهبود داده و آسیا نیز حدودا 5/1 درصد از بازار صادرات نفت ایران سهم بیشتری گرفته است.

در سال بعد یعنی 1362 صادرات نفت ایران به 2045 هزار بشکه در روز رسیده، که نسبت به سال قبل افزایش قابل ملاحظه ای به نظر می رسد. در این سال نیز نفت ایران  4/48   درصد به اروپا، 2/20  درصد به ژاپن، 7/21  به آسیا(جز ژاپن)، 1/0 درصد به آفریقا و  6/9  درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

اما در سال 1363، صادرات نفت ایران به صورت روزانه بازهم با کاهش روبروست و به 1607 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1363 جز نگاه به آفریقا در صادرات نفت کشور، تغییر قابل ملاحظه ای در ترکیب خریداران نفت کشور ملاحظه نمی شود. بر این اساس نفت ایران به این شکل بین خریداران تقسیم شد: 3/49 درصد به اروپا، 7/16 درصد به ژاپن، 5/22 به آسیا(جز ژاپن)، 4/1 درصد به آفریقا و 1/10 درصد به سایر مناطق جهان .

در سال 1364، کاهش صادرات نفت ادامه دارد و به 1460 هزار بشکه در روز می رسد. سهم اروپا از صادرات نفت ایران به طرز قابل ملاحظه ای افزایش یافته و چهار منطقه جغرافیایی دیگر کاهش نشان می دهد. صادران نفت ایران رد سال 1364 از این قرار است: 8/53 درصد به اروپا، 6/14 درصد به ژاپن، 9/20 به آسیا(جز ژاپن)، 8/0 درصد به آفریقا و 9/9 درصد به سایر مناطق جهان از ایران نفت صادر شده است.

در سال 1365 میانگین صادرات روزانه نفت ایران 1250 هزار بشکه در روز بوده است. مجموع صادرات نفت ایران در این سال به ترتیب: 6/51 درصد به اروپا، 2/17 درصد به ژاپن، 1/18 به آسیا(جز ژاپن) و 1/13 درصد به سایر مناطق جهان صادر شده است.

در سال 1366 هر روز 1546 هزار بشکه نفت از ایران به جهان صادر شده است توزیع این صادرات از این قرار است: 9/28 درصد به اروپا، 9/11 درصد به ژاپن، 2/22 به آسیا(جز ژاپن)، 1/0 درصد به آفریقا و 6/36 درصد به سایر مناطق جهان . گفتنی آنکه در سال 66 سهم اروپا از صادرات نفت ایران حدودا نصف شده، ژاپن نیز سهم فقابل توجهی را از دست داده و به جای این دو را آسیا با افزایش حدودا 4 درصدی و سایر مناطق جهان با بیش از دوبرابر کردن سهم خود، گرفته اند. اگرچه در اینجا از سایر مناطق جهان نام برده می شود، اما باید توجه داشت که جهان بدون اسیا و اروپا و آفریقا، یعنی قاره امریکا و اقیانوسیه، بنابراین باید این افزایش سهم را در این دو منطقه جغرافیایی جستجو کرد.

در 1367 بازهم شاهد افزایش صادرات هستیم، به طوری که در این سسال به طور متوسط روزانه 1647 نفت از ایران به جهان صادر شده است. اروپا 4/39 درصد، ژاپن 4/12 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 2/20 درصد، آفریقا 9/0 درصد و سایر مناطق جهان 1/27 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 1368 صادرات نفت ایران به روزانه 1823 هزار بشکه در روز می رسد، اگرچه در این سال شاهد تحول چشمگیری در میزان صادرات نیستیم، اما در ترکیب مشتریان نفت ایران اتفاقات جالبی رخ داده است. 5/60 درصد نفت کشور به اروپا، 18 درصد نفت ایران به ژاپن، 4/15 نفت کشور به آسیا(جز ژاپن)، و1/6 درصد نفت کشور به سایر مناطق جهان صادر شده است. این میزان سهم اروپا از صادرات نفت کشور در سال 1368، بین سه دهه مورد بررسی در اینجا بی سابقه است.

در سال 69، صادرات نفت ایران از مرز دو میلیون بشکه در روز گذشته و به 2224 هزار بشکه می رسد.در این سال اروپا 8/50 درصد، ژاپن 2/20 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 1/18 درصد، آفریقا 4/0 درصد و سایر مناطق جهان 5/10 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

به این ترتیب میانگین صادرات نفت ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 1607 هزار بشکه در روز برآورد می شود. در این دهه مهم در تاریخ کشور پس از انقلاب در مجموع 48 درصد نفت کشور به اروپا، 16 درصد نفت ایران به ژاپن، 21  نفت کشور به آسیا(جز ژاپن)، و15 درصد نفت کشور به سایر مناطق جهان صادر شده است.

سهم قاره های جهان از نفت ایران  طی سه دهه اخیر

سهم قاره های جهان از نفت ایران طی سه دهه اخیر/ برای دیدن در ابعاد واقعی روی نمودار کلیک کنید

دهه 70: سقوط اروپا، صعود آسیا

در دهه 70، میانگین صادرات نفت ایران به طرز قابل توجهی افزایش میابد. بر این اساس، در سال 1370، به طور متوسط ایران روزانه 2460 هزار بشکه نفت صادر کرده است. به طور میانگین سهم اروپا به 40 درصد کاهش میابد. سهم ژاپن به 19 درصد میرسد، آسیا سهم خود را به 25 درصد میرساند، آفریقا نیز سهم 2 درصدی در صادرات نفت ایران میابد و از دیگر سو سهم سایر مناطق(یعنی امریکا و اقیانوسیه) به 14 درصد کاهش میابد.

در سال 1371 صادرات روزانه نفت ایران به 2397 هزار بشکه می رسد. از این میزان 7/37 درصد به اروپا، 6/16 درصد به ژاپن، 8/16 به آسیا(جز ژاپن) و 9/28 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در 1372 شاهد کاهش صادرات بودیم، روزانه 2184 هزار بشکه از ایران نفت به جهان صادر شده است. اروپا 1/31 درصد، ژاپن 1/19  درصد، آسیا(به جز ژاپن) 8/21 درصد، آفریقا 1/0 درصد و سایر مناطق جهان 9/27 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

2184 هزار بشکه سال 1372 در سال 1373 به 2220 هزار بشکه در روز می رسد. از این میزان  1/33 درصد به اروپا، 4/20 درصد به ژاپن، 2/21 به آسیا(جز ژاپن) و 3/25 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در 1374  صادرات روزانه نفت ایران برابر 2290 هزار بشکه در روز بود. اروپا 7/46 درصد، ژاپن 1/16 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 5/23 درصد، آفریقا 6/7 درصد و سایر مناطق جهان 1/6 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند. به این ترتیب شاهد رشد قابل توجه سهم اروپا و قاره آفریقا از یک سو و کاهش سهم ژاپن و سایر نقاط جهان در بین مقاصد صادرات نفت ایران بودیم.

در 1375 صادرات روزانه به 2441 هزار بشکه می رسد.بازهم سهم اروپا در این سال افزایش داشته، اما بار دیگر سهم افریقا به صفر می رسد، از دیگر سو، سهم سایر نقاط جهان نیز کاهش چشمگیری دارد. از مجموع صادرات نفت ایران در سال 1375،   5/49 درصد به اروپا، 20 درصد به ژاپن، 6/27 به آسیا(جز ژاپن) و 9/2 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در سال 1376 به طور متوسط هر روز 2342 هزار بشکه از ایران به جهان نفت صادر شده است. سهم اروپا بار دیگر به بیش از 50 درصد بازار صادرات در ایران می رسد؛ اروپا 4/51 درصد، ژاپن 1/19 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 9/26 درصد و سایر مناطق جهان 6/2 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 1377 صادرات روزانه نفت ایران به 2300 هزار بشکه می رسد. از این مقدار نفت 8/49  درصد به اروپا، 7/18 درصد به ژاپن، 8/27 به آسیا(جز ژاپن) و 7/3 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

میانگین صادرات نفت در سال 1378 هر روز 2079 هزار بشکه بوده،از این نفت 6/33 درصد به اروپا، 7/24 درصد به ژاپن، 1/26 به آسیا(جز ژاپن) و 6/15 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد. نکته حائز توجه در سال 1377، افزایش سهم سایر نقاط جهان ـ قاعدتا همان قاره امریکا و اقیانوسیه ـ است.

میزان صادرات نفت ایران در 1379 به 2345 هزار بشکه می رسد. اروپا 4/31 درصد، ژاپن 9/21 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 6/39 درصد، آفریقا 1/7 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.  سهم سایر نقاط جهان در سال 1379 به طور کلی از بین رفته و به جای آن، سهم آفریقا افزایش قابل توجهی را نشان میدهد. به این ترتیب میانگین صادرات روزانه نفت ایران در دهه 70 شمسی چیزی حدود 2305 هزار بشکه بوده است.

روند سهم قاره های جهان از نفت ایران به تفکیک سال // برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

روند سهم قاره های جهان از نفت ایران به تفکیک سال // برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

دهه 80: برتری اسیا بر اروپا

وارد دهه 80 شمسی می شویم. از همان ابتدا و در سراسر این دهه، یک موضوع از همه چیز با اهمیت تر است، سهم اروپا از صادرات نفت ایران سال به سال کاهش میابد. در عوض سهم سایر  خریداران افزایش یافته و از همه مهمتر، افزایش سهم آسیا از بازار نفت ایران است. به نظر میرسد توسعه روز افزون اقتصادهای نوپایی نظیر کشورهای شرق آسیا و هند در این زمینه بی تاثیر نبوده است.

در سال 1380 میانگین صادرات روزانه نفت ایران برابر 2208 هزار بشکه بوده است. مجموعا نفت ایران در این سال  14 درصد به اروپا، 7/23 درصد به ژاپن، 8/41 به آسیا(جز ژاپن)، 9/6 درصد به آفریقا و 6/13 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

با کاهش در سال 1381 صادرات نفت ایران به 2021 هزار بشکه در روز می رسد. اروپا 1/11 درصد، ژاپن 9/25 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 1/35 درصد، آفریقا 2/7 درصد و سایر مناطق جهان 7/20 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 82 صادرات نفتی ایران به طور متوسط روزانه 2396 هزار بشکه است، از این مقدار نفت  5/10 درصد به اروپا، 9/24 درصد به ژاپن، 8/33 به آسیا(جز ژاپن)، 6/6 درصد به آفریقا و 2/24 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

صادرات نفت در سال 1383 به 2548 هزار بشکه در روز میرسد. سهم اروپا که از 1380 به طرز باور نکردنی در بین خریداران نفت ایران کاهش یافته بود، به ناگهان دوباره رشد میکند. بر این اساس اروپا 8/25 درصد، ژاپن 6/20 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 8/35 درصد، آفریقا 4/7 درصد و سایر مناطق جهان 4/10 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

بازهم در سال 84 شاهد رشد سهم اروپا هستیم. در سال 1384، به طور میانگین روزانه 2602 هزار بشکه نفت صادر شده است. از این مقدار  5/33 درصد به اروپا، 20 درصد به ژاپن، 4/39 به آسیا(جز ژاپن)و 1/7 درصد به آفریقا صادر شد.

در سال 85 هر روز تقریبا 2433 هزار بشکه نفت صادراتی داشته ایم. اروپا 4/38 درصد، ژاپن 4/16 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 8/38 درصد، آفریقا 1/6 درصد و سایر مناطق جهان 3/0 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 1386 میانگین صادرات نفتی ایران هر روز 2480 هزار بشکه بوده، که از این میزان   4/32 درصد به اروپا، 6/18 درصد به ژاپن، 3/43 به آسیا(جز ژاپن) و 7/5 درصد صادر شد.

در سال 1387 این میزان به 2056 هزار بشکه می رسد. اروپا 3/29 درصد، ژاپن 6/17 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 2/47 درصدو آفریقا 9/5 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

به این ترتیب در مجموع سال های دهه 80 نیز به طور میانگین،  2/38 درصد به اروپا، 6/18 درصد به ژاپن، 4/25 به آسیا(جز ژاپن)، 7/2 درصد به آفریقا و 7/14 درصد به سایر مناطق جهان از ایران نفت صادر شده است.

————————–

این مطلب در روزنامه جهان صنعت، مورخ 12 مهرماه 1390، در صفحات یک و 15 منتشر شد.

نگاهی به تولید، مصرف و صادرات گاز ایران در سه دهه گذشته

۹ مهر ۱۳۹۰ بدون دیدگاه
گاز مثل نفت نیست؛ مصرف کننده گاز در ایران همیشه هست، مصارف صنعتی و خانگی همیشه گنجایش استفاده از تولید داخل را داشتند. مصرف گاز تولیدی رابطه مستقیمی با زیر ساخت انتقال گاز به مناطق صنعتی و مسکونی داشته است.
هفته قبل سخنگوی كميسيون انرژی مجلس گفته است: يک ميليون و 600 هزار مشترک خانگی قبوض گاز خود را پرداخت نكرده و به شركت گاز بدهكارند. سيد عماد حسينی، نماينده قروه در مجلس با اشاره به تعهد دولت برای پرداخت یارانه های نقدی به مردم ادامه داده است: از آنجا كه بسياری از مردم قبوض آب، برق و گاز خود را پرداخت نكرده‌اند دولت با كسری اعتبار مواجه شده است.
به نظر میرسد شرکت ملی گاز راه دشواری در پیش دارد، چون این عدم پرداخت قبوض گاز در ماه های گرم سال اتفاق افتاده است، بررسی نمودار های مصرف گاز داخلی در سال قبل(1389) نشان می دهد مصرف روزانه گاز از 372 میلیون متر مکعب در 28 مهرماه به 486 میلیون متر مکعب در 28 آذرماه رسیده است. میانگین مصرف در شهریور ماه امسال، نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز افزایش قابل توجهی داشته است(در همین زمینه نمودار مصرف گاز در 30 روز منتهی به 31 شهریور در همین صفحه را ملاحظه کنید) اگر همین شیب مصرفی امسال هم اتفاق بیافتد، قاعدتا مبلغ قبوض گاز مردم بیشتر خواهد شد. از دیگر سو، گاز بها در ماه های گرم سال، بسیار بالاتر از ماه های سرد سال است، که این نیز نکته دیگری است که قابل توجه است.
اگرچه دریافت گاز بها از مشترکان خانگی و صنعتی داخلی کاری اسان به نظر می رسد، اما بد نیست دولت که ادعای پر توان ترین دولت ها پس از انقلاب را نیز یدک می کشد، آماری از رشد صادرات گاز در سال های اخیر بدهد؛ البته رشد صادرات در برابر رشد واردات گاز. بی شک ایران با دارای بودن ذخایر عظیم انرژی به خصوص گاز، می تواند به کشورهای همسایه خود، به خصوص ترکیه و پاکستان و حتی کشورهای دورتر نظیر هند از راه پاسکتان و اروپا از راه ترکیه گاز صادر کند. زیر ساخت های صادرات وجود دارد، در سال 1357 این زیر ساخت ها وجود داشته، چون در آن سال ها ما صادرات گاز داشته ایم، کم هم نبوده.
به جز در دهه 60 شمسی نوسان قابل توجهی در تولید گاز به چشم نمی خرد. طبیعی هم هست، در سال هایی دهه 60، جنگ و ناامنی تولید انرژی روی صنعت نفت کشور سایه انداخته، اما از ابتدای دهه 70 تا کنون تولید گاز با رشد نسبی همه ساله ادامه دارد. آنچه در زمینه گاز ایران قابل توجه است، صفر شدن صادرات گاز پس از سال های 1357 و 1358 است. طبیعتا انتقال و صادرات گاز نیاز به زیر ساخت و خطوط انتقال دارد، صادراتی که در سال های پایانی دهه 50 به چشم می خورد خود گواه آن است که در این سال ها زیر ساخت ها وجود داشته، زیر ساخت هایی که صادراتی بیش از 5 میلیارد مترمکعب در سال را مقدور کرده بوده است، این حجم از صادرات در تمام سه دهه اخیر بار دیگر در سال های میانی دهه 80 تکرار شده است. متاسفانه 17 سال صادرات گاز ایران «صفر» بوده است و از سال 1376 به این سو، ایران به وارد کننده گاز نیز تبدیل شده است.
تولید گاز زیر راکت دشمن
در سال 1357 مجموعا 4/44 میلیارد مترمکعب تولید شده است. در سال بعد، یعنی 1358، تولید سالانه گاز ایران با حدود 3 ملیارد مترمکعب کاهش، به 7/41 میلیارد مترمکعب می رسد.
در سال 1359، تولید گاز ایران بیش از 60 درصد نسبت به سال قبل کاهش نشان داده و به 6/16 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.  در سال 1360، تولید گاز ایران بازهم کاهش دارد و به 7/15  میلیارد مترمکعب می رسد.
در سال 1361، تولید گاز ایران افزایش قابل توجهی دارد وبا نزدیک به  94 درصد رشد به 4/30 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. سال بعد، یعنی 1362، با کاهشی اندک، تولید گاز ایران به 8/27 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
در سال 1363، رشد نسبی در تولید گاز ایران به چشم می خورد، تولید از 8/27 میلیارد مترمکعب در سال قبل، به 9/30 میلیارد مترمکعب، در سال 63 می رسد.  در سال بعد، یعنی 1364، باز متوسط تولید مجموعا گاز ایران افزایش کمی دارد و به 4/34 میلیارد مترمکعب در روز می رسد.
سال 1365، باز هم شاهد کاهش تولید هستیم، در این سال مجموع تولید سالانه گاز برابر  3/25 میلیارد مترمکعب بوده است. در 1366 رشد نسبی تولید سالانه را شاهدیم، بر این اساس تولید گاز طبیعی در این سال به 9/30 میلیارد مترمکعب می رسد، این در واقع بازگشت به سال 1363 هم محسوب می شود!
در سال 1367، تولید سالانه گاز طبیعی ایران به 7/30 میلیارد مترمکعب در روز میرسد. در 1368 تولید سالانه گاز ایران به 2/32 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1369، که آخرین سال دهه 60 شمسی است، تولید سالانه گاز ایران به 37 میلیارد مترمکعب در روز می رسد. به این ترتیب در سال هایی ده 60 مجموعا 3/295 میلیارد متر مکعب گاز در کشور تولیده شده است و میانگین تولید سالانه گاز ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 5/29 میلیارد مترمکعب در سال بوده است.
پیش به سوی سازندگی در دهه 70
اما در سال 1370، سیر صعودی تولید گاز ایران ادامه دارد و تولید سالانه گاز طبیعی با جهشی قابل توجه به 2/46 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1371، تولید گاز ایران به 48 میلیارد مترمکعب درسال می رسد و در سال 1372، این رقم به 4/48 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
مجموع تولید سالانه گاز در 1373 برای اولین بار از 1357 به این سو از مرز 50 میلیارد مترمکعب در سال گذشته و به 9/54 میلیارد متر مکعب می رسد.
در سال 1374، باز هم شاهد رشد هستیم،در این سال تولید سالانه گاز ایران به 4/59 میلیارد مترمکعب میرسد. در سال 1375، رشد تساعدی تولید گاز طبیعی ادامه دارد، به این ترتیب تولید سالانه گاز به 2/64 میلیارد مترمکعب می رسد.  در سال 1376، بازهم تولید گاز ایران افزایش دارد و بالغ بر 5/69 میلیارد مترمکعب است.
در 1377، تولید سالانه گاز ایران اینبار از مرز 70 میلیارد مترمکعب گذشته و به 5/72 میلیارد مترمکعب می رسد که این رقم در سال 1378 با جهشی فوق العاده بالغ بر 80 میلیارد مترمکعب است.
در سال 1379 متوسط تولید گاز ایران برابر 2/83 میلیارد مترمکعب در سال است، به این ترتیب متوسط تولید سالانه گاز ایران در دهه 70 شمسی چیزی نزدیک به 6/62 میلیارد مترمکعب در سال برآورد می شود و با این حساب مجموعا طی این دهه 3/626 میلیارد مترمکعب گاز تولید شده است.
دهه 80، ادامه رشد تولید
در سال 1380 تولید سالانه گاز ایران برابر 5/86 میلیارد مترمکعب بوده، این رقم در سال بعد از مرز 90 میلیارد مترمکعب گذشته و به 1/96 میلیارد مترمکعب در سال 1381 می رسد.
در سال 1382 مجموع تولید سالانه گاز ایران برای اولین بار در تاریخ از مرز 100 میلیاردمترمکعب گذشته و به 4/115 میلیارد مترمکعب در سال می رسد که این رقم در سال 1383 برابر با 4/119 میلیارد مترمکعب در سال است.
اما در سال 1384، تولید سالانه گاز به 6/130 میلیارد مترمکعب می رسد.  در سال 1385، مجموع تولید سالانه گاز ایران برابر 2/141 میلیارد مترمکعب ثبت شده است که در سال 1386 به 2/144 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
«سایر» کجا هزینه شده؟
در آمارها، یک ستون تحت عنوان «سایر» به چشم می خورد. این سایر نه مصرف داخلیست، نه صادرات. اینکه این سایر چیست، مشخص نشده است، آنچه مشخص است، حجم «سایر» از 1357 تا 1386 برابر با 484 میلیارد مترمکعب بوده است. مجموع تولید گاز ما در این سال ها برابر 1857 میلیارد مترمکعب بوده است و مجموع مصرف داخلی ما(اعم از خانگی و صنعتی) 1344 میلیارد مترمکعب بوده است. صادرات گاز ما طی این مدت نیز برابر 39 میلیارد متر مکعب بوده است. مجموع مصرف داخلی و صادرات برابر 1383 میلیارد متر مکعب است.
صادراتی که صفر می شود
صادرات گاز ایران در بسیاری از سال های مورد بررسی در اینجا برابر صفر است. در سال 1357 مجموعا 3/5 میلیارد متر مکعب از ایران به کشورهای جهان گاز صادر شده است. صادرات گاز در سال بعد برابر 5/3 میلیارد متر مکعب است. در سال های 1359 تا 1369 به مدت یک دهه، هیچ صادراتی گازی در آمارها ثبت نشده است. تا اینکه در سال 1369، چیزی حدود 1/2 میلیارد مترمکعب صادرات گاز داشتیم. این رقم در سال 1370 به 9/2 میلیارد مترمکعب در سال می رسد و در 1371، نزدیک به 5/0 میلیارد مترمکعب گاز به کشورهای دیگر صادر کردیم.
در سال 1372، صادرات گاز ما برابر با صفر است، در سال 1373، صادرات 1/0 میلیارد مترمکعبی را تجربه می کنیم و دوباره صادرات صفر آغاز می شود، به این ترتیب از 1373 تا 1380 بازهم هیچ صادراتی در این بخش نداشتیم. تا اینکه در سال 1380، 5/0 میلیاردمتر مکعب صادرات گاز در آمارها ثبت می شود.
در 1381 صادرات گاز ایران رشد چشمگیری دارد و به 3/1 میلیاردمترمکعب در سال می رسد. در سال 1382 صادرات گاز ایران برابر 4/3 میلیاردمترمکعب است. در سال 1383 به 5/3 میلیارد مترمکعب می رسد و در سال 1384 این رقم به 8/4 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
در سال 1385، مجموع صادرات گاز ایران برابر 7/5 میلیاردمترمکعب است که با کاهشی نسبی این میزان در سال 1386 به 6/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.
تراز منفی اینبار در گاز
در مورد واردات گاز زیاد افت و خیز مشاهده نمی شود. در واقع از 1357 به این سو، اول بار در سال 1376 گاز وارد کردیم که این واردات کمابیش در سال های بعد ادامه میابد. در 1376 برای اولین بار 6/1 میلیارد مترمکعب گاز به کشورارمان وارد می شود. این واردات در سال 1377 به 9/1 میلیارد مترمکعب می رسد. در 1378 واردات گاز ایران بالغ بر 1/2 میلیاردمتر مکعب است که این رقم در سال 1379 به 3/3 میلیاردمترمکعب می رسد. در تمام این سالها، هیچ صادرات گازی در مقابل حجم قابل توجه واردات نداشتیم!
در سال 1380 کل صادرات گاز ایران 5/0 میلیارد متر مکعب بوده که در مقابل شاهد واردات 5/4 میلیارد متر مکعبی طی این سال هستیم.  در 1381 افتراق واردات از صادرات برابر 4 میلیارد مترمکعب است، به بیانی در برابر 3/1 صادرات گاز، ایران چیزی حدود 3/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز داشته است!
در 1382 تراز واردات و صادرات گاز کمی آبرومندانه تر است! در این سال در برابر 7/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز، 4/3 میلیارد متر مکعب صادرات گاز داشتیم. در سال 1383 نیز مجموعا 9/5 میلیارد مترمکعب گاز به کشور وارد شده و در مقابل صادرات گاز چیزی نزدیک به 5/3 میلیارد مترمکعب بوده است.
در 1385 و زمانی که واردات گاز به کشور برای اولین بار بالغ بر 3/6 میلیارد مترمکعب شده است، صادرات گاز هم به 7/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1386 نیز در برابر 2/6 میلیارد متر مکعب گاز وارداتی، 6/5 میلیارد متر مکعب صادرات داشتیم.
در این میان نکاتی نیز حائز توجه است. صادرات یا به بیان بهتر انتقال گاز، مثل نفت با بشکه و نفت کش اتفاق نمی افتد، یقینا خطوط انتقال گاز برای صادرات در سال های 1357 و 1358 وجود داشته که در این سال ها شاهد صادرات گاز بودیم. در سال 1357 ما 3/5 میلیارد مترمکعب در سال صادرات گاز داشتیم، که تازه پس از سه دهه در سال 1385، به آن صادرات بار دیگر نزدیک شدیم.
به نظر می رسد در اینجا مسائل دیپلماتیک برای بازاریابی گاز ایران موثر بوده است و صرفا عرضه و تقاضا این مبادله را رقم نزده باشد!
در سال ها 57، 58، 69، 70، 71 و 73 شاهد صادرات گاز هستیم، هر چند میزان این صادرات به خصوص در سال های دهه 60 و ابتدای دهه 70 چندان قابل توجه نیست، اما در این سال ها هیچ گازی هم به کشور وارد نشده و بنابراین تمام این مبادله در نگاهی کلان عین سود بوده است!
در سال های 1376 تا 1380، واردات بدون صادرات اتفاق افتاده که قاعدتا کشور در این حالت ضرر کرده است. اما آنچه از سال 1380 به این سو شاهد هستیم، مبادله ای است دو سویه که در سال هایی کمتر به زیان کشور بوده و در سال های دیگر زیان بیشتری را به کشور تحمیل کرده است.

گاز مثل نفت نیست؛ مصرف کننده گاز در ایران همیشه هست، مصارف صنعتی و خانگی همیشه گنجایش استفاده از تولید داخل را داشتند. مصرف گاز تولیدی رابطه مستقیمی با زیر ساخت انتقال گاز به مناطق صنعتی و مسکونی داشته است.

هفته قبل سخنگوی كميسيون انرژی مجلس گفته است: يک ميليون و 600 هزار مشترک خانگی قبوض گاز خود را پرداخت نكرده و به شركت گاز بدهكارند. سيد عماد حسينی، نماينده قروه در مجلس با اشاره به تعهد دولت برای پرداخت یارانه های نقدی به مردم ادامه داده است: از آنجا كه بسياری از مردم قبوض آب، برق و گاز خود را پرداخت نكرده‌اند دولت با كسری اعتبار مواجه شده است.

به نظر میرسد شرکت ملی گاز راه دشواری در پیش دارد، چون این عدم پرداخت قبوض گاز در ماه های گرم سال اتفاق افتاده است، بررسی نمودار های مصرف گاز داخلی در سال قبل(1389) نشان می دهد مصرف روزانه گاز از 372 میلیون متر مکعب در 28 مهرماه به 486 میلیون متر مکعب در 28 آذرماه رسیده است. میانگین مصرف در شهریور ماه امسال، نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز افزایش قابل توجهی داشته است(در همین زمینه نمودار مصرف گاز در 30 روز منتهی به 31 شهریور در همین صفحه را ملاحظه کنید) اگر همین شیب مصرفی امسال هم اتفاق بیافتد، قاعدتا مبلغ قبوض گاز مردم بیشتر خواهد شد. از دیگر سو، گاز بها در ماه های گرم سال، بسیار بالاتر از ماه های سرد سال است، که این نیز نکته دیگری است که قابل توجه است.

اگرچه دریافت گاز بها از مشترکان خانگی و صنعتی داخلی کاری اسان به نظر می رسد، اما بد نیست دولت که ادعای پر توان ترین دولت ها پس از انقلاب را نیز یدک می کشد، آماری از رشد صادرات گاز در سال های اخیر بدهد؛ البته رشد صادرات در برابر رشد واردات گاز. بی شک ایران با دارای بودن ذخایر عظیم انرژی به خصوص گاز، می تواند به کشورهای همسایه خود، به خصوص ترکیه و پاکستان و حتی کشورهای دورتر نظیر هند از راه پاسکتان و اروپا از راه ترکیه گاز صادر کند. زیر ساخت های صادرات وجود دارد، در سال 1357 این زیر ساخت ها وجود داشته، چون در آن سال ها ما صادرات گاز داشته ایم، کم هم نبوده.

به جز در دهه 60 شمسی نوسان قابل توجهی در تولید گاز به چشم نمی خرد. طبیعی هم هست، در سال هایی دهه 60، جنگ و ناامنی تولید انرژی روی صنعت نفت کشور سایه انداخته، اما از ابتدای دهه 70 تا کنون تولید گاز با رشد نسبی همه ساله ادامه دارد. آنچه در زمینه گاز ایران قابل توجه است، صفر شدن صادرات گاز پس از سال های 1357 و 1358 است. طبیعتا انتقال و صادرات گاز نیاز به زیر ساخت و خطوط انتقال دارد، صادراتی که در سال های پایانی دهه 50 به چشم می خورد خود گواه آن است که در این سال ها زیر ساخت ها وجود داشته، زیر ساخت هایی که صادراتی بیش از 5 میلیارد مترمکعب در سال را مقدور کرده بوده است، این حجم از صادرات در تمام سه دهه اخیر بار دیگر در سال های میانی دهه 80 تکرار شده است. متاسفانه 17 سال صادرات گاز ایران «صفر» بوده است و از سال 1376 به این سو، ایران به وارد کننده گاز نیز تبدیل شده است.

برای دیدن نمودار در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

برای دیدن نمودار در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

تولید گاز زیر راکت دشمن

در سال 1357 مجموعا 4/44 میلیارد مترمکعب تولید شده است. در سال بعد، یعنی 1358، تولید سالانه گاز ایران با حدود 3 ملیارد مترمکعب کاهش، به 7/41 میلیارد مترمکعب می رسد.

در سال 1359، تولید گاز ایران بیش از 60 درصد نسبت به سال قبل کاهش نشان داده و به 6/16 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.  در سال 1360، تولید گاز ایران بازهم کاهش دارد و به 7/15  میلیارد مترمکعب می رسد.

در سال 1361، تولید گاز ایران افزایش قابل توجهی دارد وبا نزدیک به  94 درصد رشد به 4/30 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. سال بعد، یعنی 1362، با کاهشی اندک، تولید گاز ایران به 8/27 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.

در سال 1363، رشد نسبی در تولید گاز ایران به چشم می خورد، تولید از 8/27 میلیارد مترمکعب در سال قبل، به 9/30 میلیارد مترمکعب، در سال 63 می رسد.  در سال بعد، یعنی 1364، باز متوسط تولید مجموعا گاز ایران افزایش کمی دارد و به 4/34 میلیارد مترمکعب در روز می رسد.

سال 1365، باز هم شاهد کاهش تولید هستیم، در این سال مجموع تولید سالانه گاز برابر  3/25 میلیارد مترمکعب بوده است. در 1366 رشد نسبی تولید سالانه را شاهدیم، بر این اساس تولید گاز طبیعی در این سال به 9/30 میلیارد مترمکعب می رسد، این در واقع بازگشت به سال 1363 هم محسوب می شود!

در سال 1367، تولید سالانه گاز طبیعی ایران به 7/30 میلیارد مترمکعب در روز میرسد. در 1368 تولید سالانه گاز ایران به 2/32 میلیارد مترمکعب می رسد. در سال 1369، که آخرین سال دهه 60 شمسی است، تولید سالانه گاز ایران به 37 میلیارد مترمکعب در روز می رسد. به این ترتیب در سال هایی ده 60 مجموعا 3/295 میلیارد متر مکعب گاز در کشور تولیده شده است و میانگین تولید سالانه گاز ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 5/29 میلیارد مترمکعب در سال بوده است.

پیش به سوی سازندگی در دهه 70

اما در سال 1370، سیر صعودی تولید گاز ایران ادامه دارد و تولید سالانه گاز طبیعی با جهشی قابل توجه به 2/46 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1371، تولید گاز ایران به 48 میلیارد مترمکعب درسال می رسد و در سال 1372، این رقم به 4/48 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.

مجموع تولید سالانه گاز در 1373 برای اولین بار از 1357 به این سو از مرز 50 میلیارد مترمکعب در سال گذشته و به 9/54 میلیارد متر مکعب می رسد.

در سال 1374، باز هم شاهد رشد هستیم،در این سال تولید سالانه گاز ایران به 4/59 میلیارد مترمکعب میرسد. در سال 1375، رشد تساعدی تولید گاز طبیعی ادامه دارد، به این ترتیب تولید سالانه گاز به 2/64 میلیارد مترمکعب می رسد.  در سال 1376، بازهم تولید گاز ایران افزایش دارد و بالغ بر 5/69 میلیارد مترمکعب است.

در 1377، تولید سالانه گاز ایران اینبار از مرز 70 میلیارد مترمکعب گذشته و به 5/72 میلیارد مترمکعب می رسد که این رقم در سال 1378 با جهشی فوق العاده بالغ بر 80 میلیارد مترمکعب است.

در سال 1379 متوسط تولید گاز ایران برابر 2/83 میلیارد مترمکعب در سال است، به این ترتیب متوسط تولید سالانه گاز ایران در دهه 70 شمسی چیزی نزدیک به 6/62 میلیارد مترمکعب در سال برآورد می شود و با این حساب مجموعا طی این دهه 3/626 میلیارد مترمکعب گاز تولید شده است.

دهه 80، ادامه رشد تولید

در سال 1380 تولید سالانه گاز ایران برابر 5/86 میلیارد مترمکعب بوده، این رقم در سال بعد از مرز 90 میلیارد مترمکعب گذشته و به 1/96 میلیارد مترمکعب در سال 1381 می رسد.

در سال 1382 مجموع تولید سالانه گاز ایران برای اولین بار در تاریخ از مرز 100 میلیاردمترمکعب گذشته و به 4/115 میلیارد مترمکعب در سال می رسد که این رقم در سال 1383 برابر با 4/119 میلیارد مترمکعب در سال است.

اما در سال 1384، تولید سالانه گاز به 6/130 میلیارد مترمکعب می رسد.  در سال 1385، مجموع تولید سالانه گاز ایران برابر 2/141 میلیارد مترمکعب ثبت شده است که در سال 1386 به 2/144 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.

برای دیدن نمودار در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

برای دیدن نمودار در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

«سایر» کجا هزینه شده؟

در آمارها، یک ستون تحت عنوان «سایر» به چشم می خورد. این سایر نه مصرف داخلیست، نه صادرات. اینکه این سایر چیست، مشخص نشده است، آنچه مشخص است، حجم «سایر» از 1357 تا 1386 برابر با 484 میلیارد مترمکعب بوده است. مجموع تولید گاز ما در این سال ها برابر 1857 میلیارد مترمکعب بوده است و مجموع مصرف داخلی ما(اعم از خانگی و صنعتی) 1344 میلیارد مترمکعب بوده است. صادرات گاز ما طی این مدت نیز برابر 39 میلیارد متر مکعب بوده است. مجموع مصرف داخلی و صادرات برابر 1383 میلیارد متر مکعب است.

صادراتی که صفر می شود

صادرات گاز ایران در بسیاری از سال های مورد بررسی در اینجا برابر صفر است. در سال 1357 مجموعا 3/5 میلیارد متر مکعب از ایران به کشورهای جهان گاز صادر شده است. صادرات گاز در سال بعد برابر 5/3 میلیارد متر مکعب است. در سال های 1359 تا 1369 به مدت یک دهه، هیچ صادراتی گازی در آمارها ثبت نشده است. تا اینکه در سال 1369، چیزی حدود 1/2 میلیارد مترمکعب صادرات گاز داشتیم. این رقم در سال 1370 به 9/2 میلیارد مترمکعب در سال می رسد و در 1371، نزدیک به 5/0 میلیارد مترمکعب گاز به کشورهای دیگر صادر کردیم.

در سال 1372، صادرات گاز ما برابر با صفر است، در سال 1373، صادرات 1/0 میلیارد مترمکعبی را تجربه می کنیم و دوباره صادرات صفر آغاز می شود، به این ترتیب از 1373 تا 1380 بازهم هیچ صادراتی در این بخش نداشتیم. تا اینکه در سال 1380، 5/0 میلیاردمتر مکعب صادرات گاز در آمارها ثبت می شود.

در 1381 صادرات گاز ایران رشد چشمگیری دارد و به 3/1 میلیاردمترمکعب در سال می رسد. در سال 1382 صادرات گاز ایران برابر 4/3 میلیاردمترمکعب است. در سال 1383 به 5/3 میلیارد مترمکعب می رسد و در سال 1384 این رقم به 8/4 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.

در سال 1385، مجموع صادرات گاز ایران برابر 7/5 میلیاردمترمکعب است که با کاهشی نسبی این میزان در سال 1386 به 6/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد.

مصرف داخلی گاز در یک ماه منتهی به 31 شهریور

تراز منفی اینبار در گاز

در مورد واردات گاز زیاد افت و خیز مشاهده نمی شود. در واقع از 1357 به این سو، اول بار در سال 1376 گاز وارد کردیم که این واردات کمابیش در سال های بعد ادامه میابد. در 1376 برای اولین بار 6/1 میلیارد مترمکعب گاز به کشورارمان وارد می شود. این واردات در سال 1377 به 9/1 میلیارد مترمکعب می رسد. در 1378 واردات گاز ایران بالغ بر 1/2 میلیاردمتر مکعب است که این رقم در سال 1379 به 3/3 میلیاردمترمکعب می رسد. در تمام این سالها، هیچ صادرات گازی در مقابل حجم قابل توجه واردات نداشتیم!

در سال 1380 کل صادرات گاز ایران 5/0 میلیارد متر مکعب بوده که در مقابل شاهد واردات 5/4 میلیارد متر مکعبی طی این سال هستیم.  در 1381 افتراق واردات از صادرات برابر 4 میلیارد مترمکعب است، به بیانی در برابر 3/1 صادرات گاز، ایران چیزی حدود 3/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز داشته است!

در 1382 تراز واردات و صادرات گاز کمی آبرومندانه تر است! در این سال در برابر 7/5 میلیارد مترمکعب واردات گاز، 4/3 میلیارد متر مکعب صادرات گاز داشتیم. در سال 1383 نیز مجموعا 9/5 میلیارد مترمکعب گاز به کشور وارد شده و در مقابل صادرات گاز چیزی نزدیک به 5/3 میلیارد مترمکعب بوده است.

در 1385 و زمانی که واردات گاز به کشور برای اولین بار بالغ بر 3/6 میلیارد مترمکعب شده است، صادرات گاز هم به 7/5 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. در سال 1386 نیز در برابر 2/6 میلیارد متر مکعب گاز وارداتی، 6/5 میلیارد متر مکعب صادرات داشتیم.

در این میان نکاتی نیز حائز توجه است. صادرات یا به بیان بهتر انتقال گاز، مثل نفت با بشکه و نفت کش اتفاق نمی افتد، یقینا خطوط انتقال گاز برای صادرات در سال های 1357 و 1358 وجود داشته که در این سال ها شاهد صادرات گاز بودیم. در سال 1357 ما 3/5 میلیارد مترمکعب در سال صادرات گاز داشتیم، که تازه پس از سه دهه در سال 1385، به آن صادرات بار دیگر نزدیک شدیم.

به نظر می رسد در اینجا مسائل دیپلماتیک برای بازاریابی گاز ایران موثر بوده است و صرفا عرضه و تقاضا این مبادله را رقم نزده باشد!

در سال ها 57، 58، 69، 70، 71 و 73 شاهد صادرات گاز هستیم، هر چند میزان این صادرات به خصوص در سال های دهه 60 و ابتدای دهه 70 چندان قابل توجه نیست، اما در این سال ها هیچ گازی هم به کشور وارد نشده و بنابراین تمام این مبادله در نگاهی کلان عین سود بوده است!

در سال های 1376 تا 1380، واردات بدون صادرات اتفاق افتاده که قاعدتا کشور در این حالت ضرر کرده است. اما آنچه از سال 1380 به این سو شاهد هستیم، مبادله ای است دو سویه که در سال هایی کمتر به زیان کشور بوده و در سال های دیگر زیان بیشتری را به کشور تحمیل کرده است.

—————————–

این گزارش در روزنامه اعتماد مورخ 9 مهرماه در صفحه 4 منتشر شد.