تجارت خارجي ايران در سال 1390
وجود کالاهای ضروری در بین اقلام وارداتی با تغییرات قیمت ارز یا مشکل تراشی ها در تجارت خارجی کشورمان توسط دولت های خارجی میتواند بازار داخلی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد, این اقلام در ردیف کالاهای لوکس نیستند و همگی در سبد محاسبه نرخ تورم بانک مرکزی دارای ضرایب اهمیت بالا هستند, تغییرات قیمت این اقلام که منطقا با تغییرات قیمت دلار یا راه های بازرگانی رخ میدهد میتواند بازار داخلی را در حد بالایی متاثر سازد.
لطفا توجه داشته باشید در سیستم های مختلف ممکن است اعداد پیش و پس از ممیز جابجا شوند برای امتحان این عدد 796/43(43مميز796) را در نظر داشته باشید، اگر در سیستم شما عدد به صورت صحیح نمایش داده میشود، یعنی سایر اعداد نیز صحیح هستند اما اگر جابجا دیده میشود، سایر اعداد ممیز دار را نیز جابجا در نظر داشته باشید.
آمار تجارت خارجي كشور در سال 1390 منتشر شد. تداوم سقوط صادرات پسته و حضور غلات و مصحولات كشاورزي و دامي در بين اقلام عمده وارداتي از جمله مهمترين نكات موجود در اين گزارش هستند، همچنين افزايش قابل توجه سهم گمرك اصفهان در واردات و افزايش واردات قانوني سيگار از ديگر نكات مهم در بحث اقلام مورد مبادله است. در حالي كه تقريبا تركيب مقاصد عمده صادرات كشور نسبت به سال 89 در سال 90 نيز تثبيت شده است، شاهد كاهش قابل توجه واردات از المان، تركيه و امارات و در مقابل رشد واردات از كره و چين در سال 90 نسبت به سال 89 هستيم.
در سال 1390 مجموعا77 هزار و 754 تن كالا به ارزش 796/43(43مميز796) ميليارد دلار از ايران به جهان صادر شده كه نشان دهنده رشد 8/10(10مميز8) درصدي به لحاظ وزن و 08/29(29مميز08) درصدي به لحاظ ارزش است.
87/22(22مميز87) درصد از اين صادرات را ميعانات گازي، 33/34(34مميز33) درصد را محصولات پتروشيمي و 81/42(42مميز81) درصد را ساير اقلام به خود اختصاص دادند. در سال 1389 ميعنات گازي 74/21 درصد، محصولات پتروشيمي 51/28 درصد و ساير اقلام 74/49 درصد از مجموع صادرات غير نفتي كشور ا به خود اختصاص داده بودند كه گزارش تجارت خارجي در سال 90 نشان دهنده افزايش نزديك سهم صادرات ميعانات گازي و محصولات پتروشيمي از مجموع صادرات غير نفتي است؛ اين در حاليست كه در سال 89 سهم كالاهاي ديگر (به جز محصولات شبه نفتي) 74/49 درصد بوده كه در سال 1390 اين سهم به 81/42 درصد رسيده است.
با احتساب ميعانات گازي و محصولات پتروشيمي در صادرات غير نفتي، شاهد رشد 29 درصدي ارزش صادرات در سال 1390 نسبت به سال 1389 هستيم، اين در حاليست كه به صورت تفكيك شده، ميعانات گازي رشد 75/35 درصدي،محصولات پتروشيمي رشد 40/55 درصدي وصادرات ساير كالاها تنها 09/11 درصد نسبت به سال قبل رشد داشته است.
كسري 18 ميليارد دلاري تراز بازرگاني
در سال 1390 مجموعا 38 ميليون و 307 هزار تن كالا به ارزش 8/61 ميليارد دلار به كشور وارد و در مقابل 77 ميليون و 754 هزار تن كالا به ارزش 8/43 ميليون دلار از كشور به جهان صادر شده است. صادرات در وزن 8/10 درصد رشد و در ارزش 08/29 درصد افزايش داشته و در مقابل واردات به لحاظ وزن 52/15 درصد و در ارزش 13/4 درصد كاهش داشته است.
تراز تجاري كشورمان در تجارت با جهان طي سال 1390 با در نظر گرفتن ميعانات گازي و محصولات پتروشيمي كه روي هم 25 ميليارد دلار از صادرات غير نفتي ما را به خود اختصاص دادند با كسري 18 ميليارد دلاري روبروست. گفتني آنكه با واردات 4/64 ميليارد دلاري و صادرات 9/33 ميليارد دلاري در سال 1389 اين كسري نزديك به 5/30 ميليارد دلار بود.
تراز تجاری کشور با احتساب صادرات شبه نفتی در صادرات غیر نفتی و بدون احتساب صادرات شبه نفتی(برای دیدن در ابعاد واقعی روی تصویر کلیک کنید)
رشد ميانگين نرخ ارز
ميانگين نرخ ارز مورد استفاده در مبادلات تجاري سال 1390 در يورو 74/10 درصد و در دلار 07/6 (6ممیز07) درصد نسبت به سال 1389 رشد داشته است. بر اين اساس قيمت هر دلار به صورت ميانگين در مبادلات خارجي سال 1390 برابر 10962 ريال و قيمت هر يورو به صورت ميانگين 15120 ريال ثبت شده است، قيمت دلار و يورو در مبادلات تجاري سال 1389 به طور متوسط به ترتيب برابر 13653 و 10335 ريال بوده است.
فصول عمده واردات
ماشين آلات و وسايل مكانيكي و اجزاء و قطعات ان ها به ارزش 5/11 ميليارد دلار با سهم 55/18 درصدي از مجموع واردات، چدن، آهن و فولاد به ارزش 6/7 ميليارد دلار و سهم 37/12 درصدي از مجموع واردات، ماشين آلات و دستگاه هاي برقي و اجزاء و قطعات آنها به ارزش 9/3 ميليارد دلار و سهم 32/6 درصدي از مجموع واردات، سوخت ها و روغن هاي معدني با سهم 3/6 درصدي از مجموع واردات به ارزش9/3 ميليارد دلار و غلات به ارزش 3 ميليارد دلار و سهم 82/4 درصدي از مجموع واردات پنج فصل عمده واردات در سال 1390 هستند.
از 10 قلم كالاي عمده وارداتي سال قبل 6 قلم مربوط به اقلام كشاورزي و دامي از قرار: برنج، دانه ذرت دامي، كنجاله و آخال از دانه سويا، قند و شكر، قطعات گوشت و روغن خام سويابوده اند كه اين اقلام سر جمع 7/8 درصد از مجموع صادرات را به خود اختصاص دادند.
برنج سال 1389 پنجمين كالاي عمده وارداتي كشور بود كه در سال 1390 رتبه اين محصول در بين اقلام وارداتي به دومين كالا رسيده و واردات آن 83/36 درصد نسبت به سال 89 رشد داشته است. واردات دانه ذرت دامي با رشد 7/18 درصدي روبرو بوده قند وش كر كه در سال 1389 در رتبه 10 قرار داشتند، سال 1390 با دو پله صعود به رتبه هشتم واردات كشور رشيده و واردات آن بيش از 7 درصد نسبت به سال 1389 رشد داشته است. همچنين روغن خام سويا نيز ديگر مصحوليست كه با رتبه دهم، در بين ده قلم عمده واردات امسال قرار گرفته اين در حاليست كه سال 89، اين محصول يازدهمين محصول وارداتي به كشور بوده و واردات آن امسال نسبت به سال قبل 45/7 درصد رشد داشته است.
واردات محصولات تخت و گرم نورد شده از آهن يا فولاد نيز با رشد 4/10 درصدي در سال 1390 مواجه بوده، همچنين واردات دارو نيز رشد 6/4 درصدي داشته است.
در سال 1390 همچنين شاهد كاهش 9/18 درصدي واردات شمش از آهن و فولاد، كاهش 14 درصدي واردات قطعات منفصله جهت ساخت خودروي سواري كاهش 4/11 درصدي واردات كنجاله و آخال از دانه سويا و 5/8 درصدي واردات گوشت منجمد به كشور بوده ايم.
تجارت خارجی کشور(واردات-صادرات-تراز تجاری) در سال 90 به تفکیک ماه (برای دیدن در ابعاد واقعی روی تصویر کلیک کنید)
سقوط پسته و صعود زيور آلات!
اولين محصول عمده صادراتي كشور در سال گذشته پروپان مايع شده بوده، صادرات پروپان مايع شده به ارزش 06/2 ميليارد دلار و سهم 12/6 درصدي از مجموع صادرات 23/45 درصد نسبت به سال 89 رشد داشته است. دومين محصول عمده صادراتي كشور در سال 90 گازهاي نفتي و هيدوكربورهاي گازي شكل مايع شده بودهند كه به ارزش 2 ميليارد دلار سهمي برابر88/5 درد از مجموع صادرات كشور را به خود اختصاص دادند و نسبت به سال گذشته صادرات آن 24/150 درصد رشد داشته است.
ماتانول سومين محصول عمده صادراتي كشور در مدت ياد شده است كه با افزايش 12/30 درصدي نسبت به سال قبل ارزش صادرات آن به 4/1 ميليارد دلار رسيده و سهمي نزديك به 4 درصدي از مجموع صادرات 1390 را به خود اختصاص داده است.
صادرات بوتان مايع شده كه در رده چهارمين محصول عمده صادراتي كشورمان قرار دارد، نسبت به سال 1389 33/63 درصد رشد داشته تا ارزش صادرات آن را به 3/1 ميليارد دلار برساند و به اين ترتيب 4 درصد از مجموع صادرات به اين محصول اختصاص يافته است.
ارزش صادرات پلي اتيلن گريد فيلم – پنجمين محصول عمده صادراتي كشورمان – در سال گذشته بالغ بر 3/1 ميليارد دلار بوده و سهم آن از مجموع صادرات برابر 8/3 درصد ثبت شده، صادرات اين محصول نسبت به سال 1389 كاهشي برابر 85/4 درصد داشته است.
ششمين محصول صادراتي كشورمان كود اوره است كه ارزش آن برابر يك ميليارد دلار و سهم آن از مجموع صادرات 3 درصد است، صادرات اين محصول در سال 1390 نسبت به سال 89 با رشد 11/142 درصدي مواجه بوده است.
صادرات پسته در سال 90 نسبت به سال 89 متاسفانه نزديك 14/3 درصد كاهش داشته و مجموع ارزش صادرات آن در سال قبل 797 ميليون دلار بوده كه سهمي نزديك به 36/2 درصدي را حكايت ميكند. گفتني آنكه سهم صادرات پسته از مجموع صادرات در سال 89 برابر 1/3 درصد بوده و در سال 89 پسته پنجمين محصول عمده صادراتي كشورمان به شمار مي رفت كه امسال جايگاه آن به هفتمين محصول سقوط كرده است!
قير نفت هشتمين محصول عمده صادراتي است كه با رشدي 76/3 درصدي ارزش صادرات آن به 748 ميليون دلار رسيده است، نهمين كالاي عمده صادراتي كشورمان سنگ آهن و كنستانتره هاي آن است كه با كاهش 86/30 درصدي ارزش صادرات آن به 725 ميليون دلار رسيده، درباره اين محصول نيز بايد گفت در سال 89 سومين محصول عمده صادراتي كشورمان بوده كه سهم آن از مجموع صادرات نزديك به 4 درصد ثبت شده است، اين در حاليست كه رتبه آن امسال به 9 و سهم آن از مجموع صادرات به 15/2 درصد كاهش يافته است.
سر انجام زيور آلات و جواهرات از فلزات گرانبها دهمين محصول عمده صادراتي كشورمان در سال 90 هستند. اين مصحولات در سال 89 رتبه 27 را در بين مصحولات صادراتي كشور داشتند كه ارزش صادرات آنها با رشدي 8/275 درصدي به 667 ميليون دلار رسيده و سهمي تقريبا دو درصدي را از مجموع صادرات كشور به خود اختصاص دادند. سهم دو درصدي اين محصولات از صادرات ايران در سال 90 در حاليست كه در سال 89 مجموع سهم اين اقلام از صادرات نزديك به 67/0 درصد بوده است.
سهم اقلام شبه نفتی در صادرات غیر نفتی سال 89 و90
تغییرات سهم اقلام شبه نفتی از مجموع صادرات غیر نفتی در سال 89 و 90(برای دیدن در ابعاد واقعی روی تصویر کلیک کنید)
سهم فرش بازهم از صادرات کمتر شد
فصل 57 از مجموع فصول گمرک که به صادرات فرش اختصاص دارد نشانه های خوبی را در سال 90 به ما ارایه نمیدهد. صادرات فرش در سال 1389 برابر 53363 تن به ارزش 869795501 دلار ثبت شده است و سهم این محصول ایرانی از مجموع صادرات کشورمان سال گذشته 10/0 (0ممیز10) درصد بوده است. امسال وزن صادرات این فصل از صادرات به 51624 تن و ارزش صادرات آن به 897477572 دلار رسیده است، سهم این محصول از مجموع صادرات کشورمان در سال قبل 08/0(0ممیز08) درصد بوده است که نشان دهنده کاهش سهم فرش از مجموع صادرات در سال 1390 است.
تثبيت تركيب مقاصد صادرات
چين، عراق، امارات متحده عربي، هندوستان و افغانستان پنج مقصد اول صادرات كشور هستند كه ترتيب آنها نسبت به سال 1389 هيچ تغييري نداشته است. ارزش صادرات به اين پنج كشور به ترتيب: 6/5، 1/5، 5/4، 7/2،2/2 ميليارد دلار، ارزش صادرات به ساير كشورهاي جهان نيز برابر 53/13 ميليارد دلار بوده است. بر اين اساس رشد صادرات به اين پنج كشور در سال قبل به ترتيب: 66/23، 49/13، 37/35، 07/51، 09/58 درصد بوده است. چين 73/16 درصد، عراق 25/15 درصد، امارات 37/13 درصد، هند 15/8 درصد و افغانستان 45/6 درصد از كل صادرات ايران را در سال قبل به خود اختصاص دادند و ساير كشورهاي جهان روي هم رفته نزديك به 40 درصد از صادرات ايران را به خود اختصاص دادند.
سقوط آلمان و صعود كره
امارات متحده عربي، چين، كره جنوبي، آلمان و تركيه پنج كشور اصلي مبدا واردات كشور در سال 90 به شمار مي روند كه به ترتيب 7/19، 4/7، 7/4،4/3،3/3 ميليارد دلار از اين كشورها كالا وارد كرده ايم. در اين بين واردات از امارات به ميزان نزديك به 7 درصد، از آلمان نزديك به 5/24 درصد و از تركيه نزديك به 17 درصد كاهش داشته است و در مقابل واردات از چين نزديك به 4/27 درصد، از كره 2/30 درصد رشد داشته است.
امارات متحده 9/31 درصد، چين 97/11 درصد، كره جنوبي 68/7 درصد، آلمان 6/5 درصد و تركيه 36/5 درصد از مجموع بازار واردات ايران را به خود اختصاص دادند ساير كشورهاي جهان روي هم رفته تنها 48/37 درصد از بازار ايران در سال 90 سهم داشته اند.
رشد 476 درصدي واردات از گمرك اصفهان
گمركات شهيد رجايي، بندر امام خميني، معاونت واردات و ترانزيت تهران، حوزه تجاري فرودگاه امام خميني، بندر انزلي، منطقه ويژه بوشهر 1، خرمشهر، اصفهان، قزوين و امير آباد ده گمرك عمده واردات در سال 90 هستند كه ارزش واردات از آنها روي هم رفته برابر 22/85 درصد بوده، در اين بين واردات از طريق گمركات بندر امام خميني 08/13 درصد، حوزه تجاري فرودگاه امام خميني 26/34 درصد و بندر انزلي 51/4 درصد كاهش داشته و واردات از طريق گرمكات شهيد رجايي 35/6 درصد، معاونت واردات و ترانزيت تهران 1/31 درصد، منطقه ويژه بوشهر 1 برابر 67/38 درصد، خرمشهر 16/2 درصد، اصفهان 87/475 درصد، قزوين 57/62 درصد و امير آباد 55/59 درصد رشد داشته است. همچنانكه كه گفته شد، رشد476 درصدي واردات از طريق گمرك اصفهان در اين بين بسيار قبال توجه است، اين گمرك در سال 89 شانزدهمين گمرك عمدع واردات كشور بوده كه با اين رشد در سال 90 به هشتمين گمرك كشور بدل شده است.
رشد 89 درصدي واردات سيگار
در سال 1390 هفت هزار تن سيگار به ارزش 109 ميليون دلار به كشور به صورت قانوني وارد شده اين رقم سال 89 برابر 4 هزار تن به ارزش 57 ميليون دلار بوده كه نشان دهنده رشد 85/88 درصدي در ارزش و 87/81 درصدي در وزن واردات سيگار به كشور است، گفتني آنكه اين آمار مربوط به واردات قانوني است و واردات قاچاق در اين آمار در نظر گرفته نشده است. از آنجا كه قاچاق سيگار سهم عمده اي در بازار داخلي دارد، اين آمار نميتواند معيار مناسبي براي مصرف اين كالا در كشور باشد.
حال صادرات با شعار خوب نمیشود
در حالی که بعضا اظهار نظرهای شعاری و گاه برآمده از برخی سوتفاهمات آماری(!) شنیده میشود، اما باید توجه داشت صادرات رشد آنچنانی نداشته، به بیانی صادرات میعانات گازی یا مصحولات پتروشیمی(که اغلب دارای ارزش افزوده چندانی نیستند) نمیتواند معیار منتاسبی برای سنجش صادرات غیر نفتی کشورمان باشد.
گاه اظهار نظرهایی در خصوص صادرات برخی اقلام شنیده میشود, برای مثال صادرات فولاد, در حالی که واردات فولاد یکی از اقلام عمده وارداتی کشورمان بوده و هست, بعضا پز صادرات فولاد در اظهارات برخی مسئولان شنیده میشود که در واقع اصولا منطقی نیست! از دیگر سو تداوم حضور اقلامی نظیر غلات و گوشت در بین اقلام عمده وارداتی زنگ خطری برای کشور به شمار می رود, بی شک وابسته شدن بازار داخلی کشور به چنین محصولاتی که جزو کالاهای ضروری به شمار می روند, در شرایط ویژه می تواند کشور را به شدت آسیب پذیر کند.
حال آنکه وجود کالاهای ضروری که در بالا نیز اشاره شد, در بین اقلام وارداتی با تغییرات قیمت ارز یا مشکل تراشی ها در تجارت خارجی کشورمان توسط دولت های خارجی میتواند بازار داخلی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد, این اقلام در ردیف کالاهای لوکس نیستند و همگی در سبد محاسبه نرخ تورم بانک مرکزی دارای ضرایب اهمیت بالا هستند, تغییرات قیمت این اقلام که منطقا با تغییرات قیمت دلار یا راه های بازرگانی رخ میدهد میتواند بازار داخلی را در حد بالایی متاثر سازد.
فرش قرمز برای کالاهای خارجی پهن کردن، اگرچه ظاهرا در کوتاه مدت میتواند بازار داخلی را کنترل کند، اما در دراز مدت چنانکه در شش سال گذشته شاهد آن بودیم، تولید داخل را به شدت ضعیف و بی انگیزه میسازد، کشاورزان و تولید کنندگان با وجود سود بالا و دردسر کم حضور در بازارهای کاذب نظیر سکه، دلار و ارز و دریافت وام های بانکی کم بهره تحت عناوین مختلف دیگر تمایل چندانی به تولید ندارند، تولید زمانی که قیمت حامل های انرژی به شدت تغییر کرده، یارانه های بخش های تولیدی واریز نشده دیگر اصولا به صرفه نیست و به جای تولید سفته بازی در بازار های کاذب سود آور هستند.
در چنین شرایطی تولید از رونق افتاده و واردات سکه میشود، این واردات در سال های 87 و 88 و حتی 89 موضوع زیاد مهمی به نظر دولتمردان نمی آمد، هر چند در آن زمان نیز منتقدان بسیاری در حد توان خود هشدار دادند، اما آسیب این وردات گسترده در تغییرات قیمت سال 90 مشاهده شد. هنوز هم آن آثار سو به پایان نرسیده، اقلامی که با دلار حاصل از انفجار ارزی در سه ماهه چهارم سال قبل ثبت شدند، تازه از فروردین امسال به بازار وارد خواهند شد…
—————–
این مطلب در سایت عصر ایران منتشر شد
