Amirhadi Anvari

وضعیت تجارت خارجی ایران در 11ماهه سال 2012 و 9ماهه اول سال 1391 منتشر شد. این گزارش از جهات بسیاری حایز توجه است، از یک سو شاهد رشد 12 هزار و 446 درصدی واردات گندم در 9 ماهه نخست سال‌جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل هستیم و از دیگر سو، صادرات شبه‌نفتی که در سال‌های قبل، اصلی‌ترین دلیل بالا رفتن تراز تجاری و آمار صادرات بود، به طرز محسوسی کاهش یافته است.

از عراق هم خبر می‌رسد که وزارت بازرگانی این کشور قصد دارد واردات خودرو از ایران را متوقف کند؛ حذف عراق از مقاصد صادرات خودرو ایران، یعنی تنها 600 دستگاه در ته کیسه خودرو صادراتی ایران باقی خواهد ‌ماند.

بنا براین گزارش که توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران منتشر شده است، تراز تجاری منفی کشور در 11ماهه نخست سال 2012 میلادی برابر 21 میلیارد و 619میلیون دلار بوده که نتیجه 52 میلیارد و 704 میلیون دلار واردات در مقابل 31 میلیارد و 85 میلیون دلار صادرات است.

صادرات ایران در 11 ماهه سال 2012 برابر 62 میلیون و 526 هزار تن به ارزش 31 میلیارد و 85 میلیون دلار بوده و در مقابل واردات کشور در همین زمان برابر 38 میلیون و 519 هزار تن به ارزش 52 میلیارد و 704 میلیون دلار بوده است.

صادرات در این مدت از نظر ارزش 36/8 (8ممیز36) درصد و از نظر وزن 54/7 (7ممیز54) درصد رشد داشته است و در مقابل، واردات از نظر وزن 20/10(10 ممیز20) درصد رشد و از نظر ارزش 05/6 (6ممیز05) درصد کاهش داشته که نشان‌دهنده کم‌ارزش شدن اقلام وارداتی است.

مجموعا از بین 193 کشوری که ایران با آنها در 11ماهه سال 2012 مبادلات تجاری داشته است، تراز بازرگانی با 97 کشور مثبت و با 96 کشور منفی بوده است. کشورهایی که ایران در سال 2012 به آنها بیش از واردات کالا صادر کرده است، عبارتند از: عراق، افغانستان، هند، ترکمنستان و پاکستان.

تراز تجاری مثبت ما (حاصل تفریغ صادرات از واردات به هر کشور) با این کشورها به ترتیب از این قرار است: عراق پنج میلیارد و 681 میلیون دلار، افغانستان دو میلیارد و 565 میلیون دلار، هند یک میلیارد و 14 میلیون دلار، ترکمنستان 504 میلیون دلار و پاکستان 479 میلیون دلار.

مجموع تراز مثبت ما با این پنج کشور برابر 10 میلیارد و 243 میلیون دلار است که سهم 25/76 (76ممیز25) درصدی از کل تراز تجاری مثبت کشورمان را به خود اختصاص داده و 92 کشور دیگری که تراز تجاری‌مان با آنها مثبت بوده و اغلب از کشورهای گمنام هستند، سر جمع 75/23(23ممیز75)درصد از تراز تجاری مثبت ایران را به خود اختصاص دادند.

به عبارتی درحالی که تراز تجاری ما با این پنج کشور ارزشی بالغ بر 10 میلیارد دلار دارد، با 92 کشور دیگر تنها چیزی حدود سه میلیارد تراز تجاری مثبت داریم که خود حاکی از عدم توزیع گسترده مبادلات تجاری ما با جهان است، به طوری که برای مثال اگر دو کشور از این پنج کشور تجارت خارجی خود را با ما به حالت تعلیق درآورند، دیگر از این تراز تجاری مثبت هم خبری نیست!

تنها سه کشور اولی که تراز تجاری ایران با آنها منفی است (واردات از آنها بیش از صادرات به آنهاست) با مجموع تراز تجاری مثبت ما با کل 97 کشور جهان برابری می‌کند!

پنج کشور اولی که تراز منفی تجاری 35 میلیارد و 37میلیون دلاری کشورمان در سال 2012 را رقم زدند به ترتیب عبارتند از: امارات متحده عربی با هفت میلیارد و 796 میلیون دلار، کره جنوبی با سه میلیارد و 88 میلیون دلار، ترکیه با دو میلیارد و 848 میلیون دلار، سوییس با دو میلیارد و 840 میلیون دلار و چین با دو میلیارد و 667 میلیون دلار، این پنج کشور روی هم تراز تجاری منفی 19 میلیارد و 239 میلیون دلاری را برای اقتصاد کشورمان در سال 2012 رقم زدند که چیزی حدود 9/45 (45ممیز9) درصد از کل تراز تجاری منفی ایران را به خود اختصاص داده است.

سایر کشورهایی هم که واردات از آنها بیش از صادرات به آنها بوده روی هم رفته 1/45 (45ممیز1)درصد از این زیان تجاری ایران را از آن خود کردند.

برای دیدن جداول در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

واردات خام

اقلام عمده وارداتی در 11 ماهه نخست سال میلادی 2012 اخبار خوبی را حکایت نمی‌کنند، شاید واردات اقلامی با تکنولوژی بالا توجیه مناسبی برای خروج ارز از کشور باشد، اما سه قلم عمده وارداتی در 11 ماهه نخست 2012 حکایت از موضوع دیگری دارد.

در این مدت ما سه میلیون و 201 هزار تن آهن و فولاد به ارزش دو میلیارد و 227 میلیون دلار به کشور وارد کردیم، که از نظر ارزش 22/4 (4ممیز22) درصد و از نظر وزن 31/8 (8ممیز31)درصد از کل واردات را به خود اختصاص داده است.

آهن و فولاد وارداتی به ایران ـ به دلایل نامعلوم ـ به شدت ‌گران شده است. یک ضرب و تقسیم ساده نشان می‌دهد هر تن فولاد و آهن در 11 ماهه نخست سال 2011 (3 میلیون و 969 هزار تن به ارزش دو میلیارد و 671 میلیون دلار) چیزی برابر 673 دلار بوده است، این در حالی است که میانگین قیمت هر تن آهن و فولاد وارداتی به کشور در 11 ماهه نخست سال 2012 برابر 696 دلار بوده، که حاکی از رشد 4/3 (3ممیز4)درصدی قیمت مهم‌ترین کالای وارداتی به کشور است.

دومین کالای عمده وارداتی به کشور در 11 ماهه نخست سال 2012 میلادی گندم بوده، در این مدت چهارمیلیون و 688 هزار تن گندم به ارزش یک میلیارد و 693 میلیون دلار به کشور وارد شده است. اگر در تقویم شمسی این واردات را نگاه کنیم، یعنی واردات گندم در 11 ماهه نخست امسال چیزی نزدیک به 12 هزار و 446 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل (فروردین تا آذر 1390) رشد داشته است.

رشد 16 هزار درصدی سهم گندم

سهم گندم از کل واردات در 11 ماهه نخست سال 2011 از نظر ارزش 02/0(0ممیز02)درصد بوده، این در حالی است که در 11 ماهه سال2012 این سهم به 21/3 (3ممیز21)درصد رسیده، همچنین سهم گندم از نظر وزن از کل واردات در 11 ماهه نخست سال 2011 برابر 11/0 (0ممیز11) درصد بوده که این سهم در 11 ماهه نخست سال 2012 به 17/12 (12ممیز17)درصد رسیده است. به عبارتی سهم واردات گندم در 11 ماهه نخست سال 2012 از ارزش کل واردات کشور نزدیک 16 هزار درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. دانه ذرت دامی سومین قلم عمده وارداتی به کشورمان است.

این محصول به میزان چهار میلیون و 284 هزار تن و به ارزش یک میلیارد و 558 میلیون دلار در 11 ماهه نخست سال 2012 به کشور وارد شده که سهمی نزدیک به 96/2(2ممیز96)درصد از مجموع ارزش کل واردات و 12/11 (11ممیز12)درصد از وزن کل واردات به کشور را به خود اختصاص داده است. واردات این محصول نسبت به مدت مشابه سال قبل از نظر وزن 69/28 (28ممیز69) درصد و از نظر ارزش 76/33 (33ممیز76)درصد رشد داشته است. نزدیک به 23 درصد از واردات به کشورمان در 11 ماهه نخست سال 2012 میلادی به کشور امارات متحده عربی اختصاص داشته است.

در این مدت ما هشت میلیون و 261 تن کالا به ارزش 11 میلیارد و 997 میلیون دلار از این کشور عربی همسایه واردات داشته‌ایم. پس از امارات چین قرار دارد که سهمی 14 درصدی از بازار واردات به ایران را به خود اختصاص داده است، واردات سه میلیون و 172 تنی به ارزش هفت میلیارد و 460 میلیون دلار از چین، کارنامه مبادلات تجاری ما با چین در این مدت است. کره جنوبی سومین شریک در بازار ایران است، در 11 ماهه نخست سال 2012 از این کشور مجموعا دو میلیون و 389 هزار تن کالا به ارزش چهار میلیارد و 451 میلیون دلار وارد کردیم.

ترکیه با واردات چهارمیلیارد و 267 میلیون دلاری و سهم هشت درصدی، سوییس با واردات دو میلیارد و 860 میلیون دلاری و سهم پنج درصدی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. نکته آنکه سهم امارات از بازار واردات ایران در 11 ماهه نخست سال 2011 بیش از 32 درصد بوده که حالا به نزدیک 23 درصد رسیده است و در مقابل سهم چین از نزدیک 11 درصد، به 14 درصد رسیده است، همچنین سهم کره جنوبی نیز از هفت درصد به هشت درصد ارتقا یافته و ترکیه و سوییس نیز سهم خود را به ترتیب ازپنج و چهار درصد به هشت و پنج درصد افزایش دادند.

برای دیدن جداول در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

عراق، همه تخم‌مرغ‌ها در یک سبد

در 9 ماهه نخست سال 1391 مجموعا 44 هزار و 82 دستگاه خودرو سواری به ارزش 252 میلیون و 394هزار دلار به کشور عراق صادر شده است. این یعنی نزدیک به 99 درصد از مجموع صادرات خودرو سواری ایران به جهان (در 9 ماهه نخست سال 1391 مجموعا از ایران 44 هزار و 682 دستگاه خودرو به ارزش 256 میلیون و 848 هزار دلار به جهان صادر شده است) به این کشور همسایه انجام شده است.

از دیگر سو در 9ماهه نخست سال 1391 مجموع ارزش صادرات ما به عراق برابر چهارمیلیارد و 595 میلیون دلار بوده است. یعنی چیزی نزدیک به 4/5 (5ممیز4)از کل صادرات ما به عراق در این مدت همین خودروها بوده که اتفاقا صادرات آن با حرف و حدیث‌های زیادی در ایران هم همراه بوده است.

حال روز گذشته سایت اینترنتی وزارت بازرگانی عراق اعلام کرد این وزارتخانه قصد دارد واردات خودروهای ایرانی به عراق را متوقف کند! عدنان الشریفی مدیرکل شرکت بازرگانی خودرو وابسته به وزارت بازرگانی عراق در بیانیه‌ای اعلام کرد: این شرکت واردات خودروهای ایرانی پراید، سمند و غیره را متوقف کرده است.

در سال آینده میلادی (2013) انواع محصولات خودروسازان جهانی و معروف از جمله نیسان وارد خواهد شد. الشریفی افزود: دولت عراق، خودروهایی وارد خواهد کرد که با شرایط عراق همسان باشند. از جمله اینکه این خودروها باید دارای موتورهایی باشند که با سوخت مصرفی در عراق، سازگار باشند.

وی ادامه داد: خودروسازان کره‌ای و ژاپنی 97 درصد از درخواست‌ها و ملاحظات فنی مورد نظر وزارت بازرگانی عراق در زمینه تولید خودروها و صادرات آنها به عراق را برآورده کرده‌اند.

خودروهای ساخت شرکت‌های ایرانی از جمله پراید، سمند، پژو و روآ از سال 2008 تاکنون از طریق وزارت بازرگانی عراق وارد این کشور می‌شوند. اگر عراق از سبد مقاصد صادرات خودرو ایران حذف شود، اتفاق مهمی خواهد افتاد، یعنی صادرات خودرو ایرانی که در 5،4 سال قبل با سر و صدا و تبلیغات گسترده همراه بود، ناگهان سقوط خواهد کرد.

پیش از عراق نیز سوریه که جزو مقاصد اصلی صادرات خودرو ایرانی بود از این سبد حذف شده بود. حال اگر سهم عراق را از این صادرات حذف کنیم، صادرات ایران در 9ماهه نخست سال 1391 چیزی نزدیک به 600 دستگاه خواهد بود که به شوخی شبیه است!

برای دیدن جداول در ابعاد واقعی روی آنها کلیک کنید

صادرات شبه‌نفتی چاقوی دولبه

شانزدهم اسفند سال قبل، در صفحه پنج‌ همین روزنامه گزارشی تحت عنوان «کفه سنگین شبه‌نفتی‌ها؛ سهم 57 درصدی از صادرات» منتشر شد.(اینجا ببینید ) در آن گزارش با اشاره به سهم 57 درصدی صادرات اقلام شبه‌نفتی از کل صادرات و حذف مثلث معروف صادراتی ایران و گرفتن جای آن با اقلام شبه‌نفتی برای بالا بردن آمار صادرات نتیجه‌گیری شده بود که اگر بنا بر دلایلی این اقلام از سبد صادراتی کشور حذف شوند، صادرات دیگر معنایی نخواهد داشت.

حال با انتشار آمار تجارت خارجی ایران در 9ماهه نخست سال‌جاری، نتایج جالبی مشاهده می‌شود. صادرات میعانات گازی که در 9ماهه سال قبل سهم نزدیک به 25 درصدی را از کل صادرات«غیر نفتی» ایران را به خود اختصاص داده بودند، با کاهش 62/5 (5ممیز62) درصدی مواجه شده است. صادرات محصولات پتروشیمی که سال قبل بیش از 35 درصد از کل صادرات ایران سهم داشت، کاهش 12/31 (31ممیز12)درصدی داشته است نتیجه این کاهش‌ها نیز کاهش قابل توجه صادرات ایران در 9ماهه سال‌جاری نسبت به زمان مشابه سال قبل است.

به نظر می‌رسد با تغییرات قیمت ارز‌ها که به طور مستقیم روی مبادلات تجاری کشور اثر‌گذار هستند از یک سو و ترکیب اقلام واردات کشور که اکثر آن را اقلام کشاورزی، خوراکی و خام تشکیل می‌دهند، اینک بیش از هر زمان دیگر، آسیب آمارها و اقدامات شعارگونه مثل صادرات خودرو و مخلوط کردن صادرات شبه‌نفتی با صادرات غیرنفتی برای بالا بردن آمار صادرات پدیدار شده است.

————–

این گزارش در روزنامه شرق، مورخ 13 دیماه 1391 شماره 1639، صفحه 4 منتشر شد