صنعت خودروی ایران در 9 ماهه نخست امسال “نصف” شد

این دیگر شکر نیست، درباره برنج هم حرف نمیزنیم! به این اعداد نگاه کنید: 140/259/1 به 518/676 رسیده است. هر کدام از این ارقام با زندگی، معیشت و آینده صدها، شاید هزاران نفر ارتباط دارد. پر بیراه هم نیست، ما درباره صنعتی حرف می زنیم که 10 درصد جمعیت فعال کشور را با خود درگیر کرده است.

همین خودروهای تهران، که احتمالا در آلودگی این روزهای پایتخت، شما هم غر غر راننده تاکسی ها را درباره تولید زیادشان شنیده اید، برای نزدیک به 2 میلیون و 400هزار نفر از جمعیت 24 میلیونی جمعیت فعال کشورمان شغل ایجاد کرده است.

ما درباره صنعتی حرف میزنیم که در یک دهه اخیر، توانسته بود نام ایران را جزو 20 کشور اول جهان بگنجاند، البته اینبار نه از آخر، بلکه از اول!

خودروسازی ایران که طبق آمار او آی سی ای، در 10 سال گذشته هر سال به طور میانگین بیش از 16 درصد رشد داشته، حالا با کاهشی نزدیک به 50 درصدی مواجه شده است و این یعنی بازگشت به جایی که 8 سال قبل بودیم.

ایرانخودرو، سایپا، پارس خودرو … همگی حالشان بد است، این وسط فقط حال مدیران خودروی چینی خیلی خوب است. آمارها که این را می گویند. هرچقدر کاردستی خطوط خلوت تولید ایرانخودرو و سایپا با کاهش های 40 و 50 درصدی روبرو شده، از سال 1388 به این سو، مدیران خودرو که مونتاژ خودروهای چینی با برند “ام وی ام” را در ایران به عهده دارد، هر سال (بعد از 1388) تولید خود را دوبرابر کرده است.

این گزارشی است از وضعیت صنعت خودروی کشورمان ایران در نه ماهه سال 1391، همان صنعتی که معاون اول رئیس جمهور می گفت اگر یک اخم کند، پژوی فرانسه را ورشکست خواهد کرد. از پژوی فرانسه که خبری در دست نیست، اما ابادی و ویرانی کارخانه ای در فرانسه، چیزی از وضعیت تولید خطوط داخلی ما کم نمی کند!

نگاهي به آمار توليد مديران خودرو نماینده برند چینی  “ام وی ام” در ايران و روند صعودي آن قابل توجه است. در شرايطي كه ساير برندها آرام آرام از بازار خودروي ايران كنار مي كشند، اين برند طي سال‌هاي گذشته و دقيقا همزمان با خروج و كاهش سهم برند هاي اروپايي از بازار ايران، سهم خود را افزايش داده است. در نه ماهه نخست سال های 1388، 1389، 1390 و 1391، مدیران خودرو به ترتیب سهمی بالغ بر: 25/0(0ممیز25)، 48/0(0ممیز48)، 36/1(1ممیز46) و 77/5(5ممیز77) درصد از کل تولید سواری کشور را به خود اختصاص داده است.

51 درصد پایین تر

بر اساس آمارهاي منتشر شده از سوی دفتر صنایع ماشین سازی و نیرومحرکه وزارت صنعت، معدن و تجارت، در آذرماه سال جاري مجموعا 72 هزار و 845 دستگاه خودرو توليد شده است كه در مقايسه با آذرماه سال قبل (توليد 148 هزار و 723 دستگاه در اذرماه سال 1390) شاهد كاهش 51 درصدي توليد كل خودروي كشور هستيم. همچنين از ابتداي امسال تا پايان آذرماه مجموعا 676 هزار و 518 دستگاه خودرو در كشور توليد شده است، ميزان توليد خودرو در نه ماهه سال قبل  يك ميليون و 259 هزار و 140 دستگاه بود كه نشان دهنده كاهش 3/46(46مميز3) درصدي توليد خودرو در نه ماهه سال جاري نسبت به مدت مشابه سال قبل است.

در آذرماه امسال مجموعا 60 هزار و 869 دستگاه خودروي سواري با كاهش 5/52(52مميز5) درصدي نسبت به اذر سال قبل و 11 هزار و 72 دستگاه وانت با كاهش 9/32(32مميز9) درصدي نسبت به سال قبل توليد شده است.

توليد ميني بوس و ميدل باس در آذرماه 4/98(98 مميز4) درصد، توليد اتوبوس 72 درصد و توليد كاميون و كشنده 3/75(75مميز3) درصد در آذرماه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل كاهش نشان مي دهد. همچنين در همين مدت توليد ون كاهش 100 درصدي داشته است.

از ابتداي امسال تا پايان آذرماه مجموعا 79 هزار و 951 دستگاه وانت، 142 دستگاه ميني بوس و ميدل باس، 732 دستگاه اتوبوس و 13 هزار و 753 دستگاه انواع كاميون و كشنده در كشور توليد شده است، توليد اين محصولات به ترتيب 7/42(42مميز7) درصد، 95 درصد، 4/63(63مميز4) درصد و 7/46(46مميز7) درصد نسبت به نه ماهه سال قبل كاهش داشته است.

برای دیدن جداول در ابعاد بزرگتر روی آنها کلیک کنید

مرگ تدریجی یک صنعت

مجموع توليد كارخانجات ايران خودرو در آذرماه سال جاري برابر 31 هزار و 395 دستگاه بوده است، اين كارخانه سال گذشته در آذرماه توليدي بالغ بر 56 هزار و 331 دستگاه خودرو داشته است، يعني توليد اين كارخانه در آذرماه نزديك به 44 درصد كاهش داشته است. گفتنيست ايرانخودرو در نه ماهه اول امسال جمعا 265 هزار و 268 دستگاه خودرو توليد كرده كه نسبت به مدت مشابه سال قبل كاهش 45 درصدي را نشان مي دهد.

سايپا ديگر خودرو خودروساز مطرح كشور در آذرماه جمعا 16 هزار و 42 دستگاه توليد داشته است، اين خودروساز در آذرماه سال 1390 توليدي برابر 25 هزار و 660 دستگاه داشته است كه نشان دهنده كاهش 4/58( 58مميز4) درصدي توليدي مجموع كارخانجات سايپا در آذرماه امسال نسبت به سال قبل است.

همچنين مجموع توليد اين كارخانه از ابتداي امسال تا آذرماه برابر 157 هزار و 280 دستگاه است، سايپا در نه ماهه سال قبل 331 هزار و 234 دستگاه توليد داشته، كه اين حاكي از كاهش 5/52(52 مميز5) درصدي توليد سايپا در نه ماهه اول امسال نسبت به سال قبل است.

پارس خودرو نيز كاهش 6/67(67مميز6) درصدي در آذرماه امسال نسبت به زمان مشابه سال قبل و 52 درصدي در نه ماهه اول امسال نسبت به زمان مشابه سال قبل داشته است.

اين خودرو ساز كه برندهاي نسبتا گران قيمت توليد داخل را عرضه مي كند در آذرماه امسال جمعا 9 هزار و 451 دستگاه توليد داشته است اين در حاليست كه  توليد اين كارخانه در آذرماه سال قبل برابر 29 هزار و 203 دستگاه بوده است، همچنين در نه ماهه سال قبل 247 هزار و 268 دستگاه مجموع توليد پارس خودرو بوده، اين تيراژ در نه ماهه نخست سال جاري به 118 هزار و 777 دستگاه تقليل يافته است.

گروه بهمن عرضه كننده انواع خودروي مزدا در كشور در آذرماه امسال تنها 139 دستگاه خودرو توليد كرده و از ابتداي امسال تا پايان آذر نيز هزار و 176 دستگاه توليد داشته است كه نشان از كاهش 62 درصدي توليد در آذرماه و 9/78(78مميز9) درصدي توليد در نه ماهه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل است.

خودروسازان راين در آذرماه تنها 81 دستگاه توليد داشته كه نسبت به مدت مشابه سال قبل كاهش 1/71(71مميز1) درصدي را نشان ميدهد و در نه ماهه نخست امسال تنها 962 دستگاه توليد داشته است كه حاكي از كاهش 3/49(49مميز3) درصدي توليد اين كارخانه در نه ماهه نخست امسال نسبت به  سال 1390 است.

توليد خودروسازان: بم، صنعت پارس، زاگرس خودرو، سناباد خودرو، كرمان موتور و مرتب در سال جاري به صفر رسيده است.

برای دیدن جداول در ابعاد بزرگتر روی آنها کلیک کنید

مديران چيني ناجي سقوط

مديران خودرو عرضه كننده انواع خودروهاي چيني تحت برند “ام وي ام” و “چري” تنها برندي است كه از ابتداي امسال تا كنون توانسته تيراژ توليد خود را حفظ كند.

در شرايطي كه وضعيت ساير خودروسازان زياد مناسب به نظر نمي‌رسد، اين خودرو ساز در آذرماه امسال 3 هزار و 761 دستگاه خودرو مونتاژ و عرضه كرده است كه نسبت به توليد 2 هزار و 546 دستگاهي سال 1390 اين خودرو ساز توليد خود را بالغ بر 7/47(47مميز7) درصد رشد داده است.

مديران خودرو از ابتداي امسال تا پايان اذرماه جمعا 33 هزار و 581 دستگاه خودرو مونتاژ كرده است كه نسبت به توليد 14 هزار و 799 دستگاهي در نه ماهه نخست سال 1390 نشان دهنده رشد 9/126(126مميز9) درصدي است.

نگاهي به آمار توليد مديران خودرو در ايران و روند صعودي آن قابل توجه است. در شرايطي كه ساير برندها آرام آرام از بازار خودروي ايران كنار مي كشند، اين برند طي سال‌هاي گذشته و دقيقا همزمان با خروج و كاهش سهم برند هاي اروپايي از بازار ايران، سهم خود را افزايش داده است.

در نه ماهه نخست سال های 1388، 1389، 1390 و 1391، مدیران خودرو به ترتیب سهمی بالغ بر: 25/0(0ممیز25)، 48/0(0ممیز48)، 36/1(1ممیز46) و 77/5(5ممیز77) درصد از کل تولید سواری کشور را به خود اختصاص داده است.

در نه ماهه نخست سال های 1389، 1390 و 1391، تولید این برند چینی در کشورمان به ترتیب نزدیک به 129، 205 و 127 درصد رشد داشته است، این در حالیست که میانگین رشد تولید خودرو سواری در همین زمان و در همین سال ها به ترتیب برابر 17، 9 و 46- بوده است.

به عبارتی در حالی که وضعیت سایر خودروسازان سال به سال بدتر شده، وضعیت مدیران خودرو با شدت بالایی بهتر شده است!

توليد مديران خودرو در آذرماه سال هاي 1388، 1389، 1390 به ترتيب عبارت است از: 417 دستگاه، هزار و 22 دستگاه و 2 هزار و 546 دستگاه، همچنين در نه ماهه نخست سال هاي 1388، 1389 و 1390 اين نماينده كشور چين در ايران به ترتيب توليدي بالغ بر: 2 هزار و 121 دستگاه، 4 هزار و 853 دستگاه و 14 هزار و 799 دستگاه داشته است.

برای دیدن جداول در ابعاد بزرگتر روی آنها کلیک کنید

كاهش 43 درصدي توليد وانت

در بخش انواع وانت در آذرماه امسال جمعا 7 هزار و 930 دستگاه ايران خودرو، 2 هزار و 244 دستگاه زامياد، 894 دستگاه گروه بهمن و 4 دستگاه پارس خودرو توليد داشته اند. توليد وانت اين خودروسازان در آذرماه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتيب: 4/0(0مميز4) درصد رشد، 65 درصد كاهش، 2/56(56مميز2) درصد كاهش و 97 درصد كاهش داشته است.

3 دستگاه توليد اكيا دويچ، يك دستگاه زامياد و يك دستگاه سايپا ديزل مجموع توليد 5 دستگاهي ميني بوس و ميدل باس در آذرماه امسال را تشكيل ميدهند كه نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود  4/98(98مميز4) درصد كاهش نشان مي‌دهد. از ابتداي امسال تا پايان آذرماه جمعا 142 دستگاه انواه ميني بوس و ميدل باس در كشور توليد شده كه در مقايسه با توليد 2 هزار و 827 دستگاهي نه ماهه نخست سال 1390 نشان دهنده كاهش 95 درصدي توليد كارخانجات كشور است.

توليد نه ماهه نخست امسال در بخش ميني بوس و ميدل باس را خودروسازان: گروه بهمن با 42 دستگاه، زامياد با 39 دستگاه، سايپا ديزل با يك دستگاه، اكيا دويچ با 52 دستگاه و ستاره نيك آريا با 8 دستگاه تشكيل دادند.

كل توليد اتوبوس در آذرماه امسال برابر 54 دستگاه است كه نسبت به مدت مشابه سال قبل 72 درصد كاهش نشان ميدهد، از ابتداي امسال تا پايان اذرماه نيز مجموعا 732 دستگاه اتوبوس توليد شده است، اين در حاليست كه در نه ماهه نخست سال قبل توليد اتوبوس در كشور برابر 2 هزار و 6 دستگاه بوده كه نشان دهنده كاهش 5/63(63مميز5) درصدي توليد اين خودرو است.

ستاره نيك آريا با 5 دستگاه، سپهر ديزل كاوه با با 17 دستگاه، اكيا دويچ با 116 دستگاه، ياوران خودرو شرق با 17 دستگاه، عقاب افشان با 280 دستگاه رانيران با 277 دستگاه و ايران خودرو ديزل با 20 دستگاه، مجموع توليد اتوبوس در نه ماهه نخست امسال را تشكيل دادند. گفتني آنكه توليد ايران خودرو ديزل در اين مدت 2/88(88مميز2) درصد كاهش داشته است.

اتوبوس و کشنده ها به سختی نفس می کشند

كل توليد كشنده و كاميونت در اذرماه امسال برابر 845 دستگاه است، اين در حاليست كه در آذرماه سال قبل توليد كاميونت و كشنده در كشور بالغ بر 3 هزار و 415 دستگاه بود، اين يعني كاهش 3/75(75مميز3) درصدي توليد اين محصول در آذرماه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، از ابتداي امسال تا پايان آذرماه نيز جمعا 13 هزار و 274 دستگاه كاميونت و كشنده در كشور توليد شده است كه نسبت به مدت مشابه سال قبل نزديك به 1/46(46مميز1) درصد كاهش داشته است.

توليد آذرماه كشنده و كاميونت كشور را رايان فن گستر ديزل با 28 دستگاه، گروه بهمن با 421 دستگاه، سايپا ديزل با 235 دستگاه، زامياد با يك دستگاه، ايران خودرو ديزل با 129 دستگاه و ارس خودرو ديزل با 31 دستگاه تشكيل مي دهند.

همچنين از ابتداي امسال تا پايان آذرماه نيز ارس خودرو ديزل هزار و 690 دستگاه، ايران خودرو ديزل دو هزار و 170 دستگاه، رخش خودرو ديزل 125 دستگاه، زامياد 466 سايپا ديزل 4 هزار و 169 دستگاه، كاريزان خودرو 586 دستگاه ، گروه بهمن 4 هزار و 36 دستگاه، آريا ديزل 32 دستگاه، فناوريهاي پيشرفته 8 دستگاه، رايان فن گستر ديزل 136 دستگاه و ماموت 335 دستگاه، كاميون و كشنده توليد كردند.

رشد حداکثری در اختیار سهم حداقلی

اگر بخواهیم سهم خودروسازان داخلی در تولید خودروی سواری را بررسی کنیم، آنگاه مجموعه کارخانجات ایران خودرو نزدیک به 46 درصد، سایپا بیش از 27 درصد، پارس خودرو بیش از 20 درصد، مدیران خودرو نزدیک به 6 درصد و سه خودرو ساز دیگر روی هم نزدیک به 1 درصد از مجموع خودروی سواری داخلی را در نه ماهه نخست سال چاری تولید کردند.

در این بین کارخانجات ایران خودرو سایپا و زیر مجموعه آن یعنی پارس خودرو که روی هم رفته بیش از 93 درصد تولید داخل را در انحصار خود دارند، با کاهش چشم گیر تولید مواجه بودند.

بالاترین رشد تولید که مربوط به برند چینی و نمایندگی آن در ایران یعنی مدیران خودرو است، کمترین سهم را از بازار مصرف داخل به خود اختصاص داده است.

برای دیدن جداول در ابعاد بزرگتر روی آنها کلیک کنید

سقوط، پس از یک دهه صعود

ماجرای غم انگیز آنجاست که صنعت خودروسازی ایران، جزو معدود صنایعی است که به هر تقدیر(حمایت ها و انحصار های دولتی و کمک های گمرک در حمایت از تولید داخل و…) در سال های گذشته هم سالانه با رشد قابل توجه و هم دارای سهم قابل توجه از تولید جهانی بوده است.

به طوری که در این موضوع، ایران لا اقل طی یک دهه گذشته به لحاظ کمی جزو عمده تولید کنندگان جهانی قرار گرفته بود. از سال 2002 تا سال 2012، به طور متوسط رشد سالانه تیراژ خودروی ایران بیش از 16 درصد بوده است، این در حالیست که میانگین رشد سالانه تولید در جهان بر اساس آمارهای بین المللی نزدیک به 4 درصد بوده است که حکایت از وضعیت خوب تولید ایران حداقل از نظر کمی دارد.

حتی در سال های 2008 و 2009 که تولید خودروی مجموع کشورهای جهان با کاهش قابل توجه مواجه شده بود، ایران همچنان به افزایش سالانه تولید خود ادامه داد، تا اینکه رشد سالانه تیراژ خودروی ایران در سال 2011 از نزدیک به 15 درصد در سال 2010 به نزدیک 3 درصدرسید!

هنوز  آمار مربوط به سال 2012 که به تازگی به پایان رسیده است توسط سازمان تولیدکنندگان وسایل نقلیه منتشر نشده است، اما با بررسی میانگین تولید ماهانه در سال 1390 و 1391 (که توسط وزارت صنایع ایران منتشر شده است) میتوان تخمین زد که تولید خودروی ایران در سال 2012 میلادی چیزی نزدیک به 846 هزار دستگاه خواهد بود.

این در مقایسه با تولید یک میلیون و 600 هزار دستگاهی ایران در سال 2011 میلادی، یعنی کاهش نزدیک به 51 درصدی تولید خودروی ایران در سال 2012، موضوعی که اگر بی سابقه نباشد، لااقل تاجایی که آمارها یاری میکنند کم سابقه است. این یعنی پرتاب شدن صنعت خودروی ایران به سال های 2004 و 2005، یعنی 7-8 سال قبل!

10 درصد جمعیت فعال کشور در زنجیره صنعت خودرو

صنعت خودرو سازی بخش های مهمی از صنایع دیگر را نیز تحت پوشش خود دارد. چنانکه بیش از 50 نوع صنعت مستقیم و بیش از 60 نوع صنعت غیر مستقیم با خودروسازی در ارتباط هستند.

در جهان بیش از 10 میلیون نفر به طور مستقیم در صنعت خودروسازی مشغول به کار هستند و بالغ بر 6 درصد اشتغال صنعتی در کشورهای جهان وابسته به این صنعت است. شمار افرادی که در ۳۶ کشور جهان به طور غیرمستقیم به این صنعت وابسته هستند بیش از ۵۰ میلیون نفر است.

در کشورمان نیز در کنار سه خودرو ساز ایران خودرو، سایپا و پارس خودرو و خودروسازهای دیگر، یک هزار و ‌٢٠٠ شرکت قطعه‌ساز در کشور وجود دارد که اشتغال ایجاد شده توسط این صنعت و زنجیره تامین آن حدود ‌٧٠٠ هزار نفر است و به صورت غیرمستقیم نیز حدود دو میلیون و ‌٤٠٠ هزار نفر در صنعت خودروی کشور فعال هستند.

به عبارتی تقریبا می توان گفت به ازای هر خودرو دو شغل ایجاد می‌شود. از دیگر سو حدودا دو هزار و ‌٢٥٠ تعمیرگاه مجاز در کشور وجود دارد که ١٥٠٠ نمایندگی مجاز فروش را در خود جای داده است و پراکندگی آن کشور را در بر گرفته است.( ۲۶ تیرماه ۱۳۹۱، دنیای صنعت)

اگرچه عرضه(مونتاژ) خودروهایی نظیر” ام وی ام ” و ناچاری مصرف کنندگان داخلی بخشی از نیاز بازار مصرف را پاسخگوست، اما باید توجه داشت که کل اشتغال ایجاد شده توسط این شرکت بنابراعلام سایت رسمی شرکت چیزی نزدیک به هزار و 500 نفر است، حتی اگر آمار 700 هزار شغل درگیر با صنعت خودروی کشور را نیز در نظر نگیریم، این تعداد تقریبا 3 درصد کارکنان کارخانه ای مثل ایران خودرو است!

کاهش نزدیک به 50 درصدی تیراژ خودرو در سال 2012، قطعا روی اشتغال کارگران، تکنسین ها و مهندسان و مشاغل غیر مستقیم دیگر درگیر با این صنعت تاثیر خواهد گذاشت.

2 میلیون و 400 هزار نفر، که تخمین زده می شود در بخش های مختلف زنجیره صنعت خودروسازی کشور به طور مستقیم و غیر مستقیم فعال باشند، جمعیت فعال ایران بر اساس آخرین آمارها(بهار 1389) نزدیک به 24 میلیون نفر تخمین زده می شود. بر این اساس شاغلین حوزه صنعت خودروسازی چیزی نزدیک به 10 درصد جمعیت فعال کل کشور را به خود اختصاص می دهند که در جای خود حائز اهمیت است.

بدیهی است با این سهم هرگونه تغییر در این صنعت، تبعات اجتماعی نیز در پی خواهد داشت. علاوه بر تمام اینها، کاهش تولید خود به تغییرات قیمت محصول در بازار آزاد می انجامد، محصولات دست دوم جای تولیدات دست اول کارخانجات را گرفته و… مشاغل جدید و کاذبی نظیر دلالی در این بین از یک سو و رانت حاصل از اختلاف قیمت محصولات از کارخانه تا بازار آزاد از دیگر سو نیز ایجاد می شوند که این بحث در اینجا نمی گنجد.

اما آنچه مسلم است، اینکه اینها فقط چند عدد روی کاغذ نیستند، هر کدام از ارقام آن، با زندگی، معیشت و آینده هزاران نفر ارتباط مستقیم دارد، صنعت خودروسازی ایران مانند صنایع دیگر نیست که بتوان به راحتی جای آن را با واردات پر کرد، هرچند این روزها واردات هم به دلایلی مثل سال های قبل صورت نمی گیرد.

——————————-

این گزارش با تغییراتی در روزنامه شرق مورخ 20دیماه 1391 شماره 1644 در صفحه 4 منتشر شد