پاکسازی سپاه عمامه به سر خامنهای در ۷ سال
آخوندی تکیهزده به تفنگ؛ این تمام تصویر پدیده «نماز جمعه» و فراتر از آن، تشیع سیاسی مطلوب جمهوری اسلامی است که حدود نیم قرن در ایران قدرت را قبضه کرده است. امام جمعه مورد تأیید ولیفقیه، نماد تشیع سیاسی و سلاح نیز نماد قدرت است.
نمازهای جمعه در سالهای اولیه تاسیس جمهوری اسلامی و پس از آن دوران جنگ هشت ساله در دهه ۶۰ شمسی، نسبتا پرطرفدار بود. در آن زمان، امامان جمعه هم عمدتا از دستاندرکاران انقلابی بودند، اما به مرور هم جنس و سابقه امامان جمعه تغییر کرد، هم مخاطبان آن کمتر شد.
این روزها نمازهای جمعه، بیشتر به جلسات توجیهی یک حزب میمانند که هر هفته، با حضور مقامات اداری، امنیتی و نظامی هر منطقه برگزار میشود. امامان جمعه، در نقش نمایندگان منطقهای حزب، محتوایی که در بولتنهای مخصوص هفتگی از شورای سیاستگذاری امامان جمعه برایشان ارسال میشود، برای تصمیمگیران منطقهای تشریح میکنند.
یکی از نخستین کارهایی که علی خامنهای پس از رسیدن به رهبری انجام داد، انتقال دبیرخانه امامان جمعه از قم به تهران، در کنار بیت خود بود. در ۳۵ سال رهبری، خامنهای ساختار نمازهای جمعه کشور را دگرگون کرده، منصوبان خمینی را تقریبا به طور کامل پاکسازی کرده و آخوندهای جوانی را منصوب کرده که انقلاب سال ۱۳۵۷ را درک نکردند.
یافتههای این گزارش نشان میدهد:
– ۸۵۰ امام جمعه در کشور وجود دارد.
– ۸۵ درصد امامان جمعه بعد از سال ۱۳۹۶ منصوب شدند.
– در کل کشور به ازای هر شهرستان، ۲ امام جمعه منصوب شده است.
– شورای سیاستگذاری امامان جمعه، حتی برای مناطقی با جمعیت ۵۳۶ نفر نیز امام جمعه منصوب کرده است.
– ۷۰ درصد امامان جمعه مراکز استانها که بعد از سال ۱۳۹۶ منصوب شدند، سابقه حضور در نیروهای مسلح و جنگ سوریه داشتند.
– در بین نمایندگان ولی فقیه، تنها یک نفر از زمان خمینی باقی مانده است.
امامان قانونی و فراقانونی
امام جمعه رئیس شورای فرهنگ عمومی، شورای زکات و شورای گسترش فعالیتهای قرآنی نیز به شمار میرود. هر یک از این نهادها گردش مالی مستقلی دارد. افزون بر این، امامان جمعه عضو هیات منصفه دادگاه مطبوعات، شورای مشارکتهای مردمی بهزیستی، شورای آموزش و پرورش، «کمیته سامان ازدواج» و در مراکز استانها، عضو هیات امنای استانی دانشگاه آزاد اسلامی هم هستند.
برخی از امامان جمعه، مانند امام جمعه اصفهان، وبسایتی راهاندازی کردهاند که حتی بخشی برای دریافت درخواستهای مردمی دارد و ساختار عریض و طویل اداری برای خود تشکیل دادند که متشکل از معاونتهای مختلف است.
امامان جمعه به طور مکرر با مقامات امنیتی، نظامی و اقتصادی استانها دیدارهایی برگزار میکنند. حتی در سطح دور افتادهترین شهرستانها، تصاویر اخبار دیدار فرمانده انتظامی شهرستان با امام جمعه، در حالی که چند نظامی در حضور او متواضعانه نشسته اند چیز غریبی نیست؛ تصاویری که عمق قدرت آنها را در مناطق خود نشان میدهد.
برای نمونه هیات وزیران در سال ۱۳۷۰، در شرایطی که واردات خودرو به کشور ممنوع بود، تصویب کرد که یک دستگاه خودروی سواری برای امام جمعه بندر لنگه ترخیص شود. میرحسین موسوی، نخستوزیر وقت، در سال ۱۳۶۲ مجوز واردات اتوبوس را به امام جمعه لامرد داده بود. سال ۱۳۶۳، واگذاری ساختمانهای دولتی ساخته شده پس از زلزله قیروکارزین، به شورایی با حضور امام جمعه قیر داده شده بود.
اعضای شورای مرکزی ائمه جمعه کشور، منتخب سمینار ائمه جمعه به پیشنهاد حسینعلی منتظری
۱۲ مهر ۱۳۶۱/برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
دبیرخانه منصوب شورای مرکزی، ۳۰ آبان ۱۳۶۱/ برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
پله پله تا تشکیل تریبون نماز جمعه
خمینی در تاریخ نهم مرداد ۱۳۶۳، با صدور حکمی دبیرخانهای هفت نفره را برای نظارت بر کار امامان جمعه منصوب کرد.
به جز ابراهیم دشتی، تمام اعضای دبیرخانه قبلی که توسط شورای مرکزی منصوب شده بودند، در دبیرخانهای که خمینی منصوب کرده بود، حضور داشتند.
بااینحال خمینی هاشم رسولی محلاتی، حسن صانعی و محمدرضا توسلی را به ترکیب دبیرخانه اضافه کرده بود. توسلی مسئول دفتر و عضو ارشد بیت خمینی بود که مسئول برگزاری جلسات و ملاقاتهای خمینی به شمار میرفت.
اکبر هاشمی رفسنجانی گفته است که خامنهای، رئیسجمهور وقت، در سال ۱۳۶۳ به این دبیرخانه اعتمادی نداشت. [۴]
اعضای دبیرخانه ائمه جمعه کشور، منصوب علی خامنهای هفتم بهمن ۱۳۶۸/ برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
ابتدای رهبری خامنهای
خمینی در دوران رهبری خود، نماز جمعه اقامه نمیکرد و نظرات خود را در سخنرانیهای عمومی بیان میکرد. اما خامنهای که پیشتر امام جمعه تهران و عضو اولین شورای مرکزی امامان جمعه بود، بهخوبی با نقش نماز جمعه در جمهوری اسلامی آشنایی داشت. یکی از نخستین اقدامات او تغییر نام دبیرخانه، انتقال آن از قم به تهران در نزدیکی بیت خود، ایجاد ساختاری بروکراسیک جدید، استخدام نیروهای تازه و حذف اعضای منصوبشده در دوره خمینی بود.
میانه رهبری خامنهای
اعضای شورای سیاستگذاری ائمه جمعه کشور، منصوب علی خامنهای
۲۰ اردیبهشت ۱۳۷۵/ برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
همچنین، خامنهای رضا تقوی را به ریاست شورا منصوب کرد. تقوی از اعضای «جامعه روحانیت مبارز»، از قدیمیترین تشکلهای جریان راست سنتی بود. او از سال ۷۹ برای حدود دو دهه تا سال ۱۳۹۶، در این سمت باقی ماند. دوران ریاست تقوی همزمان با تضعیف هاشمی رفسنجانی و دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد بود. در این دوران، برخی امامان جمعه قدیمی که از زمان خمینی در سمتهایشان باقی مانده بودند، با خامنهای اختلافنظر داشتند.
از جمله جلالالدین طاهری، امام جمعه منصوب خمینی در اصفهان که در سال ۱۳۶۱ به عنوان یکی از پنج عضو شورا در کنار خامنهای حضور داشت. وی در سال ۱۳۸۱ از سمت خود استعفا داد. در وقایع سال ۱۳۸۸ و برکناری هاشمی رفسنجانی از امامت جمعه تهران، همچنان تقوی رئیس شورا بود.
برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
بازآفرینی نماز جمعه
دوران جدید
نمایندگان ولی فقیه و امامان جمعه مراکز استانها به تفکیک زمان انتصاب و سوابق / برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
نمایندگان خامنهای در استانها در دوره پاکسازی جدید که پس از دیماه ۱۳۹۶ رخ داده، عمدتا دو گروه را هدف قرار داد. برخی از آنها از دوران خمینی در این سمت باقی مانده بودند و یا با جریان سیاسی مطلوب خامنهای چندان همراهی نداشتند. از طرفی، نمایندگان قدیمی، که گاه تا ۳۶ سال در سمتهای خود باقی مانده بودند، داخل استانها بسیار قدرت گرفته و حاشیههای اقتصادی خود و خانوادهشان در میان مردم محلی زبانزد شده بود.
برای نمونه زینالعابدین قربانی، ۱۷ سال امام جمعه رشت و نماینده خامنهای در استان گیلان بود. اواخر سال ۱۳۹۶، تجمعی از سوی خریداران مجتمعی به نام «آدینه» در رشت شکل گرفت. سازنده این مجتمع قربانی بود، معترضان اعلام کردند قربانی واحدهای آنان را تحویل نمیدهد؛ او اعلام کرده بود تمامی مجتمع وقف و متعلق به مقام رهبری است. او در فروردین ۱۳۹۷، عملا برکنار و رسول فلاحتی جایگزینش شد.
نمایندگان ولی فقیه و امامان جمعه مراکز استانها
به تفکیک زمان انتصاب و سوابق/ برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
در اواخر سال ۱۳۹۶، انتشار تصاویری از محمدنقی لطفی، نماینده ولی فقیه در ایلام، که او هم ۱۷ سال در این سمت بود و برای رفت و آمد از خودروی گران قیمت پرادو استفاده میکرد حاشیه ساز شد. مردم و نشریات محلی به این اقدام او در استانی که نرخ بیکاری و فقر آن بالاست اعتراض کردند. در پاسخ به آنان، لطفی در نماز جمعه خطاب به منتقدانش که بعضا از نیروهای وفادار به جمهوری اسلامی بودند گفت «دست از این بچهبازیها بردارید» و در ادامه تهدید کرد که اهانت به جایگاه نماز جمعه، اهانت به رهبری و قابل پیگیری است. در نهایت لطفی از سمت خود استعفا کرد و اللهنور کریمیتبار در مهر ماه ۱۳۹۷ جایگزین او شد.
محمدعلی موسوی جزایری، ۳۶ سال و از زمان خمینی نماینده ولی فقیه در استان خوزستان و امام جمعه اهواز بود. سفر موسوی جزایر به بریتانیا در سال ۱۳۹۷، علت اصلی استعفای او از سمت نمایندگی ولی فقیه در خوزستان بود. موسوی جزایری از نزدیکان خمینی به شمار میرود، به رهبر شدن خامنهای در خبرگان رای داده بود و در جریان پذیرش قطعنامه ۵۹۸ پایان جنگ هشت ساله نقش داشت. خامنهای او را با عبدالنبی موسوی فرد جایگزین کرد. او در جنگ سوریه به عنوان نیروی «مستشاری» جمهوری اسلامی از بشار اسد حمایت کرده و عنوان «مدافع حرم» را یدک میکشد. او همچنین در مناسبت مورد علاقه خامنهای یعنی راهپیمایی اربعین هم دستی بر آتش دارد.[۱۲] برخی هم به دلیل مرگ امامان جمعه قبلی جایگزین شدند.
تعداد ائمه جمعه در هر استان کشور/ برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
امامان جمعه شهرستانها
برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر روی آن کلیک کنید
ستاد برگزاری نماز جمعه
*توضیح: تاریخهای انتصاب درج شده در این نوشته در مهر و آبانماه ۱۴۰۳ استخراج شده است.
[۱] : «سمینار ائمه جمعه مراکز استانها با سخنان آیتالله منتظری پایان یافت»، روزنامه کیهان، ۲۲ مهرماه ۱۳۶۱، شماره ۱۱۶۹۹، صفحات ۱ و ۳
[۲] : خاطرات حسینعلی منتظری، جلد ۲، صفحه ۱۴۴۶
[۳] : همان، جلد ۱، صفحه ۴۴۳ و جلد ۲، پیوستهای ۵۳ و ۵۴
[۴] : محسن هاشمی، «به سوی سرنوشت کارنامه و خاطرات سال ۱۳۶۳»، (تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۸۵)، صفحه ۴۷
[۵] : علی لاهوتی، «بازسازی و سازندگی، کارنامه و خاطرات سال ۱۳۶۸»، (تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱)، صفحه ۵۸۱
[۶] : شماره ۱۱۶۷۸۴/ت۳۸۱ه، تصویبنامه راجع به شمول ماده ۱۱ قانون استخدامی کشوری در مورد دبیرخانه مرکزی ائمه جمعه، روزنامه رسمی جمهوری اسلامی، ۱۷ دی ۱۳۶۹، شماره ۱۳۳۵۸، صفحه ۱۱
[۷] : شماره ۲۹۲۶۹/ت۳۸۴ه، تصویبنامه راجع به تغییر عبارت «دبیرخانه مرکزی ائمه جمعه»، به «شورای سیاستگذاری ائمه جمعه»، روزنامه رسمی جمهوری اسلامی، ۲۴ دی ۱۳۷۳، شماره ۱۴۵۲۷، صفحه ۱
[۸] : « زندگی نامه حجت الاسلام و المسلمین سیّد علی شاهچراغی»، وبسایت بیتالهدی
[۹] : «رئیس هیأت امنای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: برهم زنندگان سخنرانیها چماقداران مدرن هستند »، وبسایت جماران، ۱۰ شهریور ۱۳۹۸
[۱۰] : « وجود ۲۰۵ هزار موقوفه با یک و نیم میلیون رقبه در کشور»، تسنیم، ۲۸ شهریور ۱۴۰۳
[۱۱] : « واگذاری رایگان یکی از بزرگترین موقوفات قزوین به عروس رئیس سازمان اوقاف کشور! »، دیدهبان ایران، ۲۸ خرداد ۱۴۰۲
[۱۲] : « زندگینامه حجت الاسلام و المسلمین سیدعبدالنبی موسوی فرد»، وبسایت جماران
[۱۳] : «نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن-۱۳۹۵، بخش جمعیت»، (تهران: مرکز آمار ایران، ۱۳۹۷)، صفحه ۱۲۶
این مطلب در وبسایت ایراناینترنشنال، مورخ ۷ فروردین ۱۴۰۴ منتشر شد.
پیوستها:
۱- اطلاعات کامل تمامی امامان جمعه، به تفکیک استان، شهرستان، شهر، روستا به همراه تاریخ انتصاب(فایل اکسل)
۲- تصاویر تمامی امامان جمعه استانها، تا سطح دهستان
۱- آذربایجان شرقی ۲- آذربايجان غربی ۳- اردبيل ۴- اصفهان ۵- البرز ۶-ایلام ۷-بوشهر ۸- تهران ۹-چهارمحال و بختیاری ۱۰- خراسان جنوبی ۱۱- خراسان رضوی ۱۲- خراسان شمالی ۱۳- خوزستان ۱۴-زنجان ۱۵- سمنان ۱۶- سيستان و بلوچستان ۱۷- فارس ۱۸- قزوین ۱۹- قم کردستان ۲۰- کرمان ۲۱- کرمانشاه ۲۲- کهگیلویه و بویراحمد ۲۳- گلستان ۲۴- گیلان ۲۵- لرستان ۲۶- مازندران ۲۷- مرکزی ۲۸- هرمزگان ۲۹- همدان ۳۰- یزد
۳- تصاویر روزنامهها
۱- روزنامه کیهان ۲۲ مهر ۱۳۶۱، صفحه یک – صفحه سه
۲: روزنامه رسمی، ۱۷ دی ۱۳۶۹، صفحه ۱۱ | روزنامه رسمی، ۲۴ دی ۱۳۷۳، صفحه اول
